Ölüm aylıklarında aile bireylerinin hisseleri
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, sigortalının ölümü sonrası geride kalanlardan hak sahibi niteliği taşıyanların diğer bir ifade ile geçimi sigortalı tarafından sağlanan aile bireylerinin geleceklerini güvence altına alma amacıyla, ölüm aylığı düzenlemesine yer vermiştir. Bu yazımızda, sigortalının ölümü sonrası geride kalan aile bireylerine bağlanacak ölüm aylığı hisseleri ile alt sınır aylık uygulaması hakkında bilgi verilecektir.
Temel koruma birimi olarak aileyi esas alan ölüm sigortası, diğer sigorta kollarından farklı olarak sigortalının kendisine değil, ölüme bağlı olarak geride kalan hak sahiplerine sosyal güvenlik garantisi sağlamaktadır. Türk toplumunun aile ve sosyal yapısı gözetilerek sigortalının eşi, çocukları ve bazı koşulları sağlayan anne-babası hak sahibi olarak sayılmıştır.
Kanuna göre, ölüm sigortası kapsamına giren hak sahiplerinin ilki dul eştir. En yüksek ölüm aylığı hissesi de dul eşe verilmiştir. Dul eşe ölüm aylığı bağlanması için tek bir koşul aranır. Bu koşul da dul eşin daha sonra evlenmemesidir. Dul eşin emekli veya sigortalı olması ölüm aylığına engel değildir. Dul eşin erkek ya da kadın olmasının önemi de bulunmamaktadır.
AİLE BİREYLERİNİN AYLIK HİSSELERİ
Dul eşin ölüm aylığı hissesi, ölen emekli ise almakta olduğu maaşın, emekli değilse hesaplanacak ölüm aylığının yüzde 50’sidir. Aylık bağlanmış çocuğu bulunmayan dul eş, emekli olmaması veya sigortalı çalışmaması koşuluyla yüzde 75 oranında aylık alır.
Dul eş dışında ölüm aylığı alan başka ikiden az çocuk varsa eşin çalışması veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir ya da aylık alması yüzde 50 olan hisseyi etkilemez. Ancak eşin dışında ikiden fazla aylık alan çocuk varsa veya iki çocuk dışında aylık alan anne-baba varsa ölüm aylığı oranı da yüzde 50’nin altına inecektir.
Kanuna göre ikinci sıradaki hak sahibi, sigortalının yetim çocuklarıdır. Ölüm aylığı almaya hak kazanan yetim çocukların ölüm aylığı oranı yüzde 25’tir. Ancak sigortalının ölümü ile annesiz ve babasız kalan veya sonradan bu duruma düşen ya da anne ve babası arasında evlilik bağı bulunmayan veya sigortalının ölümü tarihinde evlilik bağı bulunmakla beraber anne veya babaları sonradan evlenenler ile kendisinden başka aylık alan hak sahibi bulunmayan çocukların her birine yüzde 50 oranında aylık bağlanır.
Hak sahibi niteliği taşıyan anne veya babaya sadece birisine aylık bağlanırsa yüzde 25 oranında aylık bağlanır. Hem anne hem de babaya aylık bağlanması halinde ölüm aylığı yüzde 12,50 oranında olacaktır.
Sigortalının ölümü sonrası anne ve baba hariç tek eş ve iki veya daha az yetim çocuk varsa eşe yüzde 50, çocukların her birine yüzde 25 oranında aylık bağlanır. Sigortalının ölümü sonrası eş, anne ve baba hariç aylık bağlanacak bir ya da iki çocuk varsa çocukların her birine yüzde 50 oranında, üç çocuk varsa çocukların her birine yüzde 33,33 oranında, dört çocuk varsa çocukların her birine yüzde 25 oranında, beş çocuk varsa çocukların her birine yüzde 20 oranında ölüm aylığı ödenir.
Aylık alan dul eş ve çocuk yoksa veya sadece eşe aylık bağlanacaksa ya da sadece eş ve bir çocuğa veya sadece bir çocuk ile anne-babaya aylık bağlanacaksa anne-babadan sadece biri için yüzde 25 oranında ikisi için her birine yüzde 12,50 oranında maaş bağlanır.
Aile bireylerine bağlanacak aylıkların toplamı sigortalıya ait aylığın tutarını geçemez. Bu sınırın aşılmaması için hak sahiplerinin aylıklarından orantılı olarak indirimler yapılır.
Kanun, aile bireylerinin bir ya da iki olması halinde alt sınır aylığı (en düşük maaş) düzenlemesine yer vermiştir. Ölüm aylıkları her ne kadar hisseler oranında dağıtılacak olsa da hak sahibinin bir ya da iki olması halinde alt sınır aylık uygulaması nedeniyle bağlanacak olan ölüm aylıklarının miktarı alt sınır aylığının altında olamayacaktır.
SSK AYLIK MİKTARLARI
İlk defa 1 Ocak 2000 tarihinden önce sigortalı olan ve 1 Ekim 2008 tarihinden sonra ölen sigortalının ölüm aylığı alan bir ya da iki aile bireyi varsa bağlanacak maaş tabloda belirtilenden az olamayacaktır.
Ancak alt sınır aylık miktarı sigortalının aylığını geçemeyeceğinden sigortalının aylığı alt sınır aylıktan az ise tek hak sahibi aylığın tamamını alacaktır. Örneğin; 2016/Ocak aylığı 1.000 TL olan sigortalının ölmesi halinde sadece eşine ölüm aylığı bağlanacaksa eşin aylığı 1.000 TL olacaktır.