Deprem ve kader (Türkiye bir deprem ülkesidir)-2

 

DEPREM NEDİR?

Deprem, yer kabuğundaki kırılmalar sonucunda ortaya çıkan titreşimlerin (enerjinin) dalgalar halinde etrafa yayılması ile bilinen bir ‘Adetullah’tır (Tabiat olayıdır)’.

DEPREMLER NASIL OLUŞUR

Dünyanın iç yapısının jeolojik ve jeofizik incelemelerine göre, yerkürenin dış kısmında yaklaşık 70-100 km. kalınlığında oluşmuş bir taşküre (Litosfer) vardır. Kıtalar ve okyanuslar litosfer içerisinde yer alır. Tüm jeolojik süreçler ve depremler Litosfer içerisinde meydana gelirler. Litosfer ile çekirdek arasında kalan ve kalınlığı 2.900 km olan kuşağa Manto adı verilir. Litosferin altında Astenosfer denilen yumuşak üst Manto bulunmaktadır. Çekirdekte meydana gelen radyoaktif parçalanmalar sonucu açığa çıkan yüksek ısı nedeni ile konveksiyon akımları oluşmaktadır. Bu durum Litosferin parçalanmasına sebep olmakta ve Litosfer birçok “Levha”lara bölünmektedir. Konveksiyon akımları yukarılara yükseldikçe Litosferde gerilmelere ve daha sonra da zayıf zonların kırılmasıyla levhaların oluşmasına neden olmaktadır. Bu levhalar, üzerinde duran kıtalarla birlikte, Astenosfer üzerinde sal gibi yüzmekte ve insanların hissedemeyeceği bir hızla hareket etmektedirler. Levhaların birbirlerine değdikleri bölgelerde sürtünmeler ve sıkışmalar olmakta, sürtünen levhalardan biri aşağıya Manto’ya batmakta ve eriyerek yitme zonlarını (dalma-batma zonları) oluşturmaktadır. Konveksiyon akımlarının neden olduğu bu döngü, Litosferin altında devam edip gitmektedir.

İşte yerkabuğunu oluşturan levhaların birbirine sürtündükleri, birbirlerini sıkıştırdıkları, birbirlerinin üstüne çıktıkları ya da altına girdikleri bu levhaların sınırları dünyada depremlerin oldukları yerler olarak karşımıza çıkmaktadır. Dünyada meydana gelen depremlerin büyük çoğunluğu bu levhaların birbirlerini zorladıkları levha sınırlarında dar kuşaklar üzerinde gelişmektedir. Birbirlerini iten ya da diğerinin altına dalan iki levha arasında, harekete engel olan bir sürtünme kuvveti vardır. Bir levhanın hareket edebilmesi için bu sürtünme kuvvetinin giderilmesi gerekir. İtilmekte olan bir levha ile bir diğer levha arasında sürtünme kuvveti aşıldığı zaman bir hareket oluşur. Bu hareket çok kısa bir zaman biriminde gerçekleşir ve şok niteliğindedir. Sonunda çok uzaklara kadar yayılabilen deprem (sarsıntı) dalgaları ortaya çıkar. Aynı zamanda yüzeye çıkan bu dalgalar bir Tabiat olayı (kevnî kanun) olan depremi meydana getirir.

 Deprem dalgaları geçtiği ortamları sarsarak ve depremin oluş yönünden uzaklaştıkça enerjisi azalarak yayılır. Bu sırada yeryüzünde, bazen gözle görülebilen, kilometrelerce uzayabilen ve “Fay” adı verilen kırıklar oluşabilir. 

Özet olarak; depremler, “levha hareketi” ismi verilen Litosferdeki (taş küre) hareketleri sonucunda meydana gelir.Bu levhalar altında bulunan Manto (kızgın lav) tabakası sayesinde birbirlerine doğru, birbirlerinden uzağa ve birbirine paralel hareket eder. Yer kabuğunda bulunan bu levhaların kırılması sonucunda boşalan enerji ise, depremlere neden olur. Depremler, okyanusa kıyısı olan ülkelerde (ABD, Japonya gibi) Tsunami etkisi de meydana getirebilir. Depremler sonucunda çeşitli yer şekilleri de meydana gelebilir. Depremlerin en önemli sonucu ise, insana, mala vermiş olduğu oldukça yıkıcı olan zararlardır(1).

Devam edecek…

Afyon Kocatepe Üniversitesi Deprem Uygulama ve Araştırma Merkezi.