“Köle İncili”
Kerimem, İndependent Türkçe’de “Köle İncili” başlıklı ilginç bir makale yazdı. Özetle paylaşıyorum:
‘1791’de Haiti’de köleleştirilmiş insanlar, kendilerini sömüren silahlı efendilerine karşı ayaklanarak onları yendiler ve adayı ele geçirip 1804 yılında yeni bir ulus kurdular. Bu haber Karayipler’e, özellikle 150 yılı aşkın süredir şeker plantasyonlarıyla İngiliz İmparatorluğu’nun en kârlı sömürgesi haline gelmiş Batı Hint Adaları’na kadar ulaştı. Plantasyon sahiplerinin en büyük endişesi aynı isyanın kendi sömürgelerine de sıçrama ihtimali oldu. 1807’ye gelindiğinde köle ticareti resmen yasaklandı. Bu Londra’daki abolisyonist hareket (18-19. yüzyıllarda köleliğin ve köle ticaretinin yasaklanıp ortadan kaldırılmasını savunan politik ve toplumsal akım) için büyük bir zafer sayıldı; ancak köle ticareti kalksa da kölelik devam ettiği için İngiltere mevcut kölelerden maksimum fayda sağlamayı sürdürdü. Haiti hafızası da henüz tazeyken, hem köleleştirilen insanların isyan etmesi engellenmeli, hem de abolisyonist hareket memnun edilerek köleler yararına bir şeyler yapılmalıydı…
Londra’da piskopos Beilby Porteus, 1794’te “kölelere” Hristiyanlığı öğretmek amacıyla bir cemiyet kurmuştu. Porteus köle ticaretine karşı oy kullanan, kürsüden bu ticareti eleştiren bir abolisyonist olmasına karşın kurduğu cemiyetin isyanı değil itaati öğreten bir kitap basmasına izin verdi: Köle İncili.
Söz konusu kitap, standart İncil’in sadece 14 kitabını içeren, Eski Ahit’in yüzde 90’ı, Yeni Ahit’in ise yarısının çıkarıldığı bir metindi. Kitabı yazmaktaki niyet, kitabın adından bile kolaylıkla anlaşılmaktaydı: “Siyah Kölelerin Kullanımı İçin Kutsal Mesaj’ın Seçilmiş Kısımları.” Musa’nın İsrailoğullarını kölelikten çıkardığı Mısır’dan Çıkış anlatısı, adalet ve eşitlik vurgulayan peygamber sözleri, isyanı meşrulaştırabilecek her satır özenle ayıklandı. Kalanlar ise tek bir mesajı tekrarlıyordu: “İtaat et, sabret, efendine (kötü olsa bile) boyun eğ, çünkü bu düzen ilahi bir takdirdir.”
Afrika’nın Hristiyanlaştırılma sürecinde doğrudan bir “Köle İncili” kullanılmadı ama itaati öğretip özgürlüğü sansürleyen bir Hristiyanlık misyonerler aracılığıyla Afrika sömürgelerine de yayıldı. Bilhassa sömürge döneminde misyonerler Kutsal Kitap yorumlarını son derece sıkı bir kontrol altında tuttular. Okuma yazmayı öğreten kişi çoğu zaman İncil’i de öğreten kişiydi. Bu eğitimde, dünya sıkıntı çekilecek bir mekân olarak tanımlanıp ödül öbür dünyaya bırakılırken, kurtuluş ve özgürlük temaları ustaca ıskalandı. Misyon, “medeniyet” götürmekti; ancak Batı’nın kontrolünde ve tanımladığı ölçüde bir medeniyet…
Hristiyanlık Afrika’ya zorla girmekle kalmadı; insanlar onu kimi zaman çıkarları için, kimi zaman eğitim için, kimi zaman sömürge düzeninde yükselmek için, kimi zaman da gerçekten inandıkları için benimsedi. Misyonerler okul açıyor, hastane kuruyor, matbaa işletiyor, İncil’i yerel dillere çeviriyordu; okuryazarlığın düşük olduğu toplumlarda bu kurumlar olağanüstü bir çekim merkezi hâline geldi.
Afrika’da kuşaktan kuşağa aktarılan o meşhur söz, durumu özetler: “Batılılar geldiğinde toprak yerlilerde, İncil ise onların elindeydi. “Gelin dua edelim” dediler, gözlerimizi kapadık. Gözlerimizi açtığımızda İncil bizde, toprak ise onlardaydı.”
Gerçekten de beyaz azınlık kısa süre içinde işgal ettikleri ülkelerin en verimli topraklarının sahibi oldu.
İncil’in kendisi eşitlik, adalet, yoksula acımak, düşmanını bile sevmek gibi temaları öğütlerken, onu getirenlerin bizzat kendileri bu ilkeleri ihlal ediyordu. İtaat ve sabrın İncil öğretileriyle verildiği yerli halk, kendi atalarının toprağında birer işçi olarak ömür boyu çalışmaya mahkûm edildi… Yine de tam bir kontrol sağlanamadı. 1831’de Virginia’da köleleştirilmiş bir vaiz olan Nat Turner, İncil’i efendilerinin öğrettiği gibi yorumlamadı; kehanet ve kıyamet imgelerini bir özgürleşme çağrısı olarak okudu ve tarihin en kanlı köle isyanlarından birini başlattı. Afrika’da da benzer bir şey oldu: Kongo’da Simon Kimbangu ve Nijerya’daki Aladura hareketleri, misyonerlerin verdiği kırpılmış dini kendi kurtuluş ihtiyaçlarına göre yeniden yorumladı. Sömürge yönetimi Kimbangu’yu bir tehdit olarak gördü ve ölünceye dek hapse attı.
Sonuçta, itaat etmeleri için kendilerine verilen kitap bir süre sonra Afrikalıların kendilerini yönetenleri sorgulamasına yol açtı. Köle İncilindeki ayıklanan sayfaları okuyanlar çoktan kontrolden çıkmıştı…’
TAZİYE: Ağabeyim Ahmet Yıldız Rabbine yürüdü. Mekânı Cennet, makamı âlî olsun.







