Yeterince farkına varılamayan tehlike (elektronik sigara) (5)

E-SİGARA GENÇLER ARASINDA DAHA ÇOK YAYGINLAŞIYOR

*Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre; Dünya genelinde yüz milyondan fazla kişi e-sigara kullanıcısı olurken, 13-15 yaş grubunda yaklaşık 15 milyon çocuk da e- sigara kullanıcısıdır. Türkiye’de; e-sigara ithalatı ve satışı 4207 sayılı yasa gereğince yasak olduğundan resmi bir veri yoktur. Ancak Sağlık Bakanlığı, Üniversite hastanelerinin paylaştıkları bilgilere göre; Kullanma yaşının 11’e düştüğü, 10-19 yaş aralığındaki çocuk ve gençlerde kullanımın ciddi seviyelere ulaştığı ve her beş gençten birinin (%20) en az bir kere e-sigara içtiği görülmektedir. Sağlık Bakanı’nın açıklamasına göre(Ekim 2026) Türkiye’de 7.5 milyon gencin 2.5 milyonu (%30) geleneksel ve e-sigara kullanmaktadır. Aynı şekilde Yeşilay Danışmanlık Merkezi (YEDAM) verilerine göre; e-sigara kullananların oranı; 2020’de %11.7, 2021 %12.3, 2022 %17.2, 2023 %27.6 ve 2024’de %31.1 yükselmiştir. Yeşilay Türkiye Tütün Raporuna göre; sigaraya başlama yaş ortalaması %16.91’dir. 18 yaşından önce başlayanların oranı da %62.9’dur. E-sigara kullananlarda günlük ortalama Nikotin tüketimi 21 mg’dır. Yapılan bilimseler çalışmalara göre; Gençlerin e-sigara kullanmasının yetişkinlere göre dokuz kat daha fazla olduğu bildirilmektedir. Aynı şekilde e-sigara kullanımı genç erkeklerde genç kızlara kıyasla daha fazladır.

E-SİGARA GENÇLERİ NEDEN DAHA ÇOK CEZBEDİYOR?

*Gençleri e-sigaraya özendirmek için e-sigara üreticilerinin zararları hakkında bilgi vermeden yaptıkları gizli-açık her türlü reklamları (’influencer’ denen gizli reklamcılar aracılığıyla), renkli ambalajlar,modern tasarımlı teknolojik görünümler, USB belleğe veya kaleme benzer küçük cihazlar(tek kullanımlık ‘Puff’ cihazları) ürünün bir sigaradan ziyade modern bir aksesuar gibi algılanmasını sağlıyor. E-sigara, geleneksel sigaralar gibi keskin bir koku bırakmadığından ve kokusuz olduğundan, gençler-öğrenciler anne-babaları ve öğretmenlerinden kolayca saklayıp gizlice kullanabiliyorlar. Geleneksel tütün tadı ve ağır duman kokusu yerine, çok çeşitli meyve, nane, şekerleme gibi çeşitli aromaların sunulması gençlere daha cazip geliyor. E-sigara buharının ‘su buharı gibi olduğu ve bir sigara bırakma aracı olarak pazarlanması, bağımlılık yapmadığı ve sağlığa zarar vermediği,klasik sigaraya göre daha masum olduğu propagandaları, gençler arasında yalnış bir güvence algısı oluşturuyor. Sosyal medya paylaşımları, akran baskısı ve bir gruba ait olma isteği e-sigaraları gençlerde bir statü göstergesi ve bir sosyalleşme aracı haline getiriyor. E-sigara üreticileri, bazılarında çizgi film karakterleri kullanarak, bazılarında oyun ve oyuncak gösterimleriyle, sosyal medya aracılığı ile çocukları hedef almakta ve tuzağa çekmektedirler. Bazı kapalı alanlarda tütün ürünlerine getirilen kısıtlamaların e-sigaralarda gevşetilmesi de bunların gençler arasında yayılmasına zemin hazırlıyor. Bu ve buna benzer sebeplerden dolayı çocuklar ve gençler arasında e-sigara kullanımında endişe verici bir artış gözlenmektedir.

E-SİGARA TÜKETİMİNİ ÖNLEME

*DSÖ, e-sigara ve benzeri Nikotin ürünlerinin halk sağlığı üzerinde ciddi riskler oluşturduğunu belirterek, hükümetlere acil ve sıkı düzenlemeler yapmaları çağrısında bulunmaktadır. DSÖ, tütün kontrol politikaları doğrultusunda ülkelere şu tavsiyelerde bulunmaktadır: 1-e-sigaraların ülkelere girişinin ve satışının tamamen yasaklanması veya kapalı alanlarda kullanımının kesinlikle engellenmesi. 2-Çocukların ve gençlerin ilgisini çeken bütün aromalı e-sigaraların yasaklanması. 3- E-sigaraların da, ‘daha az zararlı’ olarak pazarlanmasına yasal önlemler alınması ve daha sıkı denetlenmesi. E-sigaraların da, normal tütün ürünlerine uygulanan pazarlama kısıtlamaları ve vergilendirmelere tabi tutulması. DSÖ’ye göre 2023 sonu itibariyle e-sigara 34 ülkede yasaklanmıştır. E-sigara, Türkiye’de tütün ürünü kapsamında değerlendilmektedir. Ticareti, satışı yasal denetime tabidir. Kapalı alanlarda kullanımı yasaktır. Yasak olan yerlerde veya kapalı alanlarda sigara/e-sigara içen kişilere 1764 TL.idari para cezası uygulanmaktadır.

NETİCE: DSÖ’ye göre; Dünyada 13-15 yaş arasında en az 15 milyon genç e-sigara kullanmaktadır. DSÖ, elektronik sigaraların klasik sigarayı biraktırmada etkili bir araç olmadığını belirtmektedir. E-sigaraların meyve, nane gibi çeşitli aromalarla çocuklara ve gençlere pazarlanması Nikotin bağımlılığı yapmaktadır. Bu ürünler; Nikotin ,toksik maddeler, mikro metal parçacıkları ihtiva eden aerosoller içererek vücuda; Akciğer-Kalp hastalıklarından, kanserlere kadar pek çok zararlar vermektedirler. Yapılan bilimsel çalışmalar; e-sigaraların sadece bireyleri değil, okul, aile, arkadaş çevresini de etkilediğini, bu yüzden koruyucu halk sağlığı önlemlerinin ve müdahalelerinin acilen alınmasını gerekli kılmaktadır. Hem tütün ürünleri ve hem de e-sigara sağlık açısından risk oluşturmaktadır. Her ikisi de kullanılmamalıdır.

Kaynakça

1- What’s in an E-Cigarette?-American Lung Association. 2-Elektronik sigaralar (Vaping cihazları) Drug Facts. National İnstitute on drug abuse. 3-What you need to know about vaping.American Heart Association. 4-Tobacco: E-cigarettes. World Health Organization. 5-Türkiye Sağlık Politikaları Enstitüsü.Elektronik sigara ve yeni nesil tütün ürünleri politika değerlendirme raporu. İstanbul-2025. 6- S.Aycan, E.Aysu Şahin, A.Saltabaş ve ark. Adölesanlarda elektronik sigara kullanımı ve algılanan zararlar üzerine kesitsel bir çalışma. Turk J Tob Cont. 2026,suppl.1;41-42