Ticaret Bakanlığı, tüketici için hak arama yollarını kolaylaştıracak bir adım daha atıyor. Bakanlık, Tüketici Bilgi Sistemi’nde (TÜBİS) revizyona gidiyor.
1995’te faaliyete geçen tüketici hakem heyetleri, 16 milyonu aşkın uyuşmazlığını karara bağlayarak yargının iş yükünü hafifletti.
Türkiye genelinde hâlihazırda 211 tüketici hakem heyeti bulunuyor. 2022’de bu heyetler tarafından 601 bin 961 başvuru karara bağlandı. Söz konusu başvuruların toplam uyuşmazlık bedeli ise yaklaşık 1.5 milyar lira oldu.
Lehte düzenlemeler yapıldı
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’da geçen yıl bazı düzenlemeler yapıldı. Bu düzenlemelerle tüketicinin hak arama yollarını genişletilip kolaylaştırıldı. Hakem heyetlerine başvuru limiti tüketici lehine artırıldı. Başvuru parasal sınırı 30 bin liraya çıkarılırken, bu tutar 2023 yılında 66 bin lira olarak belirlendi. Böylece daha çok uyuşmazlık için buralara başvuru imkânı getirildi.
Başvuru için il ve ilçe ayrımı kaldırıldı. Tutarı 66 bin liranın altında olan uyuşmazlıklarda tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu veya alım satım işleminin yapıldığı il ya da ilçe tüketici hakem heyetine başvuru olanağı sağlandı.
İtiraz yolu genişletildi
Hakem heyeti kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebiliyor. Yapılan yeni düzenlemeyle tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu noktada tüketici mahkemesine de gidilebiliyor.
İncelemelerde ek bilgi ve belge sunulması için tüketicilere 7 gün süre verilmesi hakkı tanındı. Yapılan başvurularda bazı zorunlu bilgilerde eksiklik ya da tutarsızlık bulunması durumunda tüketici aleyhine kararlar alınabiliyordu. Bu sorunu çözmek adına tüketici hakem heyeti tarafından 7 gün süre verilerek başvuru sahibinden ek bilgi veya belge istenebilmesinin önü açıldı.
Tüketici hakem heyetine yapılan başvurular en geç 6 ay içinde karara bağlanıyor. İhtiyaç halinde kullanılan 6 aylık ek karar alma süresi, yapılan yeni düzenlemeyle 3 aya düşürüldü. Böylece başvuru inceleme ve karar alma süresi kısaltıldı. Tüketici hakem heyetlerinin kurumsal ve teknik altyapısı iyileştirildi. Hakem heyetlerinde kadrolu raportörlerin istihdam edilmesine imkân sağlandı ve kurumsal yapının daha nitelikli hale getirilmesi amaçlandı. Tüketici hakem heyeti oluşturulmayan ilçelerde ise başvuru akışını sağlayacak irtibat raportörlerinin görevlendirilmesi sağlandı.
Tüketici hakem heyetlerinin yetki alanı ile iş bölümü bakanlıkça belirlendiğinden gelişen ihtiyaca göre bu heyetler yeniden yapılandırılabilecek.
Başvurular elektronik ortama kaydı
Tüketici hakem heyetlerinin tüm iş ve işlemlerinde kullanılması zorunlu bir çevrim içi sistem haline gelen TÜBİS ile 2017 yılı itibarıyla tüketiciler, elektronik ortamda e-Devlet Kapısı uygulaması üzerinden başvurularını kolaylıkla iletebiliyor. TÜBİS’in Ulusal Yargı Ağı Projesi Bilişim Sistemi, Kamu Alacakları Tahsilatı Platformu Bilişim Sistemi ve Kurumsal Elektronik Tebligat Sistemi ile entegrasyonları sayesinde tüketici hakem heyetlerinin süreçleri kısaltıldı.
Uyuşmazlık konusuna ilişkin bilgi ve belgelerin hızlı ve kolay şekilde tüketici hakem heyetlerine elektronik ortamda sunulması amacıyla bu heyetlere Kayıtlı Elektronik Posta (KEP) adresleri temin edilerek kullanımı sağlandı. Tüketici hakem heyetlerine şahsen veya avukat aracılığıyla, elden, posta yoluyla veya elektronik ortamda e-Devlet üzerinden TÜBİS kullanılarak başvuru imkanı bulunuyor. Elektronik ortamda başvuru ortamı tüketiciler açısından kolaylık sağlarken tüm il ve ilçe merkezlerinde bulunan başvuru noktalarından da başvuru imkanı bulunuyor. Tüketici hakem heyetlerine yapılan başvuruların yüzde 62’si 2022 yılında elektronik ortamda TÜBİS üzerinden yapıldı.
Revizyon plânı
Ticaret Bakanlığı, tüketicinin mağduriyet yaşandığı durumlarda mümkün olan en kolay ve basit yöntemle haklarını arayabilmelerine olanak tanımayı hedefliyor. Bu kapsamda TÜBİS’in revizyonu planlanıyor.
Bürokrasinin azaltılması, elektronik başvuru sayısının arttırılması, heyet kararlarının niteliğinin yükseltilmesi amacıyla TÜBİS’in teknik altyapısında revizyon yapılacak. Revizyonla tüketicinin daha kolay ve basit şekilde tüketici hakem heyetlerine başvuru yapabilmesine ve süreçleri takip edebilmesine ortam oluşturulacak.
Bedel talep edilmiyor
Tüketici Konfederasyonu Başkanı Aydın Ağaoğlu da tüketici hakem heyetlerine başvurunun ücretsiz olduğunu belirtti. Ağaoğlu, “Tüketici hiçbir bedel ödemeden, yaşadığı mağduriyetin giderilmesini sağlayabilir. Tüketici hakem heyetlerinin kararı, mahkeme kararı hükmünde. Hakem heyetleri, gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırır. Tüketicinin haklı çıkması halinde de bilirkişi ücreti satıcıya yansıtılıyor. Tüketicinin haksız bulunması halinde masraflar devlet tarafından karşılanıyor” dedi.
Tüketicinin hakem heyetlerine başvururken gerekli her türlü bilgi ve belgeyi toplamasının önem taşıdığını kaydeden Ağaoğlu, “Uyuşmazlık yaşanan satıcıyla e-posta, faks, SMS ya da WhatsApp yazışması gibi her türlü kayıt kanıt olarak sunulmalı” diye konuştu.
