Müslüman Bireyi ve Toplumu Ayakta Tutan Bazı İlkeler

19 Şubat 2019 Salı

Bugün, İslâm’ın insan hayatının üzerine bina etmeyi amaçladığı belli başlı ilkeleri (“On İki Emir”i) içeren İsrâ/22-39. âyetlerin son bölümündeki altı ilkeyi ele alıyoruz (diğerlerini önce görmüştük):

33. Haklı bir sebep olmadıkça Allah’ın dokunulmaz kıldığı cana kıymayın. Bir kimse haksızlıkla öldürülürse velisine yetki verdik; ancak o da kısas yoluyla öldürmede sınırı aşmamalıdır; çünkü o, yeterince yardıma mazhar olmuştur. 34. Rüştüne erinceye kadar yetimin malına, güzel bir niyetle olmadıkça yaklaşmayın. Ahde vefa gösterin; çünkü ahid sorumluluktur. 35. Ölçtüğünüz zaman tastamam ölçün ve doğru terazi ile tartın. Bu hem daha iyidir hem de sonucu daha güzeldir. 36. Hakkında bilgin olmayan şeyin ardına düşme! Çünkü kulak, göz ve gönül, hepsi ondan sorumludur. 37. Yeryüzünde böbürlenerek dolaşma! Ne yeri yarabilir ne de dağlarla boy ölçüşebilirsin. 38. Bütün bunların kötülüğü, Rabbinin katında sevimsiz olmasıdır. 39. İşte bunlar, Rabbinin sana vahyettiği hikmetlerdir. Allah’tan başka ilah tanıma; sonra kınanmış ve kovulmuş olarak cehenneme atılırsın.

7. Emir; adam öldürmemektir (Bak: En’âm 6/151). 33. âyetteki “sultân (yetki)kelimesi, haksız yere öldürülen kişinin velisine, katile yasal cezanın uygulanmasını talep etme veya affetme şıklarından birini tercih yetkisi olarak açıklanmıştır.Âyet, katile ölüm cezası uygulanması halinde velinin öldürmede aşırılığa gitmemesini ister. Bu “aşırılık” iki şekilde açıklanır: 

a) Sadece ölüm cezası uygulanmalı; işkence, organ kesme vb. yapılmamalıdır.

b) Katilden başkasına zarar verilmemelidir. Câhiliye Araplarında maktulün yakınları sadece katilin öldürülmesiyle yetinmez, daha fazla kişiyi öldürmedikçe adaletin yerine gelmeyeceğine inanırlardı. Âyet bu haksızlığı yasakladı. Râzî “sınırı aşmama”yı, ‘hemen ölüm cezası verme yolunu seçmeyip öncelikle diyet alma veya affetme şıklarının düşünülmesi daha uygundur’ şeklinde açıklamıştır.

“Hiçbir canı öldürmeyin”yasağı Mevdudi’ye göre sadece başkalarını değil, kişinin kendi canını da kapsamı içine alır; zira o da bu yasağa dâhildir. Bu nedenle intihar da cinayet gibi büyük bir günahtır.

Âyetin sonundaki “yardım”dan maksat, Allah’ın katile verilecek cezayı takdir etmek suretiyle maktulün yakınına yardım etmiş olmasıdır.

8. Emir;yetim malı yememektir. 34. âyetteki bu emir sadece ahlâkî bir tavsiye niteliğinde değildir. İslâm devleti yetimlerin haklarının korunması için hukukî ve kanuni önlemleri alır. Bunların ayrıntıları fıkıh ve hadis kitaplarında yer almıştır. Bu hüküm, kendi haklarını koruyamayan kişileri de kapsayacak şekilde genişletilebilir. Peygamberimiz (s.a) “velisi olmayanın velisi benim” buyurdu.

9. Emir;verilen sözü tutmaktır. 34. âyetteki “Ahdi yerine getirme” ilkesi sadece fertler için ahlâkî bir emir olarak kalmadı; daha sonraları İslâm devleti kurulduğundan itibaren İslâm toplumunun ve devletinin iç ve dış ilişkilerinde tavrını belirleyen yol gösterici bir ilke oldu.

10. Emir;ölçüyü ve tartıyı tam yapmaktır. 35. âyette bu ödevi yerine getirmenin hem ödev olarak iyi, hem de sonucunun güzel olduğu belirtildi. Râzî’ye göre ölçü ve tartıyı tam yapmanın iyi olması, bunu yapanın gerek Allah gerekse insanlar katında sevilmesidir; akıbetinin güzel olması ise dünyada kendisine yarar sağlaması, âhirette de sevap kazandırmasıdır. 

11. Emir;kişinin bilmediği bir şeyin peşine düşmemesi, bilgisiz hüküm vermemesidir. 36. âyette insanın bilmediği bir konuda söz söylemesi, hüküm vermesi, bilgisizce davranması, bilmediği tanımadığı kişiler hakkında ileri-geri konuşması, daha özel olarak yalancı şahitlik yapması, iftira atması, kısaca bilgi sahibi olmadan tahmine göre herhangi biri için maddî veya manevî zarara yol açacak şekilde konuşması ve hareket etmesi yasaklanıyor. 

12. Emir;büyüklük taslamaktan sakınmaktır: “Yeryüzünde böbürlenerek dolaşma!” Zira bu boş bir kuruntudan ibarettir (Ayrıca bk: Lokman 31/18). Rasûlüllah (s.a), ‘kalbinde zerre kadar kibir bulunanın cennete giremeyeceğini bildirmiştir (Müslim, Îmân 147-149).Akıllı insan daima alçak gönüllü olur.

38. âyette, bu ilkelere (12 Emir’e) uymamanın Allah nezdinde sevimsiz, dolayısıyla haram olduğu; 39. âyette de bu emirlerin “hikmetten vahyedilmiş ilkeler” olduğu bildirildi (Tefsirlerden özetledik).

(Konuyla ilgili geniş bilgi için bakınız: Abdullah Yıldız, On İki Emir/Kur’ân Edebi, Pınar Yayınları.) 

 

Günün Özeti

YORUM YAZ

  • RabiaRabia2 ay önce
    Euzubillahiminesseydanirracimbismillahirrahmanirrahim. Ölçtüğünüz zaman tastamam ölçün ve doğru terazi ile tartın. Bu hem daha iyidir hem de sonucu daha güzeldir. İsra suresi 35.ayet.elhamdulillah.Sayin Yıldız Allah razı olsun bilgilendirmissiniz.amin.gundemimizle alakalı olarak artan pahalılığı devletimizin maaşlara zam getirmesi olduğunu düşünüyoruz.en ücra köşedeki üreticiler kendilerine en yakın merkezlere ürünleri ni getirsede yine üretici kazansa ne iyi olurdu.aradakiler simsarcilik günahı islemese ülke abad olurdu.tarti ölçü bunlar bereket le alakalı işler olsa gerek.saygilar selam ve dua ileAllaha emanet olun teşekkürler HasbinAllah'u ve nimel vekil deriz.
  • Ali AydınlıAli Aydınlı2 ay önce
    nE MÜSLÜMANLIĞI? iNSANLAR KÜTLE KÜTLE DİNDEN KAÇIYOR. DİN DİYENLERİN TİCARETİ BİTTİ. akp SAYESİNDE SIĞINILAN DİNİN ASLINDA MENFAAT LİMANI OLDUĞU ANLAŞILDI tEŞEKÜRLER akp
  • MusabMusab2 ay önce
    Bismillahirrahmanirrahim deyerli hocam ahmedi hani halife yusuf mela muhamed celali seyda mela musa celali hazeratın diyarında size yazıyorum Allah cele celaluhu zizi ve bütün müslüman kardeşlerimi zalimlerin şerinden muhafaza etsin yazılarınız takib ediyoruz bilgileniyoruz Rabim zizin gibi abi lerimizin sayılarını artırsın amin hocam dua nızda buradaki buradaki kardeş lerinizi unut mayınız unut mayalım inemel müıminune iğfe başka değil Allahüme sali ala seyidina muhameddin va ala ali seyidina muhamed
  • fulyafulya2 ay önce
    cok guzel allahrazi olsun
  • De.deDe.de2 ay önce
    Sayin yazar islam hakinda yazarken size sade alayli bir vatandas olarak tavsiyem siyasal islamcilari iyice gozlemledikten sonra yazmaniz bu kadar hak hukuk cigneyen Allahin emrini gozetmeyen iktidardakilere seslenmenizi isterdim sade vatandasa degil mutdetirlerin korkusu malesef Allah korkusundan baskin cikmis cogu yazarlar mevcut yapiyi elestiremiyor Saygilar
  • Ahmet ÖzAhmet Öz2 ay önce
    Abdullah Bey;Bugünkü yazınız da fevkalade güzel.Evlerimizde kütüphanelerimizi süsleyen saygın alimlerin eserleri ile hava atarız.Siyasi partilerimizin yönergelerine baktığımızda zararlı ve faydasız hiç bir maddeye rastlayamayız.Temel kanunlarımız da ha keza.Bütün iş uygulamalarda kendini belli eder.Fatih'in İstanbul'u fethettiği yaşta,bilgili,donanımlı,prıl pırıl yetişmiş gençlerimiz var.Bu gençler Avrupa ülkelerinde de var.Onlar gençlerinden çok iyi yararlanıyor.Gencecik devlet ricalini görüyoruz.Onların ülkelerindeki çalışma düzenlerini,iş ve işçi haklarını,vatandaşlarının devletlerine olan sadakatini,kolluk kuvvetlerine hemen her konuda yardımcı olduklarını görüyoruz.Yerlere çöp atmadıklarını gurbetçilerimiz ballandıra ballandıra anlatıyor.Onlar,yönetim tarzlarını değiştirmek istemiyorlar,istisnalar,elbette hariç.Onlarda devlet mekanizması,siyasetçilerin şahıslarına göre değil,kendi hukuk ölçülerindeki gerçekliğe göre işliyor.Sorumluluk paylaşılmış durumda.Aklımın ermediği on iki emir olmasa da onların da on emir'i var.Onlar,bu emir'lere takılıp kalmıyorlar.Kimseler,yerleşik düzen,bana göre değil,deyip yasa tanımazlık yapmıyor.Bizim elimizde ve gönlümüzde,dilimizde Kur'an,zihinlerimizde Sevgili Peygamberimizin hadisi şerifleri var.Buna rağmen sosyol hayatımızda aile içi dramları,devlet içinde haksızlıkları,adam kayırmaları bire bir yaşıyoruz.Avrupa,kul yapısı düzenini kurmuş,tıkır tıkır işletiyor,zenginliğe kavuşuyor,refah düzeyini yükseltiyorken,bizler Vahy-i İlahi kaynaklı rehberlere sahibiz,bir fayda göremiyoruz.Acaba,bu durumların sebepleri konusunda,ne düşünürsünüz?Saygılarımla.
  •  Bu hangi kurala girer hocam? Bu hangi kurala girer hocam? 2 ay önce
    Haber şöyle: Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan Kredi Yurtlar Genel Müdürlüğü görevine teyzesinin oğlu Recep Ali Er’i atadı. Erdoğan temmuz ayında da bir diğer teyze oğlu İbrahim Er’i Milli Eğitim bakan yardımcılığına atamıştı.
  • MustafaMustafa2 ay önce
    Beyefendi demiyorum ülkelerini dolandıranlara bey deniliyor ya.
  • DandanHakan DandanHakan 2 ay önce
    MENDAKKA DUKKAAA EYYYYY ESEDDDD ! Dedikten sonra kaç cana malolduğunuzu biliyormusunuz ?

Günün Özeti