21 Şubat 1166: Abdülkâdir-i Geylânî’nin Vefatı (Büyük İslam Âlimi/Mutasavvıf)
Abdülkâdir-i Geylânî ve benzeri büyükler, yaşadıkları döneme maddi manevi anlamda damga vurarak iz bırakıp gittiler. Bugün, Büyük İslam Âlimi/Mutasavvıf Abdülkâdir-i Geylânî hayırla ve rahmetle yâd ediyoruz.
Geylani, 470’te (1077) Hazar denizinin güneybatısındaki Gîlân eyalet merkezine bağlı Neyf köyünde doğdu. Babası Ebû Sâlih Mûsâ’nın dindar biri olduğu bilinmektedir. Soyunun Hz. Ali’ye ulaştığı bilinmektedir. Annesi Ümmü’l-Hayr Emetü’l-Cebbâr Fâtıma, devrin tanınmış zâhid ve sûfîlerinden Ebû Abdullah es-Savmaî’nin kızıdır ve kadın velîlerdendir.
Abdülkādir, küçük yaşta babasını kaybettikten sonra Annesinin yanında ve dedesi Savmaî’nin himayesinde büyüdü. On yaşında mektebe gidip gelirken kendisini meleklerin korunduğuna inanırdı. Bütün gayesi, devrin en önemli ilim ve kültür merkezi olan Bağdat’ta tahsiline devam etmekti. On sekiz yaşına gelince (1095), annesinden izin alarak bir kafileyle Bağdat’a gitti. Orada Ebû Gālib b. Bâkıllânî, Ca‘fer es-Serrâc, Ebû Bekir Sûsen ve Ebû Tâlib b. Yûsuf gibi âlimlerden hadis; Ebû Sa‘d el-Muharrimî (Mahzûmî), Ebû Hattâb ve Kādî Ebû Hüseyin gibi hukukçulardan fıkıh; Zekeriyyâ-yı Tebrîzî gibi dilcilerden de edebiyat okudu.
Geylânî, Kısa zaman içinde usul, fürû ve mezhepler konusunda geniş bilgi sahibi oldu. Bağdat mutasavvıflarıyla yakın dostluklar kurdu, Ebü’l-Hayr Muhammed b. Müslim ed-Debbâs vasıtasıyla tasavvufa intisap etti. Tarikat hırkasını ise Debbâs’tan giydi ve aynı zamanda onun damadı oldu.
Hocası Ebû Sa‘d’ın kendisine tahsis ettiği Bâbülerec’deki medresede kıraat, nahiv, fıkıh, hadis ve tefsir gibi ilimleri okuttu. Aynı medresede vaazlar verdi. Daha sonra bütün bunları bırakarak inzivaya çekildi.
İnziva döneminde kendini günlerce aç bırakarak nefis tezkiyesi yaptığı, bu haline vakıf olan Ebû Sa‘d el-Muharrimî, Geylânî’yi alıp evine götürdüğü, karnını doyurduktan sonra ona şeyhlik hırkasını giydirdiği nakledilir.
Tarikat silsilesi, Cüneyd-i Bağdâdî’ye ulaşmaktadır.
Şâfiî olduğu halde mizacına daha uygun gördüğü Hanbelî Mezhebine giciş yaptı. Her iki Mezhebe göre fetva verdiyse de yaşadığı dönemde Hanbelî Mezhebini ön planda tuttu ve döneminin “Hanbelîler İmamı” oldu.
Geylânî’nin tasavvufu, şeriata ve dinin zâhirî hükümlerine titizlikle bağlı kalma üzerineydi. O, her an Kur’an ve hadislere uygun hareket etmeyi şart koşardı. Müridlerine hep, “Uyun, uydurmayın; itaat edin, muhalefet etmeyin, yakınmayın; temizlenin, kirlenmeyin” şeklinde tavsiyelerde bulunurdu.
Bu sebeple Tarikatlara karşı görüşleriyle tanınan İbni Teymiye dahil, İzzeddin b. Abdüsselâm, Meşhur Hanbelî âlimi İbn Kudâme, Nevevî, Süyûtî ve İbn Hacer gibi bir çok âlim, Abdülkadir Geylânî’yi takdirle yâd etmiştir.
Abdülkādir-i Geylânî, 1127’de birkaç kişiye hitapla başladığı vaazlarına, daha sonra cemaati giderek arttığından ve medrese dar geldiğinden vaaz meclisini Bâbülhalbe’deki bir camiye nakletti. Sonra da açık havada vaazlarını vermeye başladı. Sohbetini dinleyenlerin sayısı zamanla yetmiş bine ulaştı.
Abdülkadir Geylânî Hazretleri, 21 Şubat 1166’da 87 yaşında Bağdat’ta vefat etti.
Eserleri:
1-el-Ġunye li-ṭâlibî ṭarîḳı’l-ḥaḳ
2-el-Fetḥu’r-rabbânî ve’l-feyżü’r-raḥmânî
3-Fütûḥu’l-ġayb
4-el-Füyûżâtü’r-rabbâniyye fî evrâdi’l-Ḳādiriyye
5-Mektûbât-ı Şeyh Abdülkādir-i Geylânî
6-Cilâʾü’l-ḫâṭır min kelâmi Şeyḫ ʿAbdilḳādir. el-Fetḥu’r-rabbânî
7-Sırrü’l-esrâr ve maẓharü’l-envâr
8-ed-Delâʾil. Evrâd ve Ṣalavâtü’l-kübrâ
9-es-Sirâcü’l-vehhâc fî leyleti’l-Miʿrâc
10-Aḳīdetü’l-Bâẓi’l-eşheb (Behcetü’l-esrâr’ın kenarında)
(TDV İslâm Ansiklopedisi)
