OSMANLI’NIN YIKILMASINA İTTİHATÇILAR SEBEP OLDU (11)
I. CİHAN HARBİ CEPHELERİ
b- Doğu Cephesi
*I. Cihan Harbi’nde Doğu cephesi, İttifak devletlerinin, özellikle Almanya ve Avusturya-Macaristan imparatorluğunun Rusya ile savaştıkları ana cephedir. Batı cephesindeki siper savaşlarının aksine, Doğu cephesindeki savaşlar geniş topraklar üzerinde cereyan etmiştir. Doğu cephesinde Almanlar Ruslar’a karşı teknolojik ve taktik üstünlük sağlamışlardır. Doğu cephesindeki savaş, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun (AMİ) 2 Ağustos 1914’te Sırbistan’a saldırmasıyla başlamıştır. Ancak büyük bir direnişle karşılaşarak AMİ orduları Tuna nehri’nin kuzeyine çekilmek zorunda kalmıştır. Almanya’nın Batı cephesinde savaşmasından istifade eden Rusya 17 Ağustos 1914’te Doğu Prusya’ya (Doğu Almanya) girdi. Rusya’nın Doğu Almanya’yı işgal etmesi üzerine Alman ordularının başına Paul von Hindenburg ve Erich Ludendorff getirildi. Bundan sonra Almanlar taktik savaşlar yapmaya başladılar. Alman orduları Tannenberg bölgesine kadar çekildiler. Ruslar Almanların bozguna uğradığını zannederek tedbirsizce takip ettiler.
Gerçekte ise Almanlar Rusları bilinçli olarak pusuya çekmişlerdi. 23-30 Ağustos 1914’te Tannenberg’de (Bu günkü Polonya sınırları içinde) Almanlar Rusları büyük bir bozguna uğrattılar. Bu savaşta takriben 120.000 Rus askeri esir alındı. Mayıs-Eylül 1915’te Alman ve AMİ’luğu orduları Çarlık Rusya’sı ordusunu Gorlice ve Tarnow bölgesinde (Batı Galiçya-Polonya-Ukrayna sınırı) bir daha mağlup ederek Rus hatlarını tamamen yardılar. Rusya; Polonya, Litvanya ve Letonya’yı kaybederek geri çekilmek zorunda kaldı. 4 Haziran-20 Eylül 1916’da Ruslar, Almanların Batı cephesinde Verdun muharebesiyle meşgul olurken, general Aleksey Brusilov komutasında büyük bir orduyla AMİ’luğu kuvvetlerine taarruz ettiler. AMİ’lu birlikleri ağır kayıplar vererek geri çekilmek zorunda kalmıştır. Bu yenilgi Avusturya-Macaristan İmparatorluğunu çöküşün eşiğine getirmiştir. Her ne kadar savaşı kazansalar da Ruslar’da çok büyük kayıplar vermiştir.
c-1917 Bolşevik Devrimi (Rus Devrimi)
*Çarlık Rusya’sının savaşlar nedeniyle hem ekonomik durumunun bozulmuş olması ve hem de çok insan gücünü kaybetmesi halkta büyük huzursuzluklara sebep olmuştur. Çar II. Nikolay Aleksandroviç Romanov’un baskılı yönetimi, adaletsizlikler, yolsuzluklar ve ekonomik eşitsizliklerin hat safhaya gelmesi halkı, özellikle de köylüler ve işçiler arasında büyük huzursuzluklara sebep olmuştu. Bunun neticesi olarak Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi’nin (RSDİP), özellikle de Menşevik’lerin önderliğinde Şubat-Mart 1917’de Çar II. Nikolay yönetimine karşı halk ayaklanmaları başladı. Bu karışıkların sonucunda II. Nikolay tahttan indirildi. Böylece Çarlık otokrasisi yıkıldı ve yerine bir geçici hükümet kuruldu. Geçici hükümette Menşevikler de yer aldı (Menşevikler; RSDİP’nin Julius Martov liderliğindeki azınlıkçı liberal kanadı).
Geçici hükümetin savaşa devam etmesi ve halkın taleplerini karşılayamaması karşısında Viladimir Lenin liderliğindeki Bolşevikler (RSDİP’in sosyalist çoğunlukçu kanadı) Ekim-Kasım 1917’de silahlı bir ayaklanma ile (Kızıl ordu-Bolşevik ihtilali-Ekim Devrimi) ‘Kızıl ordu ile ‘Beyaz ordu’yu’(Bolşevik Kızıl orduya karşı savaşan ordu) mağlup ederek Menşevikler’in de içinde bulunduğu geçici hükümeti devirip yönetimi tamamen ele geçirdiler. Böylece Dünyada ilk Sosyalist-Komünist hükümeti iş başına geldi. Bolşevik Hükümeti; Almanya, Avusturya-Macaristan, Osmanlı İmparatorluğu ve Bulgaristan ile 3 Mart 1918’de Brest-Litovsk (Belarus sınırları içindeki Brest şehrinde) Antlaşmasını imzaladı. Bu antlaşmaya göre; 1-Rusya I. Cihan Harbi’nden resmen ayrıldı ve işgal ettiği topraklardan çekilmeyi kabul etti. 2-Elviye-i Selâse’yi (Kars, Ardahan ve Batum) Osmanlı devleti’ne bırakacaktı. 3-Rusya; Polonya, Ukrayna, Finlandiya ve Baltık ülkelerindeki haklarından vazgeçecekti. Almanya bu antlaşma ile Doğu’da hem toprak ve hem de büyük bir nüfuz kazandı. Buradaki birliklerini de Batı’ya kaydırdı.
*Rusya I. Cihan Harbi’nden çekildi. Buna rağmen Rusya’daki karışıklıklar devam etti, uzun süren iç savaşlar neticesinde milyonlarca kişi hayatını kaybetti. I. Cihan Harbi’nin ardından 1922 yılında Çarlık Rusya’sı resmen ortadan kalktı.1917 Ekim Devrimi ile Viladimir Lenin önderliğinde iktidara gelen Bolşevikler; 30 Aralık 1922’de Rusya, Ukrayna, Belarus ve Kafkasya cumhuriyetleriyle birlikte Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) adı altında Sosyalist-Komünist bir birlik kurdular. Böylece Sovyetler Birliği’nin kuruluşu resmi olarak ilan edildi. SSCB’liğinin kurulması uluslararası dengeleri derinden etkiledi. SSCB 26 Aralık 1991’de dağılıncaya kadar pek çok olaylar yaşandı (Soğuk savaş yılları, Komünist emperyalizm, Müslüman Türk dünyasındaki zulümler, Afganistan işgali vs.)
*Romanya Krallığı savaşın ilk yıllarında tarafsız kalmıştır. Fakat 1916 başlarında Romanya İttifak devletlerince işgal edildi. Bunun üzerine Romanya 18 Ağustos 1916’da İtilaf devletleriyle gizli bir antlaşma yapmıştır. Bu antlaşmaya göre İtilaf devletleri Romanya’ya AMİ’nun topraklarını pay etme vaadi yapmıştır. Bunun üzerine Romanya 27 Ağustos 1916’da Avusturya-Macaristan’a savaş ilan ederek İtilaf devletlerinin yanında I. Cihan Harbi’ne dahil olmuştur. Devam edecek...
