Osmanlı’nın yıkılmasına İttihatçılar sebep oldu(7)
9- I. CİHAN SAVAŞI VE OSMANLI DEVLETİ’NİN YIKILIŞI
*Halk arasında ‘Seferberlik’ olarak adlandırılan 1.Cihan savaşı(Harb-i Umumi) 28 Temmuz 1914’te başlayıp 11 Kasım 1918’de sona eren Osmanlı imparatorluğunun yıkılmasına ve milyonlarca insanın ölümüne sebep olan bir harptir. Savaş ‘İttifak (birleşmiş) ve İtilaf (anlaşmalı) devletleri’ denen devletler arasında olmuştur. İtilaf Devletleri; İngiltere, Fransa, İtalya, Rusya, ABD ve Sırbistan’dan, İttifak Devletleri’de; Almanya, Avusturya-Macaristan, Osmanlı Devleti ve Bulgaristan’dan oluşmaktaydı. Savaş Avrupa’dan Ortadoğu’ya kadar uzanan bir coğrafyada pekçok cephede cereyan etmiştir.
1.Cihan Savaşının Sebepleri
a-Sömürgecilik rekabeti: 18-19.yy’da İngiltere ve Fransa sanayi devrimi ile sömürgecilik faaliyetlerine başladılar. 14 Haziran 1830’da Fransa Cezayir’i işgal ederek 300 yıllık Osmanlı hakimiyetine son verdi. Fransa 12 Mayıs 1881’de Tunus’u işgal etti. İngiltere, Hindistan’ı 1757’den 1947’ye kadar aşamalı olarak işgal etmiş ve sömürgesi haline getirmiştir. İngiltere, ilki 1839-1842 ve 1878-1880’de olmak üzere Afganistan’ı iki defa işgal etti. İngilizler 11 Temmuz 1882’de Mısır’ı, 1896-98’de Sudan’ı işgal ederek sömürgesi haline getirdi. 19.yy’da Çarlık Rusya’sı evvela 1803-1828’de Kuzey Azerbaycan’ı işgal etti. Sonra bütün Kafkasya’yı hakimiyeti altına almıştır. Almanya, Alman Doğu Afrikası (Tanzanya, Ruanda ve Brundi), Alman Güneybatı Afrikası (Namibya), Alman Kamerun’u (Kamerun, Çad, Gabon, Kongo ve Orta Afrika Cumhuriyeti) ve Alman Togosu’nu(Togo ve Gana) sömürgesi yapmıştır. İtalya, 4 Ekim 1911’de Libya’yı işgal edip,sömürgesi yapmıştır.
b-Almanya’nın kuvvetlenmesi: Alman devletlerini kendi eğemenlikleri altında birleştirme mücadelesi sebebiyle Avusturya imparatorluğu ile Prusya krallığı arasında 1866’da savaş çıktı. Bu savaşta İtalya Prusya’nın yanında yer aldı. Savaş Prusya’nın zaferiyle neticelendi. Alman Konfederasyonu dağıldı, yerine Prusya’nın liderliğinde Kuzey Almanya Konfederasyonu kuruldu. Daha sonra Prusya başbakanı Otto Von Bismarck Alman birliğini sağlama girişimlerinde bulundu. Bismarck’ın girişimleri ve artan Alman gücünün Fransa için tehlike olduğunu gören Fransa kralı III. Napolyon’un Prusya’ya savaş açmasıyla başlayan Prusya-Fransa savaşında(1870-1871-Sedan savaşı) Fransa ağır bir yenilgi aldı. Fransa, zengin kömür ve demir yataklarına sahip Alsace-Lorraine bölgesini Almanya’ya bıraktı ve ağır bir savaş tazminatı ödedi. 18 Ocak 1871’de Alman birliği sağlanarak Alman İmparatorluğu ilan edildi. Bu kayıplardan sonra Fransa için Almanya, hem Avrupa’da ve hem de sömürge bölgelerinde büyük tehdit olmuştu. Almanya, ‘Alman ruhu dünyayı yeniliyecektir’ diyerek, İngiltere’ye ait olan küresel liderliği ele geçirmek istiyordu. Büyük Britanya İmparatorluğu, sömürgeleri, deniz yolları hakimiyeti ve küresel şirketleri vasıtasıyla 20.yy’a gelindiğinde Dünya’nın büyük gücü olmuştu. Fakat, Fransa’nın da yenilmesiyle,iyice güçlenen Almanya İngiltere için büyük tehdit oluşturuyordu.
*Rusya ötedenberi ticaret ve deniz yolları hakimiyeti için sıcak denize(Akdeniz) inmek istemiştir. Bunun için de İstanbul (Boğazlar) ve Doğu Anadolu üzerinde emelleri olmuştur. Bu yüzden Osmanlı’nın Balkanlardaki eğemenliğini zayıflatmak için ‘Panslavizm politikasıyla ’Sırbistan, Karadağ, Bulgaristan ve Bosna-Hersek bölgelerindeki slav halklarını milliyetçilik fikriyle Osmanlı alayhine kışkırtıp, isyan ettirmiştir. Ne var ki, Rusya’nın Panslavizm politikası, Almanya’nın Pan-Cermen politikası ile çatışmaya başlamıştır. Avusturya’nın 1866’da Prusya’ya yenilmesinden sonra 1867’de Avusturya, Macaristan ile birleşerek Avusturya-Macaristan İmparatorluğu (AMİ) kuruldu. AMİ çok uluslu bir devletti (Alman, Slav ve Macar). AMİ bu bakımdan Rusya’nın tehdidi altındaydı. Çünkü Rusya Panslavizm politikasıyla Osmanlı’da olduğu gibi AMİ’deki Slavları da kışkırtıyordu. Bu yüzden AMİ 1882’de Almanya ve İtalya ile üçlü ittifak kurdu. 19.yy’ın ilk yarısında İtalya Fransa tarafından işgal edildi. 1870’ de, Piyemonte (Sardinya)krallığı, Roma ve Venedik ile birlikte İtalya krallığını kurdular .İtalya bundan sonra diğer Avrupa devletleri gibi sömürgeciliğe başladı. 1911-1912’de Osmanlı İmparatorluğu ile yaptığı Trablusgarp savaşını kazanarak 12 ada, Libya, Etiyopya ve Somali’yi işgal ederek sömürgesi yaptı. İtalya 1882’de Almanya ve AMİ ile üçlü ittifakı oluşturdu. Bu ittifak 1914’e kadar sürdü.İtalya savaş başlayınca önce tarafsız sonra da 1915’te İtilaf devletleri safına geçmiştir.
c-Devletlerarası Birleşmeler
1-İtilaf Devletleri: Almanya’nın 1871’de birliğini kurup, önce Fransa’ya saldırması, ardından AMİ ve İtalya ile üçlü ittifak kurması, sonra da sömürgecilik hareketlerine girişmesi büyük güçleri korkuttu. Çünkü Fransa tek başına Almanya ile baş edemeyeceğini anlamıştı. Rusya’nın Balkanlar’da Slav birliği kurması AMİ tarafından engellenmişti. İngiltere sömürgelerinin güvenliği bakımından Almanya’yı tehdit olarak görüyordu. Bu sebeplerden dolayı; İngiltere, Fransa, Rusya savaş öncesinde anlaştılar. Savaş başladıktan sonra da; İtalya, ABD, Yunanistan, Sırbistan, Romanya, Belçıka, Portekiz ve Japonya anlaşarak ‘İtilaf devletlerini’ oluşturdular.
2-İttifak Devletleri: Almanya evvela AMİ ve İtalya ile üçlü ittifak kurdu. Bu ittifaka Kasım 1914’te Osmanlı İmparatorluğu ve Ekim 1915’te de Bulgaristan krallığı katıldı. Savaş başlayıncaya kadar bu birlikte olan İtalya, savaş başladıktan sonra önce bağımsız kaldı, sonra da 1915’te İtilaf devleri safına geçmiştir. Devam edecek…
