Blair'in Bush'a yolladığı özel notlar açıklandı. İngiltere’nin 2003’te ABD öncülüğündeki Irak işgaline katılımını mercek altına alan Chilcot Raporu’nda, dönemin İngiltere Başbakanı Blair’in dönemin ABD Başkanı Bush’a gönderdiği özel bilgi notları açıklandı.
İngiltere’nin 2003’te ABD öncülüğünde gerçekleştirilen Irak işgaline katılımını mercek altına alan Chilcot Raporu’nda, dönemin İngiltere Başbakanı Tony Blair'in ABD Başkanı George W. Bush’a gönderdiği özel bilgi notlarına ve onunla yaptığı telefon görüşmelerinin dökümüne yer verildi.
Hazırlanması ve açıklanması 7 yıl alan 12 ciltlik Chilcot Raporu'nda Blair’in Bush’a 2001’den itibaren yolladığı özel bilgi notları ile telefon görüşmelerinin dökümü ilk kez açıklandı.
Ancak raporda iki lider arasında 11 Eylül 2011 saldırılarının hemen ardından başlayan özel yazışmaların tamamına yer verilmedi. ABD tarafı Bush’un mesajlarının yayımlanmasını engellerken, Blair’in mesajları da çoğunlukla raporda yapılan alıntılarla kısmen yayımlandı.
ABD öncülüğündeki koalisyon güçlerinin 20 Mart 2003’teki Irak işgaline giden sürece ışık tutan özel mesajlarda, Blair’in daha 2002’nin başında askeri operasyonu gündeme getirdiği ve harekatın başlamasından 8 ay önce Bush’a "her halükarda yanında olma" sözü verdiği görülüyor.
"AYAK DİREYENLER OLACAK"
Bush'a 12 Eylül 2001’de yolladığı notta Blair, Batı'nın 11 Eylül saldırılarına vereceği tepkinin, kitle imha silahlarına sahip ülkelere "göz açtırmama" mesajı vermesi gerektiğini belirtiyor. Tony Blair, "Kitle imha silahı ticareti yapan ülkeler ve bireyler olduğunu biliyoruz. Bunlara yönelik bir dizi yaptırım ve baskı uygulamalıyız. Bu, bazılarının ayak direyeceği eylemleri de içerecek. Ama hemen harekete geçmemiz lazım." ifadelerini kullanıyor.
Blair, 11 Ekim 2001 tarihli notunda da Afganistan’a askeri operasyonu başlatmış olan Bush’a "Hiç şüphesiz Saddam’la da ilgilenmemiz lazım. Ancak Irak’ı şimdi vurursak, Arap dünyasını, Rusya’yı ve muhtemelen AB’nin bir kısmını kaybedebiliriz. Fakat eminim Saddam için daha sonra hayata geçirilecek bir strateji hazırlayabiliriz." diyor.
"SON DERECE AKILLICA BİR PLAN"
Blair, Bush’la 3 Aralık 2001’de yaptığı telefon görüşmesinde de "Saddam’dan kurtulmak harika olur" diyerek "bunun için akıllıca bir strateji, son derece akıllıca bir planın gerekeceğini" vurguluyor.
Tony Blair, 4 Aralık 2001’de yolladığı "Terörle savaş: İkinci Aşama" başlıklı notta ise Irak’ın kitle imha silahına sahip olduğunu ancak 11 Eylül saldırıları ile bağının “zayıf” olduğunu, bu nedenle pek çok ülkenin Irak’ın işgal edilmesini desteklemeye gönülsüz olacağını yazıyor.
Blair bu nedenle Bush’a, Saddam’ın BM kararlarını ihlallerine dikkat çekerek kamuoyunu yumuşatmayı teklif ediyor. Zamana yayılmış bir rejim değişikliğini öneren Blair, bunun "askeri eyleme geçmenin gerekeceği noktaya kadar" sürdürülebileceğini vurguluyor.
Bush'a Irak'taki muhalif grupları desteklemeyi ve "isyan başladığında, askeri olarak desteklemeyi" teklif eden Blair, "Ayaklanma başlarsa askeri olarak destekleyeceğimiz konusunda net olmalıyız." ifadelerini kullanıyor.
"YANINDA OLACAĞIM"
Blair, 28 Temmuz 2002 tarihli notunda da Bush'a "Her halükarda yanında olma" sözü veriyor.
Irak'taki durumu yakın dönemdeki başka askeri operasyonlarla karşılaştıran Blair, "Bu konudaki planlama ve strateji en zoru. Kosova veya Afganistan değil bu. Hatta Körfez Savaşı da değil. Askeri kısmı çok tehlikeli." ifadelerine yer veriyor.
Blair notunda, "Askeri planım" ara başlığı altında çeşitli askeri operasyon alternatiflerini de tartışıyor.
Müdahalenin zamanlamasını 2003 Ocak veya Şubat ayı olarak öneren Blair, "Ancak kritik olan ne zaman değil, nasıl olacağı" diyor.
Saddam’dan kurtulmanın “bölgeyi rahatlatacağını” savunan Blair, kamuoyunu böyle bir operasyona ikna etmenin ise güç olacağını vurguluyor.
İngiliz parlamentosunu, kendi partisini, hatta kabinesini bile iknada güçlük çekebileceğini anlatan Blair, Bush’a BM silah denetçilerini kullanarak Saddam’ı köşeye sıkıştırmayı öneriyor.
Saddam’ın bir noktada herhangi bir talebi zamanında karşılayamayacağını ve bunun bahane olarak kullanılabileceğini anlatan Blair, kamuoyunu ikna için de kitle imha silahları ve El Kaide bağlantısıyla ilgili iddiaları kullanacaklarını kaydediyor.
ORTAYA ÇIKACAK KAOSUN FARKINDA
Blair’in işgal sonrası Irak’ın kaosa sürüklenme ihtimalinin farkında olduğunu 24 Ocak 2003 tarihli not ortaya koydu.
Askeri operasyonun en büyük riskinin Irak’ta iç savaşa yol açmak olduğunu belirten Blair, Irak halkı için, "Birbirilerini kitle halinde öldürme kapasiteleri var.” ifadesini kullanıyor.
Irak'a müdahaleyi İngiliz parlamentosuna getirmeden çok önce bildiği, hatta planladığı görülen Blair, 30 Ocak 2003'te Bush'a yolladığı özel nota da "Geri sayım" başlığını vermiş.
19 Şubat 2003 tarihli mesajında da Bush'a İngiltere'de ve Avrupa'da kamuoyunun operasyona karşı olduğunu anlatan Blair, "Çevirmemiz gereken numara şu: Saddam’ın tam işbirliği yapmadığına yoğunlaşmalıyız. Öyle ki kamuoyunu ve BM’deki kararsızları yanımıza çekelim." ifadelerini kullanıyor.
Blair, Irak işgalinin başlamasından bir hafta sonra, 26 Mart 2003’te Bush'a yolladığı notta ise Irak savaşıyla temel amaçlarının "yeni bir dünya düzeni" oluşturmak olması gerektiğini belirterek "İhtirasımız büyük - dünyayı etrafına birleştirebileceğimiz küresel bir gündem inşa etmek." diyor.
CHİLCOT RAPORU
Son üç yıldır açıklanması beklenen Chilcot Raporu, Bush ile Blair arasında Irak'a ilişkin telefon görüşmelerinin dökümleri ve yazışmaların yayımlanmasına İngiltere Dışişleri Bakanlığının izin vermemesi nedeniyle ertelenmişti. Geçen yıl yaz aylarında ise bu belgelerin bir kısmının kamuoyuyla paylaşılacağı duyurulmuştu.
İngiltere, ABD öncülüğündeki Irak işgaline 30 bin askerle katılmıştı. Askeri harekatta 179 İngiliz askeri hayatını kaybederken, bölünen, etnik ve mezhepsel çatışmadan halen kurtulamamış Irak'ta ölenlerin sayısı hakkında net bir kayıt yok ancak 100 bin ile 1 milyon arasında değişen sayılar mevcut.
Chilcot soruşturması, Blair’in halefi Gordon Brown tarafından başlatılmıştı.
Raporun açıklanmasında önce Blair’in Londra'daki evi önünde toplanan protestocular “Blair savaş suçları nedeniyle yargılanmalı” yazılı pankart açtı.
11 Eylül 2001 saldırılarının ardından ABD'nin giriştiği küresel askeri operasyonlara karşı kurulan ve Irak işgaline karşı da kampanya yürüten Savaşı Durdur Koalisyonu da Chilcot Raporu'nun açıklandığı Queen Elizabeth II Kongre Merkezi önünde Blair'e yönelik protesto eylemi gerçekleştirdi.
CAMERON'DAN RAPORLA İLGİLİ İLK AÇIKLAMA
İngiltere Başbakanı David Cameron, ülkesinin 2003’te ABD öncülüğünde gerçekleştirilen Irak işgaline katılımını mercek altına alan Chilcot Raporu’nun bağımsız bir soruşturma sonucunda hazırlandığını belirterek, “Bakanlar bile raporu düne kadar görmemişti.” dedi.
İngiliz parlamentosunun alt kanadı Avam Kamarası’nda Chilcot Raporuyla ilgili konuşan Cameron, raporun 150 tanığın ifadesine dayanılarak ve gizli hükümet belgelerine erişilmesine daha önce örneği görülmemiş bir ölçüde verilen izinle hazırlandığını söyledi.
"Bu tam olarak bağımsız bir soruşturmaydı." ifadesini kullanan Cameron, "Bakanlar bile raporu düne kadar görmemişti. Soruşturma kapsamında Birleşik İstihbarat Komitesi evrakına, Bakanlar Kurulu tutanaklarına, İngiltere Başbakanı ile ABD Başkanı arasındaki görüşme ve konuşmaların tutanakları ile Tony Blair’in George W. Bush’a yolladığı 31 kişisel nota erişime izin verildi." diye konuştu.
Raporun bulgularına da değinen Cameron, dönemin hükümetinin kamuoyuna verdiği bilgilerin, istihbarat servislerinin hükümete sunduğu bilgilerden "daha kesin bir dille" ifade edildiğinin görüldüğünü söyledi.
Raporda askeri müdahale kararının alınmasına giden süreçte Blair’in danışma mekanizmalarını yeterince çalıştırmadığına dikkat çekildiğini anlatan Cameron, raporun "özellikle askeri harekat seçeneklerin Bakanlar Kurulunda gerektiği şekilde tartışılmadığı" tespitine işaret etti.
"Zamanı geri çeviremeyiz" ifadesini kullanan Cameron, "Ancak gereken dersleri çıkartıp bundan sonra ona göre hareket edebiliriz." dedi.
İngiltere’nin Libya harekatında bu derslere uygun hareket ettiğini anlatan Cameron, "Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararı vardı. Gereken süreçleri izledik. Temel sorunlar konusunda kapsamlı tavsiye aldık ve kara gücü kullanmadık. Onun yerine, geçici Libya hükümetiyle işbirliği yaptık." diye konuştu.
Cameron, "Ancak bunları doğru yapmak da müdahalenin yarattığı sorunları küçültmüyor. Libya’da bugün yaşanan güçlükler ortada." değerlendirmesini yaptı.
Cameron, raporun gelecek hafta parlamentoda 2 gün boyunca tartışılacağını da açıkladı.
"SÖMÜRGE TARZI İŞGAL"
Ana muhalefetteki İşçi Parti’sinin lideri Jeremy Corbyn de parlamentoda Chilcot Raporunu değerlendirdi.
Irak’ın ABD ve İngiltere tarafından istilasını "sahte bahanelerle girişilmiş askeri saldırganlık" ve "sömürge tarzı işgal" olarak nitelendiren Corbyn, şunları söyledi:
"Bu savaş yüzbinlerce insanın ölümüne milyonlarcasının sığınmacı durumuna düşmesine yol açtı. Irak toplumunu ve ülkenin alt yapısını yıktı. İşgal ölümcül bir mezhepçiliği besledi ve bu bir iç savaşa dönüştü. Bu savaş yurtta ve dünyada güvenlik sağlamak yerine terörü besledi ve bütün bölgeye yaydı."
Corbyn, Irak’ın ve bölgenin bugün içinde bulunduğu durumun köklerinin de 2003’teki istila ve işgalde yattığını kaydetti.
İsim vermeden partisinin eski genel başkanı ve dönemin başbakanı Tony Blair’i de eleştiren Corbyn, Blair’in Irak’ın sahip olduğu iddia edilen kitle imha silahları konusunda parlamentoyu yanılttığını söyledi.
Corbyn, "Bugün biliyoruz ki parlamento, savaşa giden süreçte yanıltıldı ve 13 yıl sonra bununla nasıl hesaplaşacağımıza karar vermeliyiz. Chilcot Raporu'nda adı anılan sorumlular da eylemlerinin sonuçlarıyla yüzleşmeliler, ne olurlarsa olsunlar." diye konuştu.
İngiltere’nin Irak’ın istilasına katılma kararının ülkenin modern zamanlarda aldığı en önemli karar olduğunu belirten Corbyn, "Bu karar parlamentoyu da dönemin hükümetini de İngiliz halkınının ve küresel kamuoyunun önemli bir kısmıyla karşı karşıya getirdi." diye konuştu.
CHILCOT RAPORU
İngiltere’nin Irak istilasına ve işgaline katılma sürecine yönelik soruşturmayı 2009-2011 yılları arasında yürüten emekli bürokrat Sir John Chilcot’ın 2 milyon 600 bin kelimelik raporu bugün yayımlandı.
Raporda, İngiltere’nin Irak istilasına "barışçıl seçenekler tükenmeden katıldığı" belirtilerek, "Askeri eylem o an için son şans değildi." ifadesi kullanıldı.
Irak'ın sahip olduğu iddia edilen kitle imha silahlarıyla ilgili Tony Blair başbakanlığındaki İngiliz hükümetinin değerlendirmelerinin yeterli gerekçeye sahip olmadığını ifade edildiği raporda, Saddam Hüseyin'in kimyasal ve biyolojik silah üretimine devam ettiğiyle ilgili istihbaratın sağlam dayanaktan yoksun olduğunu vurgulandı.
Chilcot soruşturması, Blair’in halefi Gordon Brown tarafından başlatılmıştı.
Son üç yıldır açıklanması beklenen rapor, Bush ile Blair arasında Irak'a ilişkin telefon görüşmelerinin dökümleri ile yazışmaların yayımlanmasına İngiltere Dışişleri Bakanlığının izin vermemesi nedeniyle ertelenmişti. Geçen yıl yaz aylarında ise bu belgelerin bir kısmının kamuoyuyla paylaşılacağı duyurulmuştu.
İngiltere, ABD öncülüğündeki Irak istilasına 30 bin askerle katılmıştı. Askeri harekatta 179 İngiliz askeri hayatını kaybederken, bölünen, etnik ve mezhepsel çatışmadan halen kurtulamamış Irak'ta ölenlerin sayısı hakkında net bir kayıt yok ancak 100 bin ile 1 milyon arasında değişen sayımlar mevcut.
