Otomotivde üretim yapısı değişirken ihracat geliri nasıl artıyor?
Otomotivde üretim yapısı değişirken ihracat geliri nasıl artıyor?
ONUR YILMAZ
Türkiye otomotiv sanayisi 2026 yılının ilk dört ayında yine tanıdık ama bu kez daha keskin bir tablo ortaya koydu. Üretim tarafında fren sesi belirginleşirken, ihracat cephesinde gelir artışı dikkat çekiyor. Aynı sektörde iki farklı yön, aynı anda iki farklı gerçeklik.
Otomotiv Sanayii Derneği verilerine göre ocak-nisan döneminde toplam üretim geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 3 gerileyerek 448 bin 428 adet seviyesinde gerçekleşti. Bu düşüş ilk bakışta sınırlı gibi görünse de detaylara inildiğinde fotoğraf daha netleşiyor. Otomobil üretimi yüzde 15 gibi sert bir düşüşle 250 bin 276 adede kadar gerilerken, tabloyu dengeleyen unsur ticari araçlar oldu. Hafif ve ağır ticari araçlarda yüzde 17 ila 20 bandında artışlar kaydedildi.
Yani Türkiye artık daha az binek otomobil üreten, buna karşılık daha fazla ticari araç üreten bir yapıya doğru kayıyor. Üretim kompozisyonu değişiyor.
İhracat tarafında ise ilk bakışta çelişkili görünen bir durum var. Adet bazında ihracat yüzde 9 gerileyerek 300 bin 718 adet seviyesine inmiş durumda. Buna karşın ihracat geliri aynı dönemde yüzde 9 artarak 13.8 milyar dolara yükselmiş durumda.
İşte köşe taşlarından biri tam da burada ortaya çıkıyor. Azalan adet, artan gelir.
Bunun en temel nedeni ürün karmasının değişmesi. Daha az sayıda araç ihraç edilmesine rağmen daha yüksek katma değerli modellerin devreye girmesi, özellikle hafif ticari araçlar ve üst segment donanımların payının artması, ortalama ihracat birim fiyatını yukarı çekiyor. Kur etkisi de bu tabloyu destekliyor ancak tek başına açıklamaya yetmiyor.
Bir diğer kritik unsur ise üretim merkezli strateji değişimi. Türkiye artık bazı modellerde hacimden çok verimlilik odaklı bir üretim modeline geçiyor. Avrupa pazarındaki talep daralması, sıkılaşan emisyon regülasyonları ve küresel tedarik zincirindeki yeniden yapılanma, üretim planlarını doğrudan etkiliyor.
Özellikle otomobil üretimindeki yüzde 15’lik düşüş, sektörün en kırılgan alanını gösteriyor. Buna karşılık ticari araçlarda yaşanan çift haneli artış, Türkiye’nin Avrupa lojistik zincirindeki rolünü koruduğunu hatta bazı alanlarda güçlendirdiğini ortaya koyuyor.
İç pazar da bu dönüşümden bağımsız değil. İlk dört ayda toplam pazar yüzde 3 daralmış durumda. Tüketici tarafında finansmana erişim zorluğu, yüksek fiyat seviyesi ve ertelenen talep, satışları baskılayan ana unsurlar olarak öne çıkıyor. Buna rağmen pazarda tamamen bir durgunluk yok. Segment değişimi var.
Elektrikli ve hibrit araçların payındaki artış, dönüşümün en görünür başlığı olmaya devam ediyor. Geleneksel içten yanmalı motorlu araçlardan elektrikliye doğru kayış, artık istatistiklerde geçici bir trend değil yapısal bir yön değişimi haline gelmiş durumda.
Tüm bu verilerin ortak bir sonucu var. Türkiye otomotiv sanayisi küçülmüyor, yeniden şekilleniyor. Ancak bu şekillenme düz bir hat üzerinde ilerlemiyor. Bir yanda otomobil üretiminde sert düşüş, diğer yanda ticari araçlarda güçlü artış. Bir tarafta adet bazlı ihracatta gerileme, diğer tarafta dolar bazlı gelirde yükseliş.
Bu ikili yapı aslında sektörün yeni normalini tanımlıyor.
Küresel otomotiv endüstrisi de benzer bir dönüşüm içinde. Avrupa’da üretim baskısı, Çin’in agresif kapasite artışı ve elektrikli araç rekabeti, Türkiye gibi üretim üslerini daha stratejik bir noktaya taşıyor. Türkiye bu denklemde artık sadece üretim yapan ülke değil, aynı zamanda lojistik ve model bazlı optimizasyon merkezi haline gelmeye çalışıyor.
Önümüzdeki dönemde belirleyici soru şu olacak. Türkiye üretimde adet kaybını, katma değer ve ihracat geliri ile ne ölçüde telafi edebilecek?
Bugün görünen tablo şunu söylüyor. Rakamlar düşse de hikaye bitmiyor. Aksine yeni başlıyor.