Osmanlı’nın yıkılmasına İttihatçılar sebep oldu (13)
I.CİHAN HARBİ CEPHELERİ
OSMANLI İMPARATORLUĞU’NUN SAVAŞTIĞI CEPHELER
4-Irak Cephesi (5 Kasım 1914-14 Kasım 1918 )
*İngiltere Musul ve Abadan petol sahalarını kontrol etmek ve sömürgesi olan Hindistan sömürge yolunun emniyetini sağlamak için Kasım 1914’te El Fav limanına çıkarma yapıp Basra’yı işgal etti. Selman-ı Pak Muharebesi(22-25 Kasım 1915): Sakallı Nurettin Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetleri İngiliz-Hint birliklerinin Bağdat’a doğru ilerleyişini Selman-ı Pak bölgesinde (Bugünkü Irak’ın başkenti Bağdat’ın yakınlarındaki eski bölge) durdurdu. Çatışmalar 22-25 Kasım arasında oldu. Ağır kayıplar veren İngiliz birlikleri geri çekilmek zorunda kaldı ve Kutü’l Amâre’ye (Dicle Nehri kenarındaki Kut kasabası) sığındı.
Kutü’l Amâre Savaşı(Aralık 1915-Nisan 1916): Enver Paşa’nın Amcası Halil Paşa(Kut) komutasındaki Osmanlı 6.Ordusu Kutü’l Amâre’deki İngiliz kuvvetlerini kuşatma altına aldı. Kuşatma beş ay sürdü. İngilizlerin yardım için gönderdiği birlik de bozguna uğratıldı. Bunun üzerine İngiliz komutan General Charles Townshend de dahil olmak üzere İngilizler kayıtsız şartsız teslim oldular. Kutü’l Amâre zaferi Çanakkale Zaferi’nden sonra büyük bir Osmanlı zaferi olarak kabul edilir. 1917 Mart’ın da İngiliz kuvvetleri takviye güçlerle yeniden saldırarak Bağdat’ı ele geçirdiler.
5-Suriye - Filistin Cephesi(28 Ocak 1915-28 Ekim 1918)
*Osmanlı kuvvetlerinin 28 Ocak 1915’te Süveyş kanalını ele geçirmek maksadıyla başlattığı taarruzla Suriye –Filistin cephesi açılmıştır. 1. Kanal taarruzunda başarısız olan Osmanlı kuvvetleri, 1916’da yaptığı 2. Kanal taarruzunda da başarısız olmuştur. Bu başarısızlıklar neticesinde Osmanlı kuvvetleri Sina bölgesinden çekilerek Filistin ve Suriye’ye doğru geriledi.
Gazze Muharebeleri(26 Mart -7 Kasım 1917)
*Osmanlı kuvvetlerinin Sina yarımadasından geri çekilmesi üzerine İngiliz kuvvetleri 26 Mart 1917’de Gazze’yi kuşattı. İngiliz birliklerinin saldırısı Osmanlı savunması ve karşı taarruzuyla püskürtüldü. İngilizler Anzak güçleriyle birlikte 17-19 Nisan 1917’de yeniden Gazze’ye saldırdılar. Bu saldrılarda ilk defa tank ve kimyasal gaz kullanılmıştır. Teknolojik ve sayısal üstünlüğe sahip İngiliz kuvvetleri Osmanlı müdafaasını yaramamış ve ağır bir yenilgi almıştır. 1. ve 2. Gazze savaşlarında; Genel Cephe komutanı Cemal Paşa ve emrindeki Fevzi Paşa(Çakmak),Ali Fuat Paşa(Cebesoy) ve 3. Kolordu komutanı Alb. İsmet bey (İnönü) büyük yararlılıklar göstermiştir. 5 Temmuz 1917’de Kafkas Cephesinde bulunan Mirliva (Tuğ. Gnrl.) Mustafa Kemal Filistin Cephesinde yeni kurulan Yıldırım Orduları grubuna bağlı 7. Ordu Komutanlığı’na getirilmiştir. M.Kemal bölgedeki Mareşal Erich von Falkenhayn’ın savaş planlarını yanlış bulup karşı çıkmıştır. Bu sebeple görevinden istifa ederek 2 Ekim 1917’de Payitaht’a (İstanbul’a) dönmüştür. İngilizler 1. ve 2. Gazze savaşlarından yenilgi ile çıkınca, takviye kuvvetler alıp daha büyük kuvvetlerle 27 Ekim 1917’de yeniden Gazze’ye saldırdı. Osmanlı kuvvetleri insan gücü ve lojistik yetersizlikten dolayı İngiliz kuvvetleri karşısında tutunamamış ve Kuzey’e doğru geri çekilmek zorunda kalmıştır. Osmanlı kuvvetlerinin 7 Kasım 1917’de Gazze’den çekilmesi üzerine İngilizler de Sina yarımadası ve Gazze’yi ele geçirdiler. İngilizler 9 Aralık 1917’de Kudüs’ü de aldıktan sonra bütün Filistin topraklarını ele geçirdiler. 3. Gazze savaşı mağlubiyeti Osmanlı devleti’nin Orta Doğu’daki hakimiyetini sona erdirmiştir.
6-Hicaz-Yemen Cephesi (Kasım 1914- Ocak 1919)
*Bu Cephe; Hicaz(Ürdün sınırındaki Akabe körfezinden Yemen sınırındaki Asir bölgesine kadar olan mıntıka), Asir ve Yemen bölgelerini içine alan cephedir. Halk arasında genellikle ‘Yemen Cephesi’ olarak bilinir. Bu cephe, Osmanlı İmparatorluğunun Kutsal toprakları ve Arap Yarımadasındaki hakimiyetini korumak için İngilizlerin destekledikleri isyancı Arap aşiretlerine karşı savaştığı cephedir. İngiltere bölgedeki zengin petrol yataklarını ele geçirmek ve Osmanlı’yı arkadan vurmak istiyordu. Bu maksatla Mısır valisini Şerif Hüseyin ile temasa geçirdi. İngiltere Mısır valisi Henry McMahon, Osmanlı’ya isyan etmesi şartıyla Mekke Şerifi Hüseyin ile bağımsız bir Arap krallığı kurulacağı vaadiyle gizlice anlaştı. İngiltere aynı zamanda Arap kabilelerine askeri ve lojistik destek verdi. 1916’da Mekke Şerifi Hüseyin Osmanlı’ya isyan başlattı. Şerif Hüseyin ve oğullarının (Faysal, Abdullah) idaresindeki Araplar Osmanlı’ya ihanet edip, bağımsızlık ilan ederek Osmanlı birliklerine saldırdılar. Fahrettin Paşa (Çöl Kaplanı) komutasındaki az miktardaki Osmanlı kuvvetleri isyancılara karşı kahramanca mücadele ettiler. Fahrettin Paşa komutasındaki bir avuç Osmanlı askeri yeterli erzak ve mühimmat bulunmamasına rağmen Tarih’e iftiharla kaydedilen Medine Müdafaasını verdiler. Fahrettin Paşa açlık ve susuzluğa rağmen (Askerlerin çekirge yediği, manda derisi çarıklarını kaynatıp suyunu içtikleri zor şartlarda) Medine’yi 40 ay kahramanca savundu. Ancak Osmanlı devleti daha fazla dayanamayarak Kutsal topraklar ve Arap Yarımadası’ndan çekilmek zorunda kaldı. Halkın ağzında ise ‘Burası Yemendir’ hazin türküsü kaldı.
7-Osmanlı’nın Müttefiklerine yardım ettiği Cepheler
*Osmanlı Devlet’i kendi toprakları dışında müttefikleri olan İttifak devletlerine (Almanya, Avusturya-Macaristan) yardım etmek maksdıyla Rusya, Romanya ve Fransa kuvvetleriyle de savaşmıştır. Osmanlı kuvvetleri, Avusturya-Macaristan’ın yanında 22 Temmuz -11 Eylül 1917’de Galiçya cephesinde Ruslar’a karşı savaşmıştır. İtilaf devletleri Sırbistan’a yardım etmek maksadıyla 5 Ekim 1915’te Selanik’e asker çıkardılar. İtilaf devletleri, Almanya, AMİ ve Bulgaristan ile savaştılar. Osmanlı Devleti’de İttifak devletlerinin yanında 1916-17 yıllarında Makedonya cephesinde savaşmıştır. Makedonya savaşları 5 Ekim 1915’te başlamış, Bulgaristan’ın 30 Eylül 1918’de mütareke yapmasıyla kapanmıştır. Romanya’nın İtilaf devletleri yanında İttifak bloğundaki Avusturya-Macaristan’a 27 Ağustos 1916’da saldırmasıyla başlayan Romanya cephesinde; Osmanlı Devleti’de İttifak bloğu içinde 1916-17 yıllarında Romanya’ya karşı Dobruca’da ,Tuna boylarında savaşmıştır. 27 Ağustos 1916’da başlayan Romanya savaşları 7 Mayıs 1918’de yapılan Bükreş Antlaşmasıyla sona ermiştir. Devam edecek…
