Şiirle Savunulan Vatan Adakale (1)

Şiirle Savunulan Vatan Adakale (1)
HÜSEYİN ÖZTÜRK

Yazının başlığı Ordu Üniversitesi Öğretim Üyesi Necip Fazıl Duru’ya ait!

Duru, Balkanlarda kaybedilen son toprak parçası veya son vatan parçası Adakale’yi, enine boyuna araştırarak, tarihe bir not düşmüş.

Avrupa’da, Osmanlı Devleti adına mihenk noktası olan Adakale için denilir ki; “Belgrad yolunun kapısı, Tuna Nehri’nin kilidiydi”.

Osmanlı ve Avusturya arasında sık sık el değiştiren bu ada, bir türlü hezimet mi hizmet mi olduğu anlaşılmayan yahut anlatılmak istenmeyen Lozan Antlaşmasıyla, Romanya’ya bırakılmıştır.

Tuna’nın nazlı adası, 1967 yılında başlayan Demirkapı Barajının inşasıyla, sular altında kalarak tarihe veda etmiştir.

Bizim geleneğimizde veda bir son değil, yeni bir başlangıçtır. Her ne kadar Adakale sular altında kaldıysa da tarihi yazılmaya devam ediyor.

Adakale üzerine çeşitli araştırmalar mevcut. Romanya’da olduğum sırada Bükreş’te de araştırma yapma imkânı bulmuştum.

Adakale’nin ilginç bir hikâyesi var. Bir kısmını Prof. Dr. Necip Fazıl Duru’dan özetleyerek nakledelim: 

*

“Şemseddin Samî’nin Vidin sancağında Fethü’l-İslam civarında metin bir kal’adır” şeklinde bahsettiği Adakale, Tuna nehrinin Macar ovalarından çıktıktan sonra Transilvanya Alpleri ile Balkan dağlarını bağlayan Banat dağları arasında açtığı meşhur Demirkapı Boğazının 4 km gerisinde bulunan 160.000 m²lik bir alana sahip Orsova şehrinin tam karşısında bir adadır.

1500 m uzunluğunda, 500 m genişliğinde olan ada, ancak 2 hektar yüz ölçümüne sahiptir. Ada’nın uzunluğu 1800 metredir.

Deniz seviyesinden 48 m yükseklikte olup orta parmak gibi düz ve dar bir alan üzerinde kurulan Adakale, Avusturya Macaristan İmparatorluğu, Romanya ve Sırbistan Krallıklarının düğüm noktasında bir konuma sahiptir.

Dört caddeden ibaret kasaba, İstanbul’daki herhangi bir şey kadar bütünüyle Türk’tür; hakikaten bütün imparatorluğun küçük bir misalidir.

I. Mahmud’un ifadesiyle:

Erdel ve Macar memleketinin kilidi ve Belgrad ve Tamışvar’ın (Bükreş’e bağlı bir ilçe) anahtarı olan Adakale, Tuna’ya kıyısı bulunan devletler için büyük önem arz eder.

“Adakale, Avrupa tarihi boyunca Tuna bölgesinde hâkimiyet kurmak için girişilen savaşların her cephesinde bir kilit noktası olmuştur.

Asırlar boyunca Osmanlı hâkimiyetinde kalan Adakale; fiziki, idari, iktisadi, sosyal ve kültürel yapısı ve Osmanlı Devleti’nin Doğu Avrupa’da ve Tuna güzergâhında kurduğu hâkimiyetin anlaşılması bakımından önem arz etmektedir.

1521 yılında Belgrad’ın fethinden sonra Feth-i İslam (Fethü’l-İslâm, Kladova) ve Orsova kaleleriyle birlikte, Adakale’nin tamamen Osmanlı kontrolü altına girdiği kabul edilmektedir.

Adada bulunan ve Türklere ait olan bazı mezar taşları, 17. yüzyılın sonlarından günümüze kadar gelmiştir ve adadaki Türk varlığını desteklemektedir.

*

Ezcümle:

Adakale’nin bir kısım tarihi böyle. İlginç bir tarihi boyutu daha var. Nasip olursa onu da yarına anlatalım inşaallah.