Tâziye; nedir ne değildir nasıl olmalıdır?
Özellikle Müslümanlar için dini bir uygulama olan taziye birçok yerde farklı uygulanır.
Zamanla değişikliğe uğrayan bu uygulama kaynağını direkt veya endirekt Kur’an ve sünnetten alır.
Kur’an’da direkt tâziye geçmez tabii ki. Daha çok sıkıntıya uğrayanların sıkıntı esnasındaki tavırlarına vurgu yapılır. Müslümanlara yakışan tavır tasvir edilir, öğretilir.
Peygamber Efendimizin (s.a.s.) ise farklı uygulamaları olmuştur.
Konuyu özetlemeye çalışacağım.
Zira yer yer değişen, değişikliğe uğrayan bu güzel geleneğimiz gittikçe ifrat ve tefrit ile sünnetten ve İslam’dan uzaklaşmıştır.
Malumunuz İstanbul, İzmir ve Ankara gibi büyük şehirlerde yaşayanlar en çok bir yakınları vefat ettiğinde memleketlerine giderler. Acı bir durum ama gitmeden de olmaz.
O da gidebilenler için. Hiç gitmeyenler, gidemeyenler de var.
Ben de en çok taziye vesilesiyle memlekete gidebiliyorum.
İki hafta önce abimin eşi yengemi kaybettik. Allah rahmet eylesin.
Bu vesileyle taziye için her gittiğimizde taziyede uygun olan olmayan birçok şeyle karşılaşıyoruz.
Bir taraftan “garip memleketimin garip halleri” deyip geçesi geliyor insanın, diğer taraftan ise yanlışı gören, bilen ve yazma imkânı bulan birisi olarak da bunları yazmak gerektiğini düşünüyoruz.
Taziye yerinde karşılaştığımız emekli imam arkadaşım Said Şahin hocam, “burada gördüklerinizi de yazmalısınız” demişti.
Evet, tâziye terim olarak kısaca, “yakını vefat eden kimseleri sabır ve metanet göstermeye teşvik etmek, baş sağlığı dilemek, onları teselli edip acılarını paylaşmak”tır.
Efendimiz (s.a.s.), vefat edenlere bizzat başsağlığı dileğinde bulunmuş, acılı ailelere yemek hazırlayıp göndermiş veya göndertmiştir.
Ca‘fer b. Ebû Tâlib şehid olduğunda Resûlullah (s.a.s.), etrafındakilere Ca‘fer’in ailesinin üzüntüleri sebebiyle yemek hazırlayacak durumda bulunmadığını söylemiş ve onlara yemek yapmalarını öğütlemiştir.
Keza oğlu vefat etmek üzere olduğu için büyük acı çeken kızı Zeyneb’i, “Veren de alan da Allah’tır; O’nun katında her şeyin belli bir vakti vardır” şeklinde teselli etmiştir.
Yine uzakta olan, çocuğu ölen Muâz b. Cebel’e de mektup göndererek tavsiye, tesellide bulunarak taziyelerini bildirmiştir.
Kur’an’da ölüm hakikati farklı ayetlerle bize haber verilir: (Âl-i İmrân 3/185, Ankebût 29/ 57’de olduğu gibi)…
“Her can ölümü tadacaktır. Denemek için sizi kötü ve iyi durumlarla imtihan ederiz. Sonunda bize geleceksiniz.” (Enbiyâ 21/35) buyrulur.
Bakara 154-156’da da Allah’ın insanları çeşitli sıkıntı ve kayıplarla imtihan ettiği haber verilir. Ölümün de bunlardan biri olduğu belirtilerek sabır ve metanetle bunu karşılayanlar müjdelenirler.
Genelde taziyelerde de bu âyetler tilavet edilerek acılı olanlara tâziyeler iletilir.
Peygamberimiz Hadislerinde; “Başına bir musibet gelene tâziye ziyaretinde bulunan kimseye musibete uğrayanın sevabı kadar sevap verilir” buyurmuştur (İbn Mâce, Tirmizî, “Cenâʾiz).
Yine; “Kim, sevâbına inanarak, karşılığını sâdece Allâh’tan bekleyerek bir Müslüman cenâzesi ile birlikte gider ve namazı kılınıp gömülünceye kadar beklerse her biri Uhud dağı kadar olan iki kırat sevapla döner. Kim de cenâze namazını kılar, defnolunmadan önce ayrılırsa bir kırat sevapla döner.” (Buhârî, İmân) buyurmuşlardır.
Sünnette taziye uygulaması böyleyken bugün ülkemizde çok ifrat ve tefrit karışmış.
Özellikle batıya doğru geldikçe neredeyse taziye kavramı unutulmuştur.
Bir yakını vefat edenin bazen cenazesini kaldıran bile bulunmazken, kolu komşularca defnedilirken bazen de cenaze defninden sonra rutin işlerine dönülmektedir.
Anadolu da ise daha önceleri bir aya kadar taziye ziyaretleri devam etmekteyken bugün, ev sahibine ağır bir yük olduğundan dinimizde tavsiye edilen üç güne indirilmeye çalışılmakta.
Anadolu’nun bazı yerlerinde bir hoca veya Kur’an okumayı bilen birinin eşliğinde bir aşır okunarak ve merhum/merhumenin ruhu için… “el Fatiha” denilerek taziyede bulunur.
Bazı yörelerde bir hoca efendi görevlendirilir, her gelen adına o görevli hoca dua ederek el Fatiha diyerek taziyeleri sunar.
Şüphesiz bunlar, dua ve Fatiha okumak güzel şeyler. Ancak…
1- Anadolu’da gelenler, bilen bilmeyen herkes biraz Kur’an okumak istiyor. İstisnalar hariç çok yanlış okumalara şahit olunmakta.
Sevap alalım, sevap olsun derken yapılan yanlış okumalarla mana değişiyor, okunan Kur’an olmaktan çıkıyor. Bunun Diyanet veya Müftülüklerce bilgilendirme yapılarak düzeltilmesi gerekir.
Bilmeyenler Kur’an okumaya kalkışmaması gerekir.
Kur’an okumadan da Fatiha okunabilir, taziyede bulunulabilir.
2- Bir de Diyanet Başkanlığının, müftü ve hocaların çokça dile getirdiği bir husus var.
Taziye yerlerinde çay ve yemek ikramı, taziye sahibinden ziyade gelenlere yapılmasının bir türlü önüne geçilemiyor.
Bu da taziye sahibin sırtına büyük bir yük, dahası acı vermektedir. Bunun da önüne geçilmeli.
Rabbim ifrat ve tefrite gitmeden her konuda olduğu gibi taziyelerimizde de İslam’a uygun olan samimi amellerde bulunmayı ihsan eylesin.
Hepimize hayırlı ömürler ve iman üzere hayırlı ölümler ihsan eylesin. Âmin.
