Kocadan ve babadan yetim aylığı almak mümkün mü?
Sosyal Güvenlik Kurumu kurulmadan önce çok sayıda sosyal sigorta kurumu ve dolayısıyla çok sayıda sosyal güvenlik kanunu yürürlükteydi. Birden fazla kanun ve birden fazla kurumun bulunması nedeniyle sosyal sigorta kanunlarımıza göre yeterli prim ödemesi bulunması koşuluyla eşi vefat eden kadınlara dul maaşı, anne-babası vefat eden kadınlara ise yetim maaşı bağlanıyor. Hem kocası hem de anne-babası ölen kadınlar belirli koşulları sağlamaları halinde ölen kocadan dolayı dul maaşı, ölen anne-babadan dolayı yetim maaşı olmak üzere iki maaş alabiliyor. Bazı hallerde de üç maaş almak mümkün. Örneğin; dul ve yetim kadınlar, kocadan Bağ-Kur, anneden SSK, babadan Emekli Sandığı maaşı alabilir.
Ancak sadece bir maaş alabilen dolayısıyla iki maaştan mahrum olan dul ve yetim kadınlar da yok değil. Bir tarafta sadece bir maaş alabilen dul ve yetim kadınlar bulunmakta iken diğer tarafta iki ya da üç maaş alabilen dul ve yetim kadınların bulunması hakkaniyete uygun değil ancak yasalarımıza uygun.
İKİ MAAŞ İÇİN DÖRT KOŞUL VAR
Kocanın ve anne-babanın ölümü nedeniyle SGK’dan iki maaş alınabilmesi için dört temel koşulun sağlanmış olması gerekir. Bu koşulların ilki, eşin ve anne babanın ölmeden önce emekli maaşı alıyor olması veya ölenin dul-yetim maaşı bağlanmaya yeter sayıda prim gün sayısının bulunması gerekiyor. Dul-yetim maaşı bağlanmasına yeter prim gün sayısı ise sigorta statüsüne göre değişiyor. Koca veya anne-baba en son SSK statüsünde iken 1 Ekim 2008 tarihinden sonra ölmüş ise her türlü borçlanma hariç en az 5 yıl sigorta süresi, en az 900 gün prim ödemiş olmalı. Ölüm tarihi 1 Ekim 2008 tarihinden önce ise 5 yıl sigorta ve 900 prim günü borçlanma yoluyla tamamlanabiliyor.
Bağ-Kur statüsünde sigortalı iken ölenlerin en az 1800 prim gününün olması gerekiyor. 1800 gün prim şartı bazı tarihler için 1080 gün olarak aranıyor. Ölümden önce en son Emekli Sandığı sigortalısı iken ölenler için ise aranan prim gün sayısı ise 3600 olarak belirlenmiş. Ancak 1800 günü bulunan memurların eş ve çocuklarına da ölüm aylığı bağlanabiliyor.
İki ölüm aylığına hak kazanabilmek için gerekli olan ikinci kriter ise dul-yetim kadının sigortalı çalışmasının bulunmaması veya sigortalı çalışmasına bağlı olarak emekli maaşı almıyor olması gerekiyor. Ölen anne-baba Emekli Sandığına tabi ise yani yetim kişi memur kızı ise SSK veya Bağ-Kur sigortalısı olarak çalışsa veya SSK veya Bağ-Kur’dan yaşlılık aylığı alsa dahi ölen anne-babadan dolayı yetim maaşı alabiliyor. Memur kızlarına tanınan bu ayrıcalık hakkaniyete uygun görünmese de 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’na uygun.
İKİ ÖLÜM MAAŞI ALMANIN ŞARTI
İki ölüm maaşı alabilmek için gerekli üçüncü koşul ise kocanın ve anne-babanın sigortalılık statüsünün farklı olması. Ölen koca ve anne-babanın sigorta statüsü aynı ise yani SSK-SSK veya BağKur-BağKur veya Em.Sandığı-Em.Sandığı ise dul ve yetim kadına tek bir maaş (tercih ettiği maaş) ödeniyor. Sigorta statüleri farklı ise yani SSK-BağKur veya SSK-Emekli Sandığı veya Bağkur-Emekli Sandığı ise dul ve yetim kız çocukları iki maaş almaya hak kazanıyor.
Hem koca hem de anne-babanın ölümü sonrası iki maaş alabilmek için gerekli olan son koşul ise ölümlerin ikisinin veya en az birisinin ölüm tarihinin 1 Ekim 2008 öncesi olması. Hem eşin hem de anne-babanın ölüm tarihi 1 Ekim 2008 tarihi sonrası ise sadece bir maaş ödeniyor. Burada Emekli Sandığı iştirakçisi yani devlet memuru eşi veya çocuğu olmak bir diğer ayrıcalık. Çünkü ölen koca veya anne-babadan biri Emekli Sandığı, diğeri SSK veya Bağ-Kur sigortalısı ise ölümler 1 Ekim 2008 tarihinden sonra gerçekleşmiş olsa dahi iki maaş ödeniyor.
Her ne kadar ölümlerden en az birisi 1 Ekim 2008 tarihinden önce gerçekleşmiş olsa da anne-baba Bağ-Kur sigortalısı ise ölüm tarihi de 4.10.2000 öncesi veya 8.8.2001 ile 1.8.2003 aralığında ise kocanın dışında anne-babadan da yetim aylığı alabilmek başka bir koşula bağlı. Bu koşul ise eşten bağlanan dul maaşı ve varsa diğer gelirler toplamının (kira gibi) brüt asgari ücret yani 1.273,50 TL altında olmalı ki, dul-kız çocuğu Bağ-Kur yetim maaşını da alabilsin.
