Eskiden nasıl insanlardık? (3)

22 Temmuz 2019 Pazartesi

Önceki günden devam edelim. Şimdi sıra Du Loir’da: Yıllarca incelediği toplumsal yapımızı bize şöyle anlatıyor:

“Hıristiyan memleketlerinde pek yaygın olan küfürbazlık, öfke ve intikam hissi Türklerde yoktur. Çünkü bunlar içki ve kumarın kışkırttığı alışkanlıklardır. Osmanlılar için içki ve kumar da meçhuldür. Sokaklarında da evlerinde de hiçbir küfür sözü işitilmez. Bunun yüzümüzü kızartacak ve bizi hayrete düşürecek tarafı ise, Osmanlıların yalnız ağızlarında değil, lisanlarında da küfür kelimelerinin bulunmayışıdır. Onlar yalnız ‘Vallâhi’ şeklinde Allâh’a yemin ederler.” 

Du Loir haklı: Osmanlıların hayreti bile zikirdi. Şimdi olduğu gibi “Vaaaav yaaaa” diye Amerikan kırması çığlıklar atılmazdı. Hayretlerini “Allah Allah”, Fesübhanallah”, “La İlahe İllallah”, “Tövbe estağfurullah” gibi kelimelerle ifade ederlerdi.

Sakınmak istediklerinde “Neuzubillah” çeker, her işe “Bismillah” ile başlarlardı. Öfkelenmeleri halinde “Ya sabır” der, haksızlığa uğramaları karşısında “Hasbünallâhü ve ni’mel-vekîl!” diyerek Allah’ı kendilerine “vekil” ederlerdi.

Tekke ve zâviyelerin duvarlarında teselli edici levhalar asılıydı:

“Bu da geçer ya hû!”, “Vazgeç ya hû!”, “Hoş gör ya hû!” 

Toplum “yaşamak” ve “yaşatmak” temelinde yücelmişti. Bu yüzden cinayete pek rastlanmazdı. Oysa aynı dönemde düello, (iki kişinin birbirlerini öldürmeleri) Avrupa hükümetleri tarafından “yasal” sayılırdı. Paris sokaklarında ve meydanlarında düello edenlere çok sık rastlanırdı. 

Hırsızlık, soygun, kapkaç gibi suçlar da meçhul sayılırdı. Bu tür vakalara senede sadece birkaç kez rastlanırdı. 

1700’lerde İstanbul’a gelen Fransız müellif Motray, anılarında şunları yazıyor: 

“Türk dükkânlarında hiçbir zaman tek meteliğim kaybolmamıştır. Ne zaman bir şey unutsam, hiç tanımadığım dükkâncılar arkamdan adam koşturmuşlar, hatta birkaç kere Beyoğlu´ndaki ikametgâhıma kadar gelmişlerdir.” 

Fransız müellif Dr. Brayer de 1830´ların İstanbul´unu şöyle anlatıyor: 

“Evlerin kapısının şöyle böyle kapatıldığı ve dükkânların çoğunlukla umumî ahlâka itimaden açık bırakıldığı İstanbul’da her sene azami beş-altı hırsızlık vak’ası görülür.” 

Fransız generallerden Comte de Bonneval ise, şu hükmü veriyor: “Haksızlık, mürabahacılık, inhisarcılık ve hırsızlık gibi suçlar, Türkler arasında meçhuldür... Öyle bir dürüstlük gösterirler ki, insan çok defa Türklerin doğruluklarına hayran kalır.” 

Şimdikinin aksine, eski İstanbul sokakları genel olarak sakindi. Her yer güven içindeydi. Herkes günün her saatinde istediği yere hiçbir endişe duymadan gidebilirdi. 

İngiliz sefiri Sir James Porter 1740’ların İstanbul’unu şöyle tasvir ediyor:  “Gerek İstanbul’da, gerekse İmparatorluğun diğer şehirlerinde hüküm süren emniyet ve asayiş, hiçbir tereddüde imkân bırakmayacak şekilde isbat etmektedir ki, Türkler çok medeni insanlardır.” 

 

Günün Özeti

YORUM YAZ

  • hercaihercai1 ay önce
    Adem, o adalarin isimlerini ver! Lozan antlasmasinda, Egedeki 12 adamiz da CHP/INONU sayesinde ilk once italyanlara ve sonrasinda Yunanistana verilmisti! Ondan da bahset! Lagaluga yapma!
  • hercaihercai1 ay önce
    Medeniydik, fakat medeni oldugumuz halde Cumhuriyet kurulduktan sonra bati medeniyetini almamiz icin ugrasilmistir! Sonuc? Medeniyetimiz gitti! Elde olan ne? SIFIR!
  • kadri gürselkadri gürsel1 ay önce
    adem bey teşekkürler aydınlık gazetesine de yazın belki ilgilenen çıkar, ne yazık ki bu konularda yetkili kişilerden bir bilgi alabilmek mümkün değil,gündem de işte bunlar, daha ciddi gündeme şu anda gerek yok demek ki, başımıza ne gelecek bilmiyoruz gelince anlayabileceğiz ancak neler oluyor
  • Mustafa Mustafa 1 ay önce
    ZEKATIN kırkta birini değil 40 ta ikisini vermenin hesaplarını yapan birileriydik. ŞİMDİ Herkezin cebinde bir zekat ve birde kurban hissesi edecek kadar değerli telefon var. ZEKAT VE KURBAN KESMEMENİN VERMEMENİN HASABINI YAPAN MİLLET OLDUK.
  • esereser1 ay önce
    O kadar eskilere gitmeye gerek yok. 60 larda 70 lerde İstanbulda bir cinayet işlense senelerce konuşulurdu. Sandık cinayeti, Sarıyer cinayeti.Ya şimdi?
  • ademadem1 ay önce
    Ege Denizi'ndeki Türkiye'ye ait 18 ada ve bir kayalığı 2004'ten beri işgali altında tutan ve yerleşime açan Yunanistan, stratejik önemdeki Küçük Çuha adasını da işgale hazırlanıyor.Türkiye Suriye ve Doğu Akdeniz ile uğraşırken Yunanistan Ege'deki 19'uncu adamızı da sessiz sedasız işgal etmek üzere. 18 adamızı önce yerleşime açıp sonra silahlandıran Yunanistan aynı yöntemle stratejik öneme sahip Küçük Çuha Adası’nı da işgale hazırlanıyor. Adaya yerleşeceklere ev, arsa ve para veriliyor.
  • Mehmet yılmazMehmet yılmaz1 ay önce
    Tekke ve zaviyelerin kapısında şimdi:-Kaç para yahûVeya-Kaç yaşında yahuu yazdığından olabilir mi?

Günün Özeti