Allah’ın Nizamı İslâm -62-
Allah’ın Nizamı İslâm -62-
Prof. Dr. Yusuf Özertürk
B- İSLÂM DEVLETİ
4- İSLÂM DEVLETİNDE KUR’ÂN ANAYASADIR
A-ANAYASAL DEVLET –ANAYASALI DEVLET
*Modern anayasanın gereklerini yerine getiren,yani devletin temel kurumlarının nasıl işleyeceği açık ve kesin olarak belirtilmiş ve kişi temel hak ve özgürlükleri tamamen güvence altına alınmış devlete ‘Anayasal devlet’ denir. Aksine; Bir anayasası olmasına rağmen, kişi temel hak ve hürriyetleri güvence altında olmayan ve devletin kurumlarının nasıl işleyecekleri kesin olarak belirtilmemiş devlete de ‘Anayasalı devlet’ adı verilir.
B-ANAYASA TÜRLERİ
1-Geleneksel Anayasa
*Geleneksel anayasa; Yazılı olmayan (Teamüli) sürekli uygulama sonucu ortaya çıkan anayasadır. Teamüli anayasalar, örf, adet ve geleneksel kuralların hukuka geçirilmesiyle ortaya çıkarlar. Bu geleneksel kurallardan devletin kuruluşu, görevleri ve faaliyetleriyle ilgili olanlar ‘Anayasayı’ oluşturur ve buna ‘Teamüli anayasa’ denilir. Teamüli anayasalarda yargı denetimine tabi olan davranış kuralları vardır. Kuralların yazılı olmaması (belgeli olmaması) o ülkede anayasa olmadığı anlamına gelmez. İngiltere Teamüli anayasa ile yönetilen bir ülkedir. Teamüli anayasalar; Maddî(objektif) ve manevî(sübjektif) iki temel unsur ile oluşturulur. Maddî unsur; Geleneğin uzunca bir süre tekrarlanmasını şart kılar. Manevî unsur ise; Geleneğin anayasa hukuku açısından kabul edilmesi ve uygulanması için bir kanaatin olmasını icap ettirir.
2-Yazılı Anayasa
*Yetkili organlarca bir anayasa da olması gereken bütün kuralların açık olarak yazılı belge haline getirildiği anayasadır.
3-Çerçeve Anayasa
*Genel bir çerçevenin çizilip, içinin doldurulmasının yasama organına bırakıldığı anayasadır. Genel olarak bu anayasa demokrasinin tam olarak işlediği ülkelerde görülür. 1787’de yapılan Amerikan Anayasası bu tür bir anayasadır. ABD Anayasasında bir Giriş ve 7 ana madde ve bunlara sonradan ilave edilmiş 27 ek maddeden(amendment) oluşur. Önsöz; Anayasanın başlangıç ve amaç kısmıdır.Yedi md.ise şöyledir:
MD-1:Yasama organı olan Kongre’yi(Temsilciler meclisi ve Senato) düzenler.Md-2: Yürütme organı olan Başkanlık kurumunu tanımlar. Md-3: Yargı organı olan Yüksek mahkeme ve Federal mahkemeleri düzenler.Md-4: Eyaletlerin kendi aralarındaki ve Federal devletle olan ilişkilerini düzenler. Md-5: Anayasada nasıl değişiklik yapılacağını düzenler. Md-6: Federal yasaların ve Anayasanın üstünlüğünün devletin bütün organlarınca kabul edilmesini düzenler. Md-7: Anayasanın yürürlüğe girmesi için gereken koşulları düzenler. Ayrıca Temel 7 md.dışında hak ve özgürlükleri güvence altına alan ilk 10 değişiklik (Haklar Bildirgesi) dahil toplam 27 ek değişiklik mevcuttur.
4-Denetleyen Makama Göre Anayasa
a-Amerikan Modeli: Kanunların hukuk açısından anayasaya uygunluğunun normal mahkemeler tarafından denetlenmesine dayanır. Federal Yüksek mahkeme ilk defa 1803’de William Marbury ve Dışişleri Bakanı James Madison davasında; kanunların Anayasaya uygunluğunun denetlenebileceğine ve Anayasaya aykırı bulunan kanunların uygulanamayacağına karar vermiştir. Bir normu somut olayda uygulayacak olan mahkeme, bu norm ile hiyerarşik olarak üst derecedeki başka bir normun çatıştığı kanısına varırsa, mahkeme bu çatışmayı, üst kanun alt kanunları ılga eder (kaldırır) ilkesine göre çözümler. Üst norma aykırı olan alt norm uygulanamaz. Denetleme makamı uygulaması ABD dışında, Avustralya, Kanada, Japonya, Norveç, İsveç, Danimarka, Arjantin ve Hindistan’da uygulanmaktadır.
b-Avrupa Modeli: Avrupa modeli denetlemede; Kanunların Anayasaya uygunluğunun,bu işle görevlendirilen özel mahkemeler tarafından denetlenmesi ilkesine dayanır. Bu modelin ilk örneği, 1920 Avusturya Anayasası ile kurulan Avusturya Anayasa Mahkemesidir. II.Dünya savaşından sonra İtalyan, 1949’da da Alman Anayasaları ile de merkezi tipte birer Anayasa Mahkemesi kurulmuştur. Fransa’da 1958’de Fransız Anayasası bir Anayasa Konseyi kurmuştur. 1961’de Türkiye’de bir Anayasa Mahkemesi kurulmuştur. Türkiye’den sonra Anayasa Mahkemesi 1976’da Portekiz, 1978’de de İspanya’da kurulmuştur. Avrupa modeli Anayasa Yargısı, kanunlarla Anayasa arasındaki çatışmayı Genel mahkemelerin ‘üst kanun alt kanunları kaldırır’ ilkesine göre çözmeyi başaramadıkları ülkelerde ortaya çıkmıştır. Bu sistemde Genel mahkemeler, Anayasaya aykırı olduğunu tesbit ettikleri bir normu ihmal edip doğrudan doğruya Anayasa hükmü uygulayamazlar. Böyle bir durumda, Anayasa mahkemesine başvurulur. Bu çatışmayı çözmeye yetkili tek makam, bu işle görevlendirilmiş özel mahkemedir.
Devam edecek…