Ahlat Halads Şaliat Kelath Hılât

Ahlat Halads Şaliat Kelath Hılât

HÜSEYİN ÖZTÜRK

Dün de hatırlatmaya çalıştığımız gibi Ahlat, “İ’la-yi Kelimetullahın” bin yıllık başkentidir. Elbet bu tarihten önce de Ahlat vardır. O kısma dair bilgileri paylaşalım.

Selçuklu tarihi üstadı Prof. Dr. Osman Turan’ın tespitlerine göre Ahlat, Urartulardan Osmanlılara kadar çeşitli devlet ve hanedanların yönetiminde kalmıştır.

Urartular Halads, Ermeniler Şaliat, Süryânîler Kelath, Araplar Hılât, İran ve Selçuklular ise Ahlat ismini vermişlerdir.

Hz. Ömer (r.a.) devrinden 1071 yılına kadar Ahlat defalarca çeşitli fetihlere maruz kaldığı için geniş bir tarihe sahiptir. Meraklılara İslam Ansiklopedisini tavsiye edelim.

Büyük Selçuklu Devleti’nin kurucularından Horasan Valisi Çağrı Bey’in oğlu Selçuklu Sultanı Tuğrul Bey, Anadolu’ya geldiğinde Ahlat dışında kalan; Van, Erciş, Malazgirt, Bargiri (Muradiye) gibi bölgedeki şehirlerin hepsi, Bizans İmparatorluğu’nun elindedir.

Tuğrul Bey 1054 yılında Ahlat üzerinden hareket ederek kuşattığı Malazgirt’i alamaz ve yeğeni Alparslan’a nasip olur.

Ahlat artık İslam’ın Anadolu’ya giriş kapısıdır. Kelime-i Tevhid Bayrağının Batıya doğru dikilerek yürüyüşünün başlangıcıdır.

Fetihten sonra şehrin yönetimi Selçuklu Beylerinden Ahlatşahlar’a verilir. XII. yüzyılın başlarından itibaren Ahlatşahlar hanedanının başşehri olan Ahlat, İslam âleminin en büyük şehirlerinden biri haline gelir ve tarihinin en parlak devrini yaşar.

Ahlat 1071 yılı itibariyle büyük bir ticaret ve ilim şehri olur. Öyle ki, Karadeniz’de Ahlatlıların ticaret gemilerinin olduğu bilinmektedir.

Tarihin her döneminde olduğu gibi siyasi istikrar sebebiyle ticaretle birlikte ilim ve bilim de gelişir ve birbirinden ayrılmayan ikilidir. Artık Ahlat bir ticaret ve ilim şehridir.

Mesela Anadolu’da görülen fütüvvet hareketinin ilk merkezi de Ahlat’tır. Yani Ahilik teşkilatının temellerinin atıldığı yerdir.

Ayrıca yine ilk Selçuklu ve Osmanlı mimari eserlerin ustalarının da Ahlat’tan olduğuna dair kayıtlar mevcuttur. XII ve XIII. yüzyılda yaşamış âlimlere bu coğrafyada rastlanılmaktadır.

•

Bütün bu hakikatlere rağmen, şehir ve tarih denildiğinde; “Ahlat kadar işgal görmüş, fetih görmüş, istila edilmiş başka şehir var mıdır” diye sorulsa, “Ahlat kadar değil” denilebilir.

Mevzuumuz Ahlat hakkında kısa bir bilgi vermekten ibaret olduğu için tarihi geçmişi üzerinde durmayacağız, daha doğrusu durmaya yüreğim el vermiyor.

Tarihindeki tüm kargaşa ve kaosa rağmen bir insan ve medeniyet devleti kuran Selçuklu ve Osmanlılar şehri sahiplenmişlerdir.

Çünkü Kanuni Sultan Süleyman’ın tahta çıkışına kadar başta Moğollar ve yine beylikler olmak üzere öyle işgaller ve savaşlar görmüş ki, başta Selçuklu mezarları olmak üzere tarihi eserler ancak Osmanlı Devletinin hitamına kadar korunabilmiştir.

Bugün gezilen ve görülen tarihi mekânların bakımı, onarımı ve muhafazası ise yüz yıl sonra Cumhurbaşkanımız Erdoğan’ın 23 yıllık meşakkatli yolculuk ve iktidarıyla ihya edilmiş ve edilmektedir.

Yarına devam.