CHP’li Dışişleri Bakanı, Oniki Ada teklifiyle Yunan’ı nasıl kızdırmıştı?
Topraklarımızı güney ve batıdan bir sur gibi kuşatan Oniki Ada’nın Yunanistan’ın hakimiyetinde bulunuyor olması Türkiye’nin kanayan bir yarasıdır. Bu yara iyi olmadıkça huzur bulmamızın mümkün olmadığı Yunanistan’ın son yıllar, hatta aylarda elindeki adaları silahlandırılması sayesinde ‘kör sultan’ tarafından bile görülmüştür.
Doğalgaz arıyoruz, adalar çıkıyor karşımıza...
Petrol aramaya kalkıyoruz, adaların varlığından kaynaklanan münhasır ekonomik bölge sınırlarına tosluyoruz.
Mavi Marmara dahil Türk gemilerine yapılan taciz ve müdahaleleri ise hep beraber izliyoruz.
Türkiye uyumuyor elbette, silkiniyor uykudan ve sahada “ben de varım” diyor ama 1936’da Yunanistan kara sularını 3 milden 6 mile çıkardığında ses çıkarmayarak düşmana büyük bir fırsat ve hamle üstünlüğü tanımamızın faturasını nasıl 28 yıl sonra, 1964 yılında kara sularımızı 6 mile çıkararak güç bela telafi etmeye çalıştıksa da her gecikmenin bir bedeli oluyor muhakkak. Bugün Yunanistan ile yaşanan krizin adaların kaderinin son olarak belirlendiği tarihte atılacak adımlarla hafifletilmesi, daha önemlisi, lehimize bazı değişiklikler yapılması mümkün olabilecekti.
İşin garibi, 1945’in ikinci yarısı açılırken 2. Dünya Savaşı bitmiş, Avrupa’da sınırlar sil baştan çizilmekteydi. Tam bu sırada Oniki Ada’nın kime verileceği tartışması başladı. İngiltere, birkaç adayı kendisi almak, Meis dahil bir iki adayı bize vermek, kalanını da Yunanistan’a dahil etmek istiyor, ABD ise buna karşı çıkıyordu. İngiltere’nin bu göz kırpması, 1923 ve sonrasında sesini çıkarmamış olan Dışişleri eski bakanlarından Tevfik Rüştü Aras’ın bir yazısıyla yeni bir tartışmayı tetikleyecekti.
25 Temmuz 1945 tarihli Tan gazetesinde Aras eski bir Dışişleri Bakanı sıfatıyla ilginç bir çıkış yapmıştı. Ona göre Oniki Ada’da “Tam istiklal esasında bir otonomi kurulması iyi olacaktır.” Adalar yine Yunanistan’a bağlı olsun ama özerk (otonom) bir yapıya bürünsün diyen bu teklifte böyle bir hal şekli Yunanistan ve Türkiye’yi birbirine biraz daha yaklaştırmış olacağı gibi, İngiltere ile Türkiye ve Yunanistan arasında Ege Denizi’nde mahiyeti açık ve sağlam bir münasebet kurmuş olur deniliyordu.
Yazı, bize makul gibi görünmekle birlikte Yunanistan’ın emellerine ters düşmüştü. Nitekim 11 Ağustos 1945 tarihli Akşam gazetesinde “Oniki adada Türkler nümayiş mi yapmışlar?” başlığı altında “Aras’ın On iki adalar hakkında yazısı o adalarda oturan Türkler üzerinde büyük tesirler yapmıştır. Türkler camilere bayrak çekmiş ve nümayişlerde bulunmuştur” denilmekteydi.
Yazının tetiklediği tartışma Lozan’dan beri Oniki Ada hakkında ağzı bıçak açmayan Türk basınını adeta coşturmuştu. Ertesi günü Etem İzzet Benice Son Telgraf gazetesinde daha sert bir tonda Meis vb. adaların peşinen Türkiye’ye bırakılması gerektiğini ve “Anadolu topraklarının bir devamından ibaret olan ve BURNUMUZUN DİBİNDE DURAN ADALARI TÜRKİYE’YE, BİR HAK, ADALET VE EMNİYET ESASI İCABI BIRAKMAYI DÜŞÜNMELERİ (…) YERSİZ OLMAZ” demekteydi.
Yunan tarafı şaşkınlık içinde Türkiye’deki bu Oniki Ada hevesinin canlanmasını izler ve bir tepki verirken Yeni Sabah gazetesinde (18 Ağustos) Hüseyin Cahit Yalçın’a atfedilen bir yazıda gayet sert ifadeler kullanılmıştı:
“Yunanistan Oniki Ada meselesinde çok yüksek bir perdeden konuşmaktadır. Bu adaları İtalya, Yunanistan’dan değil, Türkiye’den gasbetmişti. Binaenaleyh mantıki bir netice olarak çalınmış mal sahibine iade olunmak lazım gelir.”
Bir işaret fişeği halinde parlayan bu yaklaşık bir aylık Oniki Ada tartışması Sovyetler Birliği’nin meseleye dahil olmasıyla başka bir mecraya kayar ve ağızlar kapanır ama bizzat bir CHPli Dışişleri Bakanı’nın Oniki Ada üzerinde İngiliz-Yunan tezlerine muhalif alternatif bir görüş ortaya koyması önemlidir. Bu saman alevine benzeyen tartışmanın güncel duruma ışık tutması ümidiyle.
