OSMANLI’NIN YIKILMASINA İTTİHATÇILAR SEBEP OLDU (14)
CİHAN HARBİ’NİN SONA ERMESİ VE NETİCELERİ
Doğu Cephesindeki durum
*Çarlık Rusya’sında, harbin sebep olduğu ekonomik sıkıntılar, cephede alınan yenilgiler, insan ve ekonomik kayıplar ve neticesinde gelen 1917’deki Ekim Devrimi (Bolşevik ihtilali) sebebiyle yönetim değişikliği olmuştur. V. Lenin liderliğindeki Bolşevik yönetimi, halka ‘ekmek, barış’ vaad ederek idareye el koymuştu. V. Lenin rejimi korumak ve iç meselelere odaklanmak için savaşı bitirmek istedi. Bu sebeplerden dolayı Rusya 3 Mart 1918’de İttifak devletleriyle (Almanya, Osmanlı Devleti, Avusturya-Macaristan ve Bulgaristan) bir antlaşma yaparak I.Cihan Harbi’nden çekildi. Bu günkü Belarus’un ‘Brest-Litovsk’ şehrinde yapılan bu antlaşmaya göre; 1-Doğu Cephesindeki çatışmalar durdurulacak ve Rusya savaştan resmen çekilecekti. 2-Rusya; Polonya, Ukrayna, Finlandiya ve Baltık toprakları üzerindeki bütün haklarından vazgeçecekti. 3-Rusya işgal ettiği Doğu Anadolu topraklarını (Elviye-i Selase-Batum, Kars, Ardahan) Osmanlı Devleti’ne geri verecekti.
B-Batı Cephesindeki durum
*Almanlar Doğu Cephesinde elde ettikleri başarı ve Rusya’nın Harp’ten ayrılması üzerine Batı Cephesine ağırlık verdiler. Almanlar 1918 Baharı’nda; bir taraftan kısa ve yoğun ‘Kasırga bombardımanları ve karadan sızma hareketleriyle, diğer taraftan denizaltı saldırılarıyla Batı Cephesi’nde ilerleme kaydettiler. Fakat başarıları kısa sürdü. İtilaf devletleri kuvvetleri (İngiltere, Fransa, İtalya ve ABD) Alman ilerleyişini Marne Nehri bölgesinde (Fransa’nın Kuzeydoğusunda) durdurdular. Burada 15-18 Temmuz 1918’de 2. Marne muharebesi yapıldı. Savaşta Almanlar yenildi ve İtilaf devletleri zafer elde ettiler. 2. Marne muharebesi Almanlar’ın ilerleyişinin durması, Almanya’nın çöküşünün hızlandırılması ve İtilaf kuvvetlerinin Ağustos 1918’de ‘Yüz Gün taarruzunun’ başlaması ve nihai zaferlerinin başlangıcı olmuştur.
Peş peşe gelen Alman mağlubiyetleri üzerine Baden Prensi Maksimilian Almanya Şansölyesi oldu. Erich FW. Ludendorff görevden alındı. Bunun neticesinde Almanya 11 Kasım 1918’de İtilaf devletleriyle Rethondes Mütarekesi yapmak zorunda kalmıştır. Bu mütareke ile Batı Cephesindeki silahlı çatışmalar fiilen durduruldu.
*Almanya’dan sonra diğer İttifak Devletleri de (Avusturya-Macaristan, Osmanlı Devleti ve Bulgaristan) ayrı ayrı İtilaf Devletleriyle mütarekeler yapmışlardır. Bulgaristan 29 Eylül 1918’de Selanik Mütarekesi, Osmanlı Devleti,30 Ekim 1918’de Mondros Mütarekesi, Avusturya-Macaristan, 3 Kasım 1918’de Villa Giusti Mütarekesi yaparak çatışmalardan çekilmişler ve I. Cihan Harbi resmen sone erdirilmiştir.
*28 Haziran 1919’da da İtilaf Devletleri ile Almanya arasında Versay (Paris’in Batı banliyösü Versailles’de) Barış Antlaşması imzalandı. Versay Antlaşmasına göre; 1- Almanya, Alsas-Loren bölgesini (Fransa’nın Kuzey doğusunda Ren Nehri boyunca uzanan bölge) Fransa’ya bıraktı. 2-Almanya toprak kaybına uğradı. 3-Almanya sömürgelerini kaybetti. 4-Almanya’da Hava ve Denizaltı araçları üretimi yasaklandı. 5-Almanya’da asker sayısı azaltıldı (100.000) ve zorunlu askerlik kaldırıldı. 6-Almanya savaş tazminatına mahkum edildi. Alman halkı Versay antlaşmasını ‘dikte edilen bir barış’ olarak gördü ve bu antlaşma Almanya’da büyük bir ekonomik ve siyasi krize sebep oldu. Bunun neticesinde Rosa Luxemburg ve Karl Liebknecht. Liderliğinde radikal solcular ve Komünistler Rusya’dakine benzer bir Cumhuriyet kurmak için harekete geçtiler. Bu durum iç savaşa ve ayaklanmaların kanlı bir şekilde bastırılmasına yol açtı. Ekim-Kasım 1918’de İmparator II. Wilhelm tahttan ayrıldı. F. Ebert liderliğindeki kadro yönetime geldi ve Monarşi’den Parlementer sistem’e geçildi. Ama. Almanya’da Demokratik ılımlı bir Cumhuriyet kuruldu (Weimar Cumhuriyeti).
Mondros Mütarekesi (30 Ekim 1918)
*Osmanlı Devleti, dahil olduğu İttifak devletlerinin İtilaf Devletleriyle mütareke (ateşkes antlaşması) imzalamasından sonra mütareke imzalamak zorunda kaldı. Mütareke, 30 Ekim 1918’de Limni Adası’nın Mondros Lima’nında demirli Agememnon zırhlısında imzalandı. İmzalayanlar, Osmanlı İmparatorluğu adına Bahriye Nazırı Rauf Bey(Orbay), İtilaf Devletleri adına da İngiliz Kraliyet Donanması Amirali Arthur Calthorpe’ydi. Mondros Mütarekesi, Osmanlı İmpararatorluğu’nun fiilen sona ermesine yol açan 25 maddelik bir ateşkes belgesidir.
Mondros Mütarekesi’nin önemli maddeleri:
1.md: Çanakkale ve İstanbul Boğazları geçişlere serbest edilecek ve Karadeniz’e geçiş sağlanacak. Boğazlardaki istihkamlar İtilaf Devletleri tarafından işgal edilecek. 3. md; Torpido ile mayınlanan yerler gösterilecek ve bunlar İtilaf Devletleri tarafından temizlenecektir. 4. md; Bütün İtilaf esirleri ile Ermeni esirler kayıtsız şartsız serbest bırakılacaktır. Türk esirler ise İtilaf Devletleri’nin kontrolünde kalacaklardır. 5. md; Sınırların korunması ve iç asayişin sağlanması dışında, Osmanlı Ordusu derhal terhis edilecektir (dağıtılacaktır). Osmanlı savaş gemileri teslim edilip, gösterilecek limanlarda toplanacaktır. 7. md; İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehlikeye düşürecek herhangi bir durum ortaya çıktığında, stratejik yerleri işgal etme hakkına sahip olacaktır (Bu madde Anadolu’nun işgaline hukuki bir zemin oluşturmuştur.). 12. md; Toros tünelleri İtilaf Devletleri tarafından kontrol edilecektir.15.md; Demiryollarının denetimi İtilaf devletlerinin denetimine verilecektir. 24. md; Vilayet-i Sitte denilen Doğu’daki altı vilayet’te (Erzurum, Van, Sivas, Bitlis, Elazığ ve Diyarbakır) bir karışıklık çıkarsa, İtilaf Devletleri buraları işgal edebilecektir (Bu md. ile Doğu Anadolu’da bir Ermeni Devleti’nin kurulması hedeflenmiştir.).
Mondros mütarekesinin özellikle 7.ve 24. md.leri Anadolu’nun işgal edilmesine ve paylaşılmasına zemin hazırlamıştır. Osmanlı Devleti bu antlaşma ile savunmasız kalmış ve fiilen sona ermiştir. Bu ağır şartların Türk Milleti tarafından kabul edilmesi asla mümkün değildir ve olmayacaktır. Nitekim Mondros mütarekesine dayanılarak Anadolu’nun işgal edilmesi daha sonra Milli bağımsızlık mücadelesinin başlamasına sebep olacaktır. Devam edecek...
