Cumhurbaşkanı imzaladı! Yeni 5 yıllık plan netleşti

Ticaret Bakanı Prof. Dr. Ömer Bolat, Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) kapsamındaki programda, Cumhurbaşkanı'nın Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan gelecek beş yıllık eylem planına ilişkin bir kararname imzaladığını açıkladı. Bolat, 2026-2030 dönemini kapsayan yeni Yeşil Mutabakat Eylem Planı'nda 11 öncelikli alan, 41 hedef ve 142 eylem bulunduğunu ifade etti.

Açıklama, Türkiye'nin ev sahipliğinde 9-20 Kasım tarihleri arasında Antalya'da gerçekleştirilen COP31 alanındaki Mavi Bölge'de yer alan Assos Salonu'nda yapıldı. Ticaret Bakanlığı tarafından düzenlenen "Uygulama için Küresel Çağrı: İklim Eylemi için Ticaretten Yararlanmak" başlıklı programın moderatörlüğünü DTÖ Genel Direktör Yardımcısı Jean-Marie Paugam üstlendi; açılış konuşmasını Barbados Başbakanı Mia Mottley yaptı.

Bolat, kararnameyi şu sözlerle duyurdu: "Sadece iki gün önce Cumhurbaşkanımız, Ticaret Bakanlığımız tarafından hazırlanan gelecek beş yıllık eylem planına ilişkin bir kararname imzaladı."

2021 yılında kabul edilen Yeşil Mutabakat programıyla Ticaret Bakanlığı, sürecin ticaret boyutunda koordinasyon görevi üstlenmişti. Bolat, 2021-2025 dönemini kapsayan eylem planının sona erdiğini aktardı. Bakan, Avrupa Birliği'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması'na yönelik uyum çalışmalarına da değinerek, Emisyon Ticaret Sistemi ve karbon düzenlemeleri konusunda Avrupa Birliği ile koordinasyon içinde olduklarını söyledi. Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Desteği kapsamında Responsible programının uygulamaya alındığını da belirtti.

Bolat: Ticaret bakanları tedbirlerin tasarım aşamasından itibaren masada olmalı

"İklim politikalarının küresel ekonomiyi parçalamamasını sağlamalıyız. Bunun yerine, açık ve dayanıklı küresel piyasaları korurken iklim hedeflerini ilerletmek için ticaret politikalarını ve uluslararası iş birliğini kullanmalıyız" diyen Bolat, ticaret bakanlarının iklimle bağlantılı ekonomik tedbirlerin ticari etkilerini uygulamadan sonra ele almak yerine, bu tedbirlerin tasarlanmasının en erken aşamalarından itibaren sürece dâhil edilmesi gerektiğini kaydetti.

Bakan, dünya ticaretinde korumacılık, ticaret savaşları ve artan gümrük vergileri yönünde güçlü eğilimler bulunduğunu, bunların uluslararası büyüme oranlarının düşmesine neden olduğunu bildirdi. Büyüme ile ticaretin birbiriyle çok yakından ilişkili hâle geldiğini vurguladı.

İklim politikaları ile ticaret arasındaki ilişkinin özellikle 2021 yılından itibaren önem kazandığını belirten Bolat, "Karbonsuzlaşma ve karbon emisyonlarının azaltılması konusu, çevresel bir mesele olmaktan çıkarak ticaret, yatırım ve üretimle ilgili bir dönüşüm meselesine dönüştü" dedi.

Çevre politikalarının uygulanmasında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığı'nın farklı sorumluluklar üstlendiğini anlatan Bolat, uluslararası ticaretle bağlantılı çalışmaların DTÖ, Avrupa Birliği, Gümrük Birliği ve G20 gibi platformlarla koordinasyon içinde yürütüldüğünü ifade etti. Bu konulardaki görüşmelerin yürütüldüğü platformun Dünya Ticaret Örgütü olması gerektiği görüşünü de dile getirdi.

Çevreyi korumaya yönelik tedbirlerin dünya ticaretini parçalamaması ve yerli sanayileri korumak için engel olarak kullanılmaması gerektiğini söyleyen Bakan, farklı aşamalarda bulunan daha az gelişmiş ülkeler ile gelişmiş ülkeler arasında nasıl uyum sağlanacağı sorusunun da önem taşıdığını belirtti. Bolat, çevreye duyarlı yatırımların teşvik edilmesi, bu yatırımların yeşil finansman yoluyla desteklenmesi ve ülkeler arasında uyum sağlanması konusunda uygulanabilir çözümler bulunması gerektiğini ifade etti.

Okonjo-Iweala: Ticaret ve çevre bakanları nadiren aynı odada bulunuyor

DTÖ Genel Direktörü Dr. Ngozi Okonjo-Iweala, Bolat'ın iklim ve ticaret politikalarının birlikte yürütülmesine ilişkin açıklamalarına değinerek iki alan arasında koordinasyon eksikliği bulunduğunu söyledi: "Bence Bakan Bolat'ın dile getirdiği çok önemli bir nokta var. Ticaret bakanları ile çevre bakanlarının nadiren aynı odada bulunduğunu özellikle vurgulamak istiyorum. Bir arada değiller ve bence sorunun bir parçası da bu."

Okonjo-Iweala, çevre bakanlarının karbon emisyonlarını azaltmak için geliştirdiği önlemlerin ticari sonuçlarının her zaman dikkate alınmadığını, Dünya Bankasının kayıtlarına göre karbon fiyatlandırması, vergilendirmesi ve muhasebesine ilişkin 120 farklı yaklaşım bulunduğunu belirtti. Söz konusu uygulamaların bazılarının ticaret bakanları tarafından korumacı tedbir olarak değerlendirildiğini aktaran DTÖ Genel Direktörü, "Aslında bu amaçla hazırlanmadılar ancak sonunda bu şekilde algılanmaya başladılar. Bence Bakan Bolat'ın son derece yerinde biçimde gündeme getirdiği konu da buydu. Ve bunun çözmemiz gereken bir sorun olduğunu düşünüyorum" dedi.

Yeşil sanayileşmede tedarik ve değer zincirlerine değinen Okonjo-Iweala, Latin Amerika, Afrika ve Orta Asya'daki kritik minerallerin çoğunlukla bu bölgelerde çıkarıldığını, rafinasyon ve nihai ürün üretiminin ise başka ülkelerde yapıldığını söyledi. Bu faaliyetlerin ham maddelerin bulunduğu ülkelerde de yürütülebileceğini belirterek, "Ticaretin sorunun değil, çözümün bir parçası olduğunu göstermek için gerçekten çok çalışıyoruz" ifadesini kullandı.

Barbados Başbakanı: Küçük devletler teknolojiye ve finansmana erişemiyor

Programın açılış konuşmasını yapan Barbados Başbakanı Mia Mottley, yeşil dönüşümün ekonomik faaliyetleri canlandırmak için önemli bir fırsat sunduğunu, ancak küçük ada devletlerinin teknoloji ve finansmana erişimde zorluk yaşadığını belirtti. Mottley, "Karayipler'deki küçük devletler teknolojiye erişemiyor. Uygun finansman mekanizmalarına erişemiyor. Bu nedenle çoğu zaman kendi ülkelerindeki dönüşümü yönetebilmek için ilk adımı atmakta bile zorlanıyorlar" dedi.

İklim değişikliğinden etkilenen orta gelirli ülkelerin finansman şartlarını eleştiren Mottley, "Bir ülkeye, 'Daha yüksek risk taşıdığın veya zor durumda olduğun için daha fazla faiz ödemelisin' dediğinizde, aslında o ülkenin içinde bulunduğu çukuru daha da derinleştirmesini istiyorsunuz" ifadelerini kullandı. Kırılgan durumdaki orta gelirli ülkeler için özel ve farklılaştırılmış uygulamalara ihtiyaç duyulduğunu söyledi.

COP30 Başkanı Büyükelçi André Aranha Corrêa do Lago, Brezilya'daki bir önceki iklim konferansında müzakere ve uygulama süreçlerinin birbirinden ayrıldığını belirterek, "Gerçek şu ki bütün ülkelerde müzakereleri yürüten bakanlıklarla uygulamayı gerçekleştiren bakanlıklar farklıdır" dedi. Maliye, ticaret, ulaştırma, altyapı ve tarım bakanlıklarının birlikte çalışması gerektiğini ifade eden Corrêa do Lago, farklı platformlarda verilen yanıtları şöyle aktardı: "Dünya Ticaret Örgütünde iklim konusunu konuştuğumuzda bazı ülkeler, 'Hayır, iklim konusu Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin konusudur' diyor. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kapsamında ticareti konuştuğumuzda ise aynı ülkeler, 'Hayır, ticaret Dünya Ticaret Örgütünün konusudur' diyor."

Finlandiya Dış Ticaret ve Kalkınma Bakanı Ville Tavio ise yeşil dönüşümde şirketlerin geliştirdiği teknolojilerin ve serbest piyasanın önemini vurguladı. İklim politikalarının vatandaşların yaşam maliyetlerini artırmaması gerektiğini belirten Tavio, "Bu önlemler büyük bir enflasyona yol açmamalı. Çözümleri rekabetçi hâle getirmeliyiz" dedi. Tavio, yüksek ve öngörülemez petrol fiyatlarının elektrikli araçlara yönelimi teşvik edebileceğini de sözlerine ekledi.

Bolat, Türkiye'nin uluslararası iş birliğine hazır olduğunu belirterek konuşmasını şu sözlerle tamamladı: "Türkiye, bu diyaloğu ilerletmek, COP31'in başarılı olmasını ve iklim hedeflerinin daha etkili ve kapsayıcı biçimde uygulanması yönünde anlamlı bir adım atılmasını sağlamak için Dünya Ticaret Örgütü, Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı ve bütün ticaret ortaklarımızla çalışmaya hazırdır."