Bilginin Kaynağı

Aklın süsü dil, dilin süsü sözdür; insanın süsü yüz, yüzün süsü göz, gözün dili kalptir.

Bu yazı, günümüz kafa karışıklığında ne oluyor? İnsanlık nereye doğru gidiyor? gibi soruların cevabını arayacağım yazılar için sabitelerin (temellendirmenin) anlaşılması üzerine kuruludur. Dijital bilgi çağına geçerken evvel emirde bilgi nedir? kaynağı nedir sorusu? önemlidir ki bu soru düşünce tarihinin temel sorularındandır.
Zihinsel inşa için sorgulamaları yapmamız gerekiyor. Bilginin kaynağı salt filozofların iddia ettiği şey miydi? Kısır döngü komplekslerden sıyrılmadan- felsefeye sırt çevirmek gibi- bu sorunun cevabı aranmaz. Kişi bilmediğine düşman kesilir ki bu yaklaşım bizatihi batıcı yaklaşım olur.
İddialı bir cümleyle başlayalım.

Hikmet sonrası(!) filozofların ortak hatası bilginin kaynağını tanımlamada eksik kalmalarıydı. Kimi bilginin kaynağı akıl/Platon, Aristoteles, Elealılar, Pitagorasçılar gibi / derken, kimi duyulara/Protagoras, Demokritos, Epikuros, Pyrrhon, Condillac,Locke gibi/ indirgedi. Kimi sezgiyi /Henri Bergson gibi/, kimi deneyi/ Sofistler, Septikler, Stoacılar, Locke, Berkeley gibi/ bilginin kaynağı olarak gördü. Bugünkü bilim bu düşünceler üzerinde yükseldi. 

Sabitelerimiz;
وَعَلَّمَ اٰدَمَ الْاَسْمَٓاءَ كُلَّهَا / Allah, Adem’e bütün varlıkların isimlerini öğretti (Bakara;31)

İslam eğitim metodolojisi/usulünün merkezi bu ayettir. Bilginin kaynağı Allah’tır. Ve bütüncüldür, Modern bilimin parçacılığına karşın insan ve eşya telakkisi bir bütün olarak mana bulur..
Vahy bilgisi nasıl ki Allah’ın bilgisidir- “Rahman, Kur’an’ı öğretti” (Rahman, 1-2)- akıl da Allah’ın iradesi olmaksızın oluşan bir şey değildir. Ayette şöyle buyrulur; “Kime dilerse hikmeti ona verir; şüphesiz kendisine hikmet verilene büyük bir hayır da verilmiştir. Temiz akıl sahiplerinden başkası öğüt alıp-düşünmez. (Bakara 2/269)”

Duyu, Allah’ın nimetidir. “Allah, sizi analarınızın karnından, siz hiçbir şey bilmez durumda iken çıkardı. Şükredesiniz diye size kulaklar, gözler ve kalpler verdi.” (Nahl ,78),
Sezgi, “Gözün gördüğünü kalp yalanlamadı.” (Necm,11) ayetinin müşahhas ifadesiyle Allah’ın lütfudur.

Deney, “Görmez misin ki, Allah bulutları yürütür, sonra onları birleştirir, sonra onları üst üste binip yoğunlaşmış bulut kümesi haline getirir. Bu sırada bulut aralıklarından çakan şimşeği görürsün; gökten, oradaki bulut dağlarından dolu yağdırır da bunu dilediğine isabet ettirir, dilediğinden de onu uzaklaştırır, bu arada şimşeğinin parıltısı neredeyse gözleri kör edecek.” (Nur,43)
Eldeki bilgilerin membaı ALLAH (c.c) tır. İnsan-eşya(özne-nesne) ilişkisinden doğan her türlü ürün bilgidir ve her bilgi ilanihaye bir kaynaktan beslenir. Bu kaynak, Allah’ın ezeli ve ebedi (sınırsız) sübut-i sıfatlarından Alim sıfatıdır. “Alim” ism-i şerifi, Zat-ı İlahinin her şeye şamil olan ilim, irade ve kudretini ifade eder.

“Melekler, “Seni bütün eksikliklerden uzak tutarız. Senin bize öğrettiklerinden başka bizim hiçbir bilgimiz yoktur. Şüphesiz her şeyi hakkıyla bilen, her şeyi hikmetle yapan sensin” dediler.” (Bakara,32)
Alim ve Öğretici Allah’tır. İnsana bir kısmını değil eşyanın bütününün isimlerini/niteliklerini öğretti.

“… Allah, bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir.” (Enfal, 71)

“Katımızdan rahmet verdiğimiz ve ilim öğrettiğimiz kullarımızdan birisi” (Kehf, 65)

“Allah’tan korkunuz, Allah size öğretir” (Bakara; 282)

“Allah’tan korkarsanız, sizin için bir Furkan yaratır.” (Enfal, 29)

“Sizin için bir nur yaratır ve onunla yürürsünüz.” (Hadid, 28)

“Kime hikmet verilmişse ona çok şey verilmiştir” (Bakara, 269)

“Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?” (Zümer, 9)

“Bildiklerinizle amel ederseniz, Allah size bilmediklerinizi de öğretir” (Hadis)

Allah’ın Alim isminin gölgesinde mekân tutmak, ferahlamaktır. Bu yüzden ilim kadın erkek tüm Müslümanlara farzdır.
İnsanlar ilimce avam, havas ve hassül havas şeklinde üçe ayrılırlar.

Avam (sıradan, genel) bilgisi, deneme yanılma tecrübesiyle elde edilen bilgidir ki buna amprik bilgi de denir. Genellemeci, indirgemeci dışsal ve şekilci bilgidir. Zahirine bakar, şekli tanır, ona boyun eğer, ritüelleri yerine getirir, zorunlu olanı yapacak kadar bilir, duyduğuna göre yaşar ve daha fazlasına kafa yormaz.

Havas (seçkinler) bilgisi “Ve ilimde derinleşmiş olanlar (Ali İmran 3:7)” hikmet verilmişlerin ilmidir.
hassül havas( en seçkinler) peygamberlere ve Allah’ın dilediği kimselere verdiği özel ilimdir.

sufi literatür, Hakk'ın cennetine talip, rızasına ragıb, cemaline aşık olan hitabıyla cennete talip olanlara; avam, rızaya ragıb olanlara; havass, cemale aşık olanlara ise hassül-havas der.
Tesla ve Space X’in kurucusu Musk’ın dediği gibi bu günkü bilgi gelecek için büyük tehlike mi yoksa Facebook kurucusu Zuckerberg’in iddia ettiği gibi insanlık için bir ümit mi?
Apple’ın kurucusu S. Jobs artık insanın uzvu haline gelen bilgisayar, tablet veya akıllı telefonun simgesini Apple ya da İphone'un ısırılmış elması cennetten kovulma nedeni elmayla bağlantılı bir meydan okuma mı? Devam edeceğiz.