Hayvanlar depremi önceden hissedebilir mi?

Kahramanmaraş'ta yaşanan depremden önce bölgedeki kuşların tuhaf davrandığına yönelik bir video yayımlandı. Videoyu paylaşan sosyal medya kullanıcısı "Türkiye'de depremden önce kuşlar garip davranıyor" notunu düştü. Videonun ardından "Hayvanlar depremi önceden hissedebilir mi?" sorusu yeniden gündeme geldi.

Uzmanlara göre, depremin önceden tahmin edilebilme imkanı şu anki bilimsel gelişme ve teknolojide mümkün değil. Bazı bilim insanları ise hayvanların depremi önceden hissedebileceğini ifade ediyor.

Aslında deprem öncesi olağan dışı hayvan davranışına yönelik en eski referans Milattan Önce (M.Ö.) Yunanistan'da yaşanan bir deprem. O dönemin kayıtlarına göre depremden önce fare, tırtıl ve yılanların evlerini terk ettiği ve birkaç gün sonra da depremin yaşandığı belirtiliyor. Bunun dışında Çin'de de onlarca yıl önce meydana gelen büyük bir deprem öncesinde hayvanların çıldırmış olduğundan bahsediliyor. Bu nedenle insanlar korkarak geceyi dışarıda geçirmiş, böylece depremin yıkıcı etkisine maruz kalmamışlar.

İngiliz medyasının haberine göre ise yapılan bazı çalışmaların hayvanların doğal afetlere karşı erken uyarı sistemi niteliğinde olabileceği ifade ediliyor. Hayvanların davranışlarını takip ederek küçük ya da büyük depremlerin bilinebileceği, tsunamilerin fark edileceği düşünülüyor.

Hayvan Davranışı Uzmanı Martin Wikelski, Endonezya'da 2004'te meydana gelen bir tsunami felaketinden sonra fillere taktıkları cihazlarla yaptıkları takibi anlattı. Wikelski, "Hayatta kalan bazı filleri takip ettik. Bu takibi yaparken bambaşka bir şey keşfettik: Söz konusu felakette 300 bin kişi öldü. Ancak hemen yan taraftaki komşu ada Simeulue de yalnızca 7 kişi öldü. Bunun nedenini araştırdığımızda insanlar, manda ve tavukların çıldırmış gibi hareket ettiğini, kendilerinin de bu nedenle bir şey olacağını düşünüp yaylalara doğru kaçtıklarını ifade ettiler" dedi. Kesin bir bağlantı halen kanıtlanmamış olsa da Wikelski, "Teknik olarak artık bu durumu hikaye olmaktan çıkartabilir ve biyolojik araştırmada bir süreklilik sağlayabiliriz" diye konuştu.

Ayrıca Almanya'da bulunan Max Planc Hayvan Davranışı Enstitüsü ve Konstanz Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, bir grup çiftlik hayvanınında sismik aktiviteyi önceden fark ettikten sonra anormal davranışlar sergilediğini belgelemiş. Araştırma için herhangi bir yönde hızlandırılmış hareketleri kaydeden oldukça hassas bir alet kullanıldı. 2016 ve 2017'de toplamda 4 aylık ayrı dönemlerde yapılan deneyde kuzey İtalya'nın depreme eğilimli bir bölgesinde yaşayan 6 inek, 5 koyun ve 2 köpek incelendi. Çalışma döneminde 18 binden fazla deprem yaşandı ve 6,6 şiddetindeki bir deprem ile yüksek şiddetteki bir artçısı bölgeyi vurduğunda hayvanlar net olarak normal aktivitelerinin üstünde bir tepki gösterdi. Deneye göre depremin şiddeti 3,8'den büyük olduğunda hayvanların hareketleri değişiyor. Fakat açık alan ile kapalı alan arasında bu durum farklılık gösteriyor. Uzmanlar, kapalı alanda hayvanların depreme daha çok tepki verdiğini bunun da stresle doğru orantılı olduğunu düşünüyor. Araştırmanın bir diğer teorisi ise hayvanların 1-20 saat arasında meydana gelecek depremlere daha çok tepki verdikleri. 20 saatin üzerindeki bir gelecek depreme tepki veren bir hayvanla karşılaşılmadığı ifade ediliyor. Bu araştıramnın dayanağı ise hayvanların dışa yayılan sinyalleri algıladıkları üzerine kurulu. 2010'da yapılan başka bir araştırmaya göre tektonik hareketler havaya iyon saçıyor, bu farklılığı da hayvanlar hissediyor.

Bütün bilim dünyası böyle düşünmüyor

Fakat bilim dünyasının tamamı böyle düşünmüyor. Bazı araştırmacılar hayvanların depremi önceden hissedemeyeceğini; belki yalnızca birkaç saniye ya da dakika önce hissedebileceğini ileri sürüyor.

Amerikan Sismoloji Derneği, 2018'de yaptığı bir çalışmada, "Daha önce yapılmış olan 180 çalışma incelendi ve hayvan davranışı ile deprem titreşimleri arasında ilişkinin büyük ölçüde boşluklarla dolu olduğu bulundu. Deneylerde ciddi eksik ve hatalar var." denildi. Derneğe göre hayvanlar depremi birkaç saniye önceden hissedebiliyorlar, saatler önceden hissedebildiklerini gösteren net bir kanıt henüz yok. Fakat raporda, İtalya'da yapılan çalışmanın ise 'umut verici' olduğu belirtildi.

Kaynak: Sabah Gazetesi