İki dev yırtık tespit edildi! İran’ın altında milyonlarca yıldır ilerliyor
Milli İradenin Sesi Yeni Akit
Türkiye ve dünyadaki gelişmeleri yakından takip etmek için Google listenize Yeni Akit'i ekleyin.
Güneydoğu İran’ın altında uzanan Arap Levhası’nda iki büyük yırtık belirlendi. Milyonlarca yıldır ilerleyen bu kırılmaların gelecekte birleşebileceği, oluşan boşluklara ise sıcak magmanın sızmaya başladığı bildirildi.
Dünya’nın yüzeyini oluşturan tektonik levhalar insan ömrüyle kıyaslandığında son derece yavaş hareket etse de milyonlarca yıl içinde kıtaları ve dağları değiştirecek kadar büyük sonuçlar yaratabiliyor. Yeni bir araştırmada, İran’ın güneydoğusundaki Arap Levhası’nın derinliklerinde farklı yönlerde ilerleyen iki büyük yırtık ortaya çıkarıldı.
İki farklı yırtık aynı bölgede bulundu
Araştırmada 69 sismik gözlem istasyonundan alınan veriler incelendi. Mart 2017 ile Eylül 2018 arasındaki deprem dalgaları sayesinde yerin yüzlerce kilometre altındaki yapı haritalandırıldı.
Veriler, bölgede biri yatay, diğeri daha yüzeye yakın ve dikey olmak üzere iki ayrı yırtığın bulunduğunu gösterdi. Büyük yırtıklardan biri Zagros çarpışma kuşağı ile Makran dalma-batma bölgesinin birleştiği noktada yer aldı. İkinci ve daha küçük yırtık ise Makran Çukuru yakınlarında tespit edildi.
Farklı kaya yapıları levhayı parçalıyor
Yırtıkların oluşmasında Arap Levhası’nın farklı kaya türlerinden meydana gelmesi önemli rol oynadı. Levhanın eski bir okyanusa ait bölümü daha ağır ve ince bazalt kayalarından oluşuyor. Bu bölüm komşu levhanın altına doğru ilerleyebiliyor. Kıtasal bölüm ise daha kalın ancak daha hafif kayaçlardan oluşuyor. Bu yapı yerin derinliklerine kolayca batmak yerine karşılaştığı dirençle birlikte dağların yükselmesine neden oluyor. İki farklı yapının aynı levha üzerinde hareket etmesi, büyük kırılmaların ortaya çıkmasına zemin hazırladı.
Yüzlerce kilometre derinliğe ulaştı
Araştırmaya göre okyanusal bölüm Makran bölgesinde en az 450 kilometre derinliğe kadar indi. Zagros tarafındaki kıtasal bölümün ise yaklaşık 300 kilometreden daha derine ulaşmadığı belirlendi. Bu fark, levhanın bazı bölümlerinin kopmasına ve parçalanmasına neden oldu.
İki yırtık sonunda birleşebilir
Bilgisayar modelleri, her iki yırtığın da birkaç milyon yıldır ilerlediğini gösterdi. Ayrı noktalarda başlayan kırılmaların zamanla birbirine yaklaşarak tek bir büyük yapıya dönüşebileceği hesaplandı. Bilim insanları, arada kalan okyanusal ve kıtasal sınırın giderek ortadan kalkmasının bu birleşmeyi hızlandırabileceğini belirtti.
Magma boşlukları doldurmaya başladı
Yırtıkların gelecekte bölgedeki volkanik faaliyetleri nasıl etkileyeceği ise henüz kesin değil. Ancak araştırmada, kırılmaların oluşturduğu bazı boşluklara sıcak magmanın dolmaya başladığına ilişkin işaretler bulundu. Çalışma, Dünya’nın derinliklerinde kıtaların çarpışması ve eski okyanus tabanlarının ortadan kalkması sırasında neler yaşandığını göstermesi açısından dikkat çekti. Araştırma Nature Geoscience dergisinde yayımlandı.
