Padişahlık mı, dervişlik mi zor?

Padişahlar zaman zaman talebeliği ve dervişliği özlemiş, Sultan II. Murad bu uğurda tahtı terk ettiğini belirtmiştir: “Manisa Sarayı’na gidip ömrümün son yıllarını ibadetle geçireceğim!”

En verimli çağındaydı. Çok başarılıydı. Çok seviliyordu. Ama bunları umursamadı: Dünya nimetlerinin geçici olduğunu bildiği için kırklı yaşlarda tahtı terk etti (Osmanlı tarihinde tek örnektir), dervişliğe yöneldi.

Onun oğlu Fatih Sultan Mehmed ise büyük fetihten bir süre sonra tekrar talebe kimliğine dönmek istedi. Hocası Ak Şemseddin’in dergâhına giderek, “Ayruk padişahluk bana bârdur! Beni dersune alub eskisin gibi irşad idesün… Bir dem senun dersunde bulunma lezzeti cihan padişahlığından ağlebdur” deyiverdi.

Yani, “Padişahlık artık üstüme yüktür, istemiyorum. Ben sana talebe olmayı seçtim. Sana talebe olmak dünyaya padişah olmaktan çok daha güzeldir. Eskisi gibi, beni tekrar dersine alıp irşad et.” 

Fatih’e “gurur” isnat eden çakma tarihçiler utanır mı bilemem, ama bu davranışı “gurur” değil, “şuur”dur: Kulluk şuuru…

Hoca ile talebenin o gün yaptıkları konuşmayı “Şekaayık-ı Nûmâniyye Tercümesi”nden okuyalım: 

“...mülâkat eyledikte Şeyh Hazretleri yan yatur bulunub asla vaziyetini değiştirmedi. Padişah, Şeyh Hazretleri’nin elini öpüp, ‘Sana bir hacet içün geldüm ki birkaç gün beni halvete koyup (dersine alıp) irşâd eyleyesün. Bir dem senun dersunde bulunma lezzeti cihan padişahlığından ağlebdur’ (öğrencilikteki lezzet padişahlıktaki lezzetten fazladır) deyicek, Şeyh Hazretleri, Padişahın bu kelâmını sem’-i kabule almayub rıza kulağı ile dinlemedi (Padişahın öğrenciliğe dönme isteğini kabul etmedi). 

“Padişah sâmî-makam, ısrar ve ihrâm idüp üç dört kerre ‘Elbette umup beklediğim hâsıl olıcek ve istedüğüm yerine gelecektür’ dedikte, Şeyh Hazretleri yine raddeyleyüb bu hususa müsaade eylemedi. 

“Nihayet Padişah Hazretleri gazaba gelüb, ‘husûs-ı mezbûr (bahsi geçen husus) için, ‘Bir Türk (herhangi biri) bir kere söylese kabul edüb halvete idhal edersin (dersine alırsın), ben sana nice kere söylemişken sözümü kabul itmezsün’ dedikte Şeyh Hazretleri cevap virüb: ‘Meşâyih-i izâmın halvetinde (şeyhlerinin dersinde) bir lezzet vardır ki, ana dâhil olan emr-i saltanat gözünde olmayub, dünya gözünden silinub saltanat geçub gitmek ister.” 

Kısacası “Git padişahlığını yap, böyle şeyler düşünme” diyerek neredeyse kovdu. Sık sık gelmeye başladığında ise İstanbul’dan kaçıp Göynük’e yerleşti ve orada öldü.

Derviş padişahlardan biri de Fatih’in oğlu Sultan II. Bayezid’dir. Tüm sünnetleri kıldığından bahsedilir. Çeşitli kitaplarda envai çeşit kerametleri anlatılır. Zaten ünvanı “Veli” ve “Sofu”dur.

Onun bir “Tuğla” hikâyesi var ki, beni derinden etkilemiştir. 

Sultan İkinci Bayezid, ne zaman savaştan dönse, daha hareme (sarayın ev olarak kullanılan bölümü) bile uğramadan, daima kilitli tuttuğu küçük bir odaya kapanır, saatlerce çıkmazmış...

Çıktığında ise çok mutlu ve huzurlu görünür, gülümser, rastladığı hizmetkârlara ihsanda ve iltifatta bulunurmuş.

Eşlerinden Gülbahar Sultan (Sultan İkinci Bayezid’in hanımı-Yavuz Sultan Selim’in annesi), kendisinden büyük bir sır saklandığını düşünüp bu sırrı çözmeye karar vermiş. Padişah’ın sefere çıkmasını fırsat bilip odaya girmiş. Tek eşya olarak duran sandığı açmış. Sandıktan yazılı bir tuğla çıkmış. Dikkatle okuyunca âyet olduğunu anlamış: “Eğer bir kimsenin ayakları Hak yolunda tozlanmışsa, Allah o ayakları Cehennem ateşinden korur.”

Hiçbir şey anlamamış. Sefer dönüşü Padişah’a sormuş: “Sandıktaki yazılı tuğla neyin nesidir Hünkârım?” 

Sultan İkinci Bayezid gülümseyerek anlatmış: “Sonunda merakınıza yenildiniz demek?”

Anlatmış: “Allah yolunda yaptığım savaşlarda üzerime bulaşan tozları biriktirip gördüğün tuğlayı yaptım. Allah’ın huzuruna o tuğla ile çıkmak istiyorum.” 

Öyle yaptılar: Öldüğünde, tuğlasını sol koltuk altına koyup defnettiler.