--°--:--
  • İMSAK--:--
  • GÜNEŞ--:--
  • ÖĞLE--:--
  • İKİNDİ--:--
  • AKŞAM--:--
  • YATSI--:--
  • --,--
  • --,--
  • --,--
Son Dakika
Köşe Yazısı

Fon Yolsuzluğu (1)

YATIRIM FONU NEDİR?
*Yatırım fonu; Yatırımcılardan katılma payları karşılığında toplanan paralarla oluşturulan malvarlığıdır. Fonlar sadece Sermaye Piyasası Kurulu(SPK) tarafından yetkilendirilmiş şirketler(tüzel kişiler- portföy yönetim şirketleri) tarafından kurulabilir. Menkul kıymet, gayrımenkul, girişim sermayesi ve serbest fonları SPK’dan izin almış olan Portföy yönetim şirketleri kurabilir. Emeklilik Yatırım Fonlarını(BES) ise, Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan izin almış Emeklilik şirketleri kurabilir. Fonların mal varlığı kurucunun malvarlığından ayrıdır.   PORTFÖY YÖNETİMİ(Portföy İşletmeciliği) NEDİR?

*Gerçek veya tüzel kişilere ait olan hisse senedi, bono, para, kıymetli madenler ve benzeri sermaye piyasası araçlarının, yatırımcının risk ve getiri tercihleri yönünde profesyonel kurum ve kişiler tarafından belirli bir stratejiye göre işletilmesi ve yönetilmesidir. Portföy yöneticiliği, fon varlıklarının faiz veya kâr payı gibi getirilerinin kazanılmasını kapsar. Portföy yönetim şirketi (PYŞ) katılma payı sahiplerinin haklarını korumak ve fonu temsil etmekle sorumludur. PYŞ fonun çeşidine, açıklama belgesine göre; borçlanma aracı, para piyasası aracı, pay senedi veya izin verilen başka varlıklardan oluşur.Yatırımcı portföydeki her varlığa doğrudan ortak olmak yerine fon katılma payına sahip olur.


2026 FON YOLSUZLUĞU NASIL BAŞLADI?
*Fon krizinden önce bazı portföy yönetim şirketlerinin yönettikleri fonlar arasında mevzuata aykırı çapraz işlemler yaptığı ve işlem hacmı düşük, sığ olarak nitelendirilen hisse senetlerinde fonlar arası pay alım-satımı yaparak yapay fiyat hareketleri(fiktik işlemler) meydana getirdikleri ileri sürülmüştür. Bu yapay fiyat hareketleriyle bazı hisselerin değerinde anormal artışlar olmuştur. Bunun üzerine SPK, düşük fiili dolaşımdaki paylarda görülen bu yapay fiyat hareketlerini ve bundan kaynaklanabilecek sistemik riskleri önlemek amacıyla 28 Ağustos 2026 tarihinde yatırım fonlarıyla ilişkili olarak ‘Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber’de kapsamlı bir değişiklik yapmıştır. SPK’nın yatırım fonlarıyla ilişkili olarak özellikle serbest fonlar ve para piyasası fonları üzerinden yaşanan manipülasyonları, fiktik fiyat hareketlerini(sahte, danışıklı işlemler) ve sistemik riskleri önlemek amacıyla kapsamlı sınırlandırmalar getirmesinin ardından serbest fonların sığ hisse senetlerinde (düşük likiditeli) gerçekleştirdiği satışlar piyasada likidite darlığına sebep oldu. Yükümlülüklerini yerine getiremeyen bazı fonların 15-16 Eylül 2026 tarihinde yatırımcılarına katılım payı ve nakit ödeme yapamamasıyla fon krizi patlak verdi. SPK’nın listesinde yer alan portföy yönetim şirketlerinden Pusula portföy 15 Eylül 2026 tarihinde iade ödemelerinde temerrüt açıkladı(alacaklılara alacaklarını ödeyemeyeceğini açıkladı.). 16 Eylül 2026’da Tera portföy iki fonda temerrüt açıkladı. Fonların temerrüde düşme haberlerinin yayılması üzerine Borsa İstanbul’da(BİST) yoğun satışlar başladı. Bunun üzerine paniği önlemek ve piyasayı dengelemek için BİST’te otomatik seans durdurma (devre kesici) uygulandı.     

*Eylül 2026’da  yaşanan fon krizinden önce(Portföy yönetimleri temerrüde düşmeden önce) bazı kişi ve kurumlar yüksek fiyatlardan satış yaparak çok yüksek meblağlar kazanmışlardır. Açık kaynaklardaki paylaşılan verilere göre; Tera portföy fonunda 16 Eylül’deki temerrüt kararı öncesinde, 1 Eylül’de 469 yatırımcı 28.4 milyar TL, 2 Eylül’de 4335 yatırımcı 21.7 milyar TL satış yapıp çıkıyor.Toplamda 8560 yatırımcı toplam 59.6 milyar TL net nakit çıkışı yapmıştır. Kriz patlak vermeden önceki 15 günlük süreçte fonlardan toplam 401 milyar TL’lik şüpheli satış ve çıkış işlemi yapılmıştır.                                                     


Burada sorulması gereken soru şudur; KRİZDEN HEMEN ÖNCE SATIŞ YAPIP ÇOK BÜYÜK MEBLAĞLAR (YOLSUZLUKLAR) ÇEKENLER,KRİZİN OLACAĞINI NEREDEN BİLİYORLARDI? VE NEREDEN VE KİMDEN/KİMLERDEN HABER ALDILAR?

*17 Eylül 2026’da Başkanlığını Hazine ve Maliye Bakanı’nın yaptığı Finansal İstikrar Komitesi(FİK) toplanarak 131 fon için tasfiye kararı verdi(131 fonun faaliyetlerini durdurup kapattı.). İşte kriz de bundan sonra ortaya çıktı. Merkezi kayıt kuruluşu verilerine göre; Yedi portföy yönetim şirketine ait 131 fondaki yatırımcı 455.758 kişi mağdur oldu. Yatırımcı mağduriyetlerinin önlenmesi amacıyla Ziraat Bankası ve İş Bankası görevlendirilip altı aylık bir tasfiye süreci belirlendi. Tasfiye edilen fonların mevcut varlıklarının bütün yatırımcıların alacaklarını karşılayamaması durumunda 7596 sayılı kanun gereğince ara ödemelerin yapılması ve yasal süreçlerin hızlandırılması güvenceye bağlandı. Fon vurgununda oluşan zarar yaklaşık 800-827 milyar TL’dir (17-20 milyar dolar). Ancak oluşan zarar sadece fonlarla sınırlı olmayıp,güven kaybına yol açması ve piyasadaki likiditeyi de menfi yönde etkilemesi sebebiyle Borsa İstanbul’da sert düşüşlere sebep olmuş ve büyük değer kayıpları yaşanmıştır. Ekonomi uzmanlarının hesaplarına göre fon yolsuzluğundaki zarar 100 milyar doların üzerindedir. Devam edecek...

Prof. Dr. Yusuf Özertürk Diğer Yazıları

Hepsini Görüntüle