Kocadan dul, anne-babadan yetim maaşı almak mümkün mü?
Temel koruma birimi olarak aileyi esas alan ölüm sigortası, diğer sigorta kollarından farklı olarak sigortalının kendisine değil, ölüme bağlı olarak geride kalan hak sahiplerine sosyal güvenlik garantisi sağlar.
Sigortalının ölümü sonrası ölen sigortalının geride kalan yakınları gelir kaybına uğrar. Sigortalının ölümü sonrası gelir kaybına uğradığı için geçim sıkıntısı çekmesi beklenen dul eş, çalışmayan bekar, dul veya boşanmış kız çocukları ile sigortalının desteğiyle yaşamını sürdüren anne ve babaya bir sosyal yardımın yapılması gerekir. Yapılan bu sosyal yardım SGK tarafından ödenir ve ismi ölüm aylığıdır.
YETİM KIZLAR SGK KORUMASINDA
Türk aile ve örf yapısı dikkate alınarak sosyal güvenlik sistemi içinde kız çocuklarına ayrı bir önem verilmiştir. Hiçbir Avrupa ülkesi ebeveyni ölmüş reşit kız çocuklarına ölüm aylığı bağlamaz iken Türkiye’de yaşına bakılmaksızın yetim kız çocuklarına ölüm aylığı bağlanmaktadır. Kız çocuklarına ölüm aylığı bağlanmasında belirleyici olan unsur, medeni durumu ve sigortalı çalışmasının olup olmamasıdır.
İKİ ÖLÜM AYLIĞINDA ÖLÜM TARİHİ ÖNEMLİ
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun yürürlük tarihinden önce yani 1 Ekim 2008 tarihinden önce SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı olmak üzere üç büyük sosyal sigorta statüsü bulunmakta idi. Her sigorta statüsü için uygulanan sosyal güvenlik kanunları birbirinden bağımsız hükümler içerdiği için eşi ve anne-babası öldüğü için dul ve yetim duruma düşen kız çocukları, istisnalar hariç olmak üzere ayrı ayrı dul ve yetim aylığına hak kazanabilir ve birden çok aylık alabilirdi.
SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı’nın SGK’nın çatısı altında birleşmesi sonrası eş ve anne-babanın ölüm tarihlerinin 30 Eylül 2008 sonrası olması halinde Emekli Sandığı istisnası hariç kız çocuklarının aynı anda hem dul hem de yetim aylığı alma imkânı ortadan kalktı.
Eş ya da anne-babanın her ikisinin ya da en az birisinin ölümü 1 Ekim 2008 tarihinden önce gerçekleşmiş ise sigortalılık statüsüne ve ölüm tarihine göre 1 Ekim 2016 tarihinden itibaren her iki aylığı birden almak mümkün olacak. Yani artık anne-baba üzerinden yetim aylığı almak için gelirin brüt asgari ücret tutarı olan 1.647 TL’nin üzerinde olup olmamasına bakılmayacak.
İKİ AYLIK İÇİN MİLAT 1 EKİM 2016
Bağ-Kur sigortalısının ölümü sonrası kız çocuklarına yetim aylığı bağlanması için aranan şartlar çeşitli tarihlerde yasalarla değişmiştir. Bu nedenle sigortalının ölüm tarihi dikkate alınarak kız çocuklarına yetim aylığı bağlanıp bağlanamayacağı tespit edilirdi.
Aynı durumda olmasına rağmen sırf ölüm tarihi farklı olduğu için iki aylık alanlar bulunduğu gibi sadece bir aylıkla yetinmek zorunda kalanlar da vardı. İşte bu farklı uygulamaya SGK Yönetim Kurulu 1 Ekim 2016 tarihinden itibaren son verdi.
Bu değişiklik sonrasında kocanın ve anne-babanın ikisi de 1 Ekim 2008 tarihinden önce ölmüş ise, veya koca 1 Ekim 2008’den önce ölmüş anne-baba 1 Ekim 2008’den sonra ölmüşse, ya da tersi anne-baba 1 Ekim 2008’den önce ölmüş, koca 1 Ekim 2008’den sonra ölmüşse sigorta statüsü de biri SSK diğeri Bağ-Kur ise dul ve yetim kız çocuğu iki maaşı da alabilecek.
Ölüm tarihi ne olursa olsun koca SSK veya Bağ-Kur, anne-baba memur emeklisi ise yetim kız çocuğu iki aylık alacak. Tersi biçimde ölen koca memur emeklisi ölen anne-baba SSK veya Bağ-Kur’lu ise yine iki maaş ödenecek.
Uygulama 1 Ekim 2016 tarihinden önce başladığı için daha önce gelir sınırını aştığı için Bağ-Kur yetim aylığı bağlanmayanların Bağ-Kur dosyasının bulunduğu SGK Müdürlüğüne müracaat etmesi gerekecek.