TDK'nın Türkçe Ârızaları - 1 (TDK'nın Bilgi Çarpıtması)
Epeydir "on-line" olarak lügat hizmeti sunan TDK internet sitesini vatandaşlar bugüne kadar yaklaşık 60 milyon kere ziyâret etmiş.
(Ana sayfada -25.07.2018, 05:37 îtibâriyle- "İnternet sayfalarımız 05.01.2012 tarihinden itibaren 56449580 kez ziyaret edilmiştir." deniyor; fakat bu târih de yanlış olsa gerek. Çünkü bir başka sayfasında Güncel Türkçe Sözlük'ün 11 Temmuz 2002 günü hizmete açıldığı kaydedilmiş.)
Her yaş, sınıf, seviye ve meslekten insanlarımız, bilmedikleri kelimeleri öğrenmek, üstelik doğru ve güvenilir bir kaynaktan öğrenmek için TDK internet sitesindeki lügatleri tercîh ediyorlar.
***
Gelgelelim TDK lügatlerinde de her çeşit Türkçe ayıbı arz-ı endâm ediyor: tertip ve imlâ hatâlarından noktalama kusurlarına, klâvye sürçmesinden eksik-yanlış târiflere, cümle düşüklüklerinden açıklama noksanlarına, bilgi hatâlarından yanlış örneklere varıncaya kadar, otuz iki kısım tekmili birden...
TDK, bir kısmı 70, bâzıları 15 yaşına basmış olan bu hatâ ve kusurlarından habersiz duruyor.
İki ihtimal var:
Kötü ihtimal: Bu hatâlarının farkına varamıyor.
Daha kötüsü: Farkına varıyor da bir çâre aramıyor...
Bir ihtimal daha yok...
***
Şu "dezenformasyon" tâbirini TDK acabâ nasıl târif etmiş, diyerek Güncel Türkçe Sözlük'e baktım.
Karşılık olarak "Bilgi çarpıtma" demiş.
Peki, bu "Bilgi çarpıtma" tam olarak neymiş?
İşte TDK'nın Güncel Türkçe Sözlük'ündeki "Bilgi çarpıtma"nın ârızalı târifi:
"Kişiyi veya kurumu herhangi bir konuda bilinçli olarak gerçeği saptırarak yanlış bilgilendirme, dezenformasyon”
Şimdiki Türkçe ders kitaplarında “anlatım bozukluğu” adıyla, eski belâgat eserlerinde ise “ta’kîd” ismiyle geçen ifâde kusuru: Cümle unsurlarını yanlış dizme…
Kuruluşu bu bakımdan ârızalı olan ifâdeye göre "saptırarak" zarf-fiili ve "yanlış bilgilendirme" isim-fiili üç adet isme bağlanmış: kişi-kurum-gerçek.
Yâni TDK'nın bu ifâdesinde "saptırılanlar" ve "yanlış bilgilendirilenler" birbirinden ayrılmayıp karışık olarak verilmiş.
***
"Dezenformasyon"un ne olduğu hakkında az çok bilgisi olanlar için belki sıkıntı olmaz -çünkü onlar muhtemelen lügate bakmaz- ama öğrenmek isteyenler bu karışık ifâdeden ne elde edecekler?
Aslında burada "saptırılan" unsur "gerçek" oluyor; "yanlış bilgilendirilenler" ise "kişi veya kurum..."
Ayrıca, "bilinçli" kelimesi de bu ibârede ortada kalmış; nereye bağlı, hangi kelimelerle grup kurmuş, belli değil. Yâni "herhangi bir konuda bilinçli" mi, yoksa "bilinçli olarak" mı?
İkinci ihtimâlin daha doğru olduğu söylenebilir.
O hâlde TDK'nın "Bilgi çarpıtma" maddesini yeniden ve ifâdeyi çarpıtmadan şöyle yazması lâzım:
"Bilinçli olarak gerçeği saptırarak kişiyi veya kurumu herhangi bir konuda yanlış bilgilendirme, dezenformasyon"
***
NOT: Bunu söylemek kimseye ağır gelmesin ama şu "dezenformasyon" tâbiri için TDK'ya değil "Vikipedi"ye bakınca daha düzgün bir ifâdeyle karşılaşıyoruz:
"[1] Bilerek yanlış, eksik ya da fazla bilgi vermek, bilgi kirliliği yaratarak gerçek bilgiye ulaşılmasını güçleştirmek
[2] (medya) Bilinçli olarak kitleleri yanlış yönlendirmek amaçlı yapılan eksik habercilik veya yalan habercilik.”
TDK bizi başka lügatlere muhtâc etmesin...
