Osmanlı’nın yıkılmasına İttihatçılar sebep oldu (15)

I. CİHAN HARBİ’NİN SONU VE NETİCELERİ

C-I. Cihan Harbi’nde görülen Kayıplar-Zararlar

a-İnsan Kayıpları;

*I. Cihan Harbi’nde asker-sivil yaklaşık 40 milyon kişinin zarar gördüğü (18-20 milyon kişinin öldüğü, 20-22 milyon kişinin de yaralandığı ) tahmin edilmektedir. Yaklaşık 9-11 milyon asker cephede savaşta, hastalıktan veya esir kamplarında ölmüştür. Yaklaşık 6 milyon askerin de kayıp olduğu ve öldüğü varsayılmaktadır. Yaklaşık 6-13 milyon sivil; çatışmalar, katliamlar, savaşın sebep olduğu kıtlık, yetersiz beslenme ve salgın hastalıklar(İspanyol gribi, vs) sebebiyle hayatını kaybetmiştir. İtilaf devletlerinde yaklaşık 3.4-4.4 milyon, İttifak devletlerinde de yaklaşık 5.2-6.4 milyon asker ölmüştür. Harpte en fazla yıkım Osmanlı İmparatorluğu ve Çarlık Rusya’sında görülmüştür. Osmanlı İmparatorluğunda; toplam nüfusun (18.5 milyon) yaklaşık %13.7’si (350-700 bin asker, kalanı sivil olmak üzere 2.8 milyon kişi) kaybedilmiştir. Anadolu’da şehit vermeyen hane neredeyse yoktur. Harp, özellikle eğitimli genç nüfusun (Tıbbiyeliler, Mülkiyeliler, Eğitim elemanları, vs) cephelerde hayatını kaybetmesine yol açmıştır. Bu durum Ülke’de bir ‘kayıp nesil’ gerçeğini ortaya çıkarmıştır. İleriki yıllarda Türkiye bunun acısını çok çekecektir. Savaş sebebiyle; Rusya; 2.8-3, Almanya; 2.2, Avusturya –Macaristan 1.8, Fransa; 1.7, İngiltere; 850-900 bin insanını kaybetmiştir. 

b-Ekonomik Kayıplar;

*I. Cihan Harbi, küresel olarak yaklaşık 208 milyar dolar ekonomik kayba sebep olmuştur. Yıkılan alt yapılar ve dolaylı ekonomik kayıplar da dahil edildiğinde bu meblağ 330 milyar doları aşmıştır. Savaşan devletler ulusal gelirlerinin (GSYİH) büyük bir kısmını savaşa harcamışlardır. Osmanlı İmparatorluğu; 2 milyar dolar, İngiltere; 44 milyar, ABD; 32 milyar, Fransa; 24 milyar, Rusya; 22 milyar, Almanya; 38 milyar dolar harcamıştır. Savaşın maliyetini karşılamayan Osmanlı İmparatorluğu , Çarlık Rusya’sı ve Avusturya-Macaristan İmparatorluğu ekonomik ve siyasi olarak yıkılmıştır. Osmanlı İmparatorluğunda; Balkan ve Trablusgarp savaşları nedeniyle bozuk olan ekonomiye, bir de Cihan Harbi’nin ağır ekonomik yükü eklenince Osmanlı maliyesi çok zor durumda kalmıştır. Savaş giderlerinin karşılanabilmesi için ‘Evrak-ı nakdiye’ (kağıt para) çıkarılmıştır. Bu paraların karşılığı maliyede olmayıp, Almanya’dan borç alınan altın ve bonolardı. Savaş kaybedilince Osmanlı maliyesi çöktü ve para büyük bir değer kaybına uğradı (Hiperenflasyon). Savaş sebebiyle ülkedeki yetişkin erkek nüfusunun neredeyse tamamına yakını askere alınınca ve tarım hayvanlarına devletin el koymasıyla üretim (sanayi ve tarım) neredeyse durdu. Bunun sonucunda kıtlık ve açlık başgösterdi. Binlerce insan açlık ve salgın hastalıklar sebebiyle hayatını kaybetti.

*Ağır ekonomik çöküntü Çarlık Rusyası’nda 1917 Bolşevik devrimine sebep olmuştur. Savaş öncesinde kredi veren İngiltere ve Fransa, ABD’den borç alır duruma düşmüştür. Savaş sonrası küresel sermaye Londra’dan New York’a(ABD) kaymıştır. Savaşan devletler savaş giderlerini karşılamak için karşılıksız para basmış, bu da hiperenflasyona ve halkın fakirleşmesine sebep olmuştur. Özellikle Almanya’da Alman Markı çok değer kaybetmiştir. Milyonlarca kişinin ölüm/yaralanma sebebiyle üretimden kopması özellikle tarım sektörüne darbe vurmuş, bu da kıtlık ve pahalılığa sebep olmuştur. Özellikle Fransa’da alt yapı (Demiryolları, yollar, köprüler) tahrip edilmiş, sanayi tesisleri ve maden ocakları büyük zarar görmüştür. Denizaltı savaşları sonucu binlerce ticaret gemisi batmış ve küresel ticaret ağları zarar görmüştür.

c-Toprak Kayıpları ve İmparatorlukların yıkılışı;

*I. Cihan Harbi neticesinde Osmanlı İmparatorluğu asırlardır egemen olduğu yerlerin çoğunu kaybetmiştir. Osmanlı’nın kaybettiği yerler; 1-Arap Yarımadası ve Orta Doğu Bölgesi; Irak ve Kuveyt, Filistin, Ürdün İngiltere kontrolüne ve mandasına geçmiştir. Suriye ve Lübnan Fransa’nın kontrolüne geçmiştir. Hicaz (Mekke-Medine) bağımsız Suudi Arabistan Krallığı olmuştur. Yemen ve Asir bağımsızlığını kazanmıştır. 2-Kuzey Afrika bölgesi; Mısır, Libya (Trablusgarp-Bingazi) üzerindeki haklarını hukuken ve resmen kaybetmiştir. 3-Balkanlar ve Kafkasya bölgesi; Balkan savaşlarıyla elden çıkan Balkanlardaki bölgelerdeki askeri nufuzunu da kaybetmiştir. Savaşın kaybedilmesiyle, Brest-Litovsk antlaşmasıyla Rusya’dan geri alınan Kars, Ardahan ve Batum’un geleceği belirsizliğe düşüp, işgale açık hale gelmiştir. Kısacası, Cihan Harbi’nin kaybedilmesiyle Osmanlı İmparatorluğu bugünkü Irak, Suriye, Lübnan, Filistin, Ürdün, Suudi Arabistan ve Yemen topraklarının tamamını kaybetmiştir. Hatta Türk’ün son kalesi Anadolu da tehlikeye girmiştir. I. Cihan Harbi sonunda; Osmanlı, Alman, Avusturya-Macaristan ve Çarlık Rusya imparatorlukları yıkılmış ve tarihten silinmiştir.

d-Psikolojik zararlar;

*Harpte görülen ağır bombardımanlar, göğüs göğüse siper savaşları geri dönen milyonlarca askerde ağır psikolojik harp travmalarına sebep olmuştur. Bunun neticesinde de geri dönenler adeta yaşayan ölüler olarak kalmışlardır.

e-Rejimler değişmiştir;

*Savaşın sebep olduğu insani ve ekonomik ağır kayıplar, Rusya’da; Komünist, Almanya ve İtalya’da Nazizim ve Faşizm, Türkiye’de Cumhuriyet rejimlerine geçilmesine zemin hazırlamıştır.

*I. Cihan Harbi’nin sebep olduğu devasa ekonomik istikrarsızlık, korumacı gümrük politikalarını tetiklemiş ve akabinde 1929 Dünya ekonomik krizine neden olmuştur. 1929 Dünya ekonomik buhranı da II. Dünya Harbi’ne zemin hazırlamıştır. Devam edecek...