Osmanlı’nın yıkılmasına İttihatçılar sebep oldu (16)
I.CİHAN HARBİ’NİN SONU VE NETİCELERİ
a-İttihat ve Terakki Fırkası’nın kendini feshetmesi
*Sadrazam Sait Halim Paşa 3 Şubat 1917’de sağlık durumunu ileri sürerek istifa etmiş (ettirilmiş) yerine kendisine vezirlik rütbesi verilen Talat Paşa 4 Şubat’ta sadrazamlığa getirilmişti. Hükümette; Harbiye Nazırlığına Enver Paşa, Bahriye Nazırlığına da Cemal Paşa getirildi. Ancak Talat Paşa hükümeti fazla uzun sürmedi. İttifak devletleri yanında I.Cihan Harbi’ne girilmesi ve İttifak bloğunun mağlup olması üzerine İttihat ve Terakki Fırkası 7 Ekim 1918’de istifa etmek zorunda kalmıştı. Padişah V. Mehmet Reşat 3 Temmuz 1918’de vefat edince yerine Sultan Vahdettin (VI. Mehmed-Mehmed Vahideddin) 36. Padişah olarak tahta çıktı.
Talat Paşa hükümetinin istifası üzerineyerine 14 Ekim 1918’de Ahmet İzzet Paşa kabinesi kuruldu. Bu hükümette de Maliye Nazırlığına Cavit Bey, Bahriye’ye Rauf Bey (Orbay), Dahiliye’ye de Fethi Bey (Okyar) gibi İttihatçılar getirilmişti. 30 Ekim 1918’de Mondros Mütarekesi’ni de, Osmanlı Devleti adına Rauf Bey imzalamıştı. İttihat ve Terakki Cemiyeti 9. ve son kongresini 1 Kasım 1918’de Cağaloğlu’ndaki merkez-i umumi (genel merkez)binasında yaptı.
Talat Paşa 2.Meşrutiyet’in ilanından itibaren geçen 1918’e kadar 10 yıllık sürede takip edilen politikaları özetledi. Talat Paşa kongrenin ilk gününden sonraki toplantılara katılmadı. Talat Paşa, Enver Paşa, Cemal Paşa, Azmi Bey, Doktor Bahattin Şakir, Doktor Nazım, eski Zaptiye müdürü Bedri Bey gibi İttihatçılar bir Alman torpidosuyla (denizaltısı) 1 Kasım 1918’de Payitaht’tan (İstanbul’dan) ayrıldılar. İstanbul’dan Kırım Yarımadasındaki Sivastopol’a gelen İttihatçılar, buradan Enver Paşa hariç, diğerleri Berlin’e gittiler (Hey gidi fani Dünya hey! Bir zamanlar İttihatçılar iktidarda iken I.Cihan Harbi’ne Osmanlı’yı sokup, Alman gemileriyle Sivastopol’u bombalarken ‘Sivastopol önünde yatar gemiler marşını söylüyorlardı! Sonunda da Anayurt’tan kaçarken de Sivastopol’dan kaçtılar. İbretlik bir durum.)
İttihat ve Terakki son kongresinde iki görüş belirdi; bir kısım parti üyeleri ‘İttihat ve Terakki, kendini feshederek siyasal alandan tamamen çekilmeli’ görüşünü benimserken, diğer bazı üyeler de, ‘yıpranmamış üyelerle yeni bir parti kurulup İttihat ve Terakki Programı çerçevesinde yola devam edilmesi’ görüşünü benimsediler. Neticede ikinci görüş benimsenmişti. İttihat ve Terakki Fırkası 5 Kasım 1918’de kendini feshederek tarih sahnesinden çekildi. İTF’nın bir kısım üyeleri yurt dışına kaçmış diğer üyeler de 11 Kasım 1918’de Teceddüt Fırkası’nı kurmuşlardır.
b-Damat Ferit Paşa Hükümetleri (4 Mart 1919-17 Ekim 1920)
*İttihat ve Terakki’nin feshinden sonra İttihatçı karşıtlığı ile bilinen Damat Ferit Paşa (Sultan Abdulmecid’in kızı Mediha sultanla evlenmiştir), Padişah VI. Mehmed Vahideddin tarafından 4 Mart 1919’da Sadrazamlığa (Başbakanlığa) getirilerek yeni hükümet kurdurulmuştur. Ancak İzmir’in Yunanlılarca işgali üzerine istifa etmiş, fakat yeniden aynı gün tekrar görevlendirilmiştir. Damat Ferit Paşa, 11 Kasım 1918’de İttihatçılar’ın kurduğu Teceddüt Fırkasını 5 Mayıs 1919’da kapatmıştır. Damat Ferit Paşa Anadolu’daki direniş hareketlerinin büyümesi üzerine 20 Temmuz 1919’da tekrar istifa etmiştir. 21 Temmuz 1919’da 3. defa hükümeti kurmakla görevlendirilmiştir.
Anadolu’daki mücadele edenlerle İstanbul hükümetinin aralarının açılması üzerine 3 Ekim 1919’da tekrar istifa etmiştir. Daha sonra 1920’de 4. ve 5. defa hükümeti kurmakla görevlendirilmiştir. Damat Ferit Paşa Divan-ı Harb-i Örfi (Sıkıyönetim Mahkemesi) mahkemesini kurdurup, dönemin pek çok yöneticisini tutuklattırmıştır. Damat Ferit Paşa, Anadolu’daki ‘Kuva-yı Milliye’ hareketini asi olarak nitelendirip, buna karşılık ‘Kuva-yı İzibatiyye’yi kurmuştur. Ayrıca Şeyhülislam Dürrizade Abdullah Efendi’nin imzaladığı fetva ile Kuva-yı milliyecileri vatan haini ilan etmiştir.
Damat Ferit Paşa 10 Ağustos 1920’de Osmanlı Devleti’nin yıkılmasını resmen ilan eden Sevr Antlaşması’nı imzalamıştır. Milli Mücadele’nin başarıyla sonuçlanmasının ardından Damat Ferit Paşa 21 Eylül 1922’de ailesi ile birlikte Fransa’ya gitmiş ve 6 Ekim 1923’te Nice’de vefat etmiştir.
Sevr Antlaşması-10 Ağustos 1920
*Osmanlı imparatorluğu I. Cihan Harbinde İttifak devletleri yanında harpten mağlup olunca; önce 30 Ekim 1918’de Mondros Mütarekesini imzalamak zorunda kalmış, sonra da neticeleri belirleyip savaşı resmen bitiren Sevr Antlaşmasını imzalamıştır. Sevr Antlaşması’nın imzalanmasından önce, İttifak Devletleri ile yapılacak barış antlaşmasının şartlarının ve esaslarının belirlenmesi için İtilaf Devletleri evvela 18 Ocak 1919’da Paris’te bir konferans düzenlediler. Paris Barış konferansında; I.Cihan Harbi’ni resmen sonlandıracak Barış Antlaşmaları’nın (Versay,Trianon, Sen Jermen gibi) şartları, savaş sırasında imzalanan gizli anlaşmaları, Doğu Sorunu (Şark Meselesi) ile ilgili olarak savaştan yenik çıkan Osmanlı İmparatorluğu topraklarının paylaşılması, Avrupa ve Orta Doğu’daki sınırların yeniden düzenlenmesi, yenilen devletlerin savaş tazminatı vermeleri ve askeri kısıtlamalar gibi konular görüşüldü.
Paris Barış Konferansında yapılan müzakereler sonucunda Sevr Antlaşması hazırlandı. Sevr Antlaşması, 10 Ağustos 1920’de Paris’in Sevr bölgesinde İtilaf Devletleri ile Osmanlı İmparatorluğu arasında imzalanmıştır. Sevr Antlaşması, Osmanlı Devleti adına Damat Ferit Paşa Hükümeti ve Padişah VI. M.Vahdeddin’in kararıyla kurulan heyet tarafından (Ayan Meclisi üyesi Mehmed Hâdi Paşa, şair-filozof Rıza Tevfik Bey ve Bern Büyük Elçisi Reşat Halis Bey) imzalanmıştır.
Devam edecek...
