Yetim çocuklara anne ve babadan aylık bağlanması
Bu mesele Türk sosyal güvenlik sistemi temel koruma birimi olarak aileyi esas almaktadır. Korunmaya en çok muhtaç olan aile bireyleri ise hiç kuşkusuz sigortalının reşit olmayan çocukları ile reşit olsa bile evlenmemiş, boşanmış ya da dul kalmış kızlarıdır. Sigortalının malul çocuklarının da sosyal koruma kapsamında olması gerektiğinden sosyal güvenlik mevzuatımız malul çocuklar için de düzenlemeye yer vermiştir.
5510 sayılı Kanuna göre her ne kadar yetim çocuklar sosyal korumaya alınmış olsa da yetim çocukların ölüm aylığından yararlanması genel ve özel olmak üzere bir takım şartlara bağlanmıştır.
Sigortalının çocuklarının ölüm aylığına hak kazanabilmeleri için aranan genel şartlar, yetim çocuğun sigortalı çalışmaması veya kendi sigortalılığı nedeniyle emekli aylığı almamasıdır. Ancak ölen sigortalının kamu görevlisi olması diğer bir ifade ile Emekli Sandığı kapsamında bulunması halinde yetim kız çocuğunun SSK veya Bağ-Kur sigortalısı olarak çalışması veya SSK veya Bağ-Kur kapsamında emekli olması yetim aylığı almasına engel değildir.
ARANAN ÖZEL ŞARTLAR
Yetim çocuklar için aranan özel şartlar ise cinsiyet, medeni hal, yaş ve öğrenim durumuna göre değişkenlik gösterir. Kız çocuklar için yaş ve öğrenim şartı yoktur. Bu nedenle yaş ve eğitimine değil medeni durumuna bakılır. Dolayısıyla, sigortalı çalışması olmayan, kendi sigortasından emekli maaşı olmayan kız çocukları evlenmedikleri sürece yetim aylığı (ölüm aylığı) almaya hak kazanır. Yetim kız çocuğunun, sigortalının ölümünden sonra boşanması veya dul kalması halinde SGK’ya müracaatta bulunması koşuluyla yetim kız çocuğa aylık bağlanır.
5510 sayılı Kanuna göre, 18 yaşından, orta öğrenim görüyor ise 20, yükseköğrenim görüyorsa 25 yaşından küçük erkek yetimler ise sigortalı çalışmamak koşuluyla yetim aylığı almaya hak kazanır. Erkek yetim çocukların evlenmesi kız çocuklarının aksine yetim aylığı almaya engel olmaz.
SGK Bölge Sağlık Kurulu tarafından çalışma gücünü yüzde 60 ve üzerinden kaybettiği tespit edilen kız veya erkek malul çocuklar, sigortalı çalışmaması ve emekli aylığı almaması koşuluyla ölüm aylığı almaya hak kazanır. Malul çocukların evlenmesi de yetim aylığı ödenmesine engel değildir.
ANNE VE BABADAN İKİ MAAŞ ALMAK MÜMKÜN
Yetim çocuğun anne ve babasının 1 Ekim 2008 tarihinden sonra vefat etmesi koşuluyla anne ve baba ister SSK’lı ister Bağ-Kur’lu ister biri SSK’lı diğer Bağ-Kur’lu olsun yetim çocuğa iki maaş bağlanır ancak bunlardan yüksek olanı tam düşük olanı ise yarım ödenir. Anne ve babanın her ikisinin Emekli Sandığına tabi olması halinde ise sadece tek maaş (yüksek olan) bağlanır. Anne ve babanın birisi Emekli Sandığına tabi diğer ise SSK veya Bağ-Kur sigortalısı ise iki maaş bağlanır ve her iki maaş da tamdan ödenir.
Anne ve baba 1 Ekim 2008 tarihinden önce vefat etmiş ise diğer bir ifade ile ölümlerin her ikisi de 1 Ekim 2008 tarihinden önce gerçekleşmiş ise bu kez maaşın tek ya da çift olmasını belirleyen unsur sigorta statüsüdür.
Hem anne hem baba SSK sigortalısı ise iki maaş bağlanır ancak yüksek olan tam düşük olan yarım ödenir. Anne ve baba Bağ-Kur sigortalısı ise ya da her ikisi de Emekli Sandığına tabi ise sadece tek maaş ödenir.
Ancak yetim çocuk 18 yaşından küçük ise 18 yaşına kadar hem anne hem baba üzerinden iki Bağ-Kur yetim maaşı almak mümkün. Anne ve babanın sigorta statüleri SSK-Bağ-Kur, SSK-Emekli Sandığı, Bağ-Kur Emekli Sandığı kombinasyonunda olduğu gibi farklı ise yetim çocuğa iki maaş da tamdan ödenir.
Ölümlerden birisinin 1 Ekim 2008 tarihinden önce diğerinin ise 1 Ekim 2008 tarihinden sonra olması koşuluyla sigorta statüleri aynı ise (Emekli Sandığı hariç) iki maaşın biri tamdan diğeri yarımdan ödenir. Sigorta statüleri farklı ise iki maaş da tamdan ödenir. Anne ve babası memur olan yetim çocuklara ise sadece bir maaş ödenmektedir.
