1917’den 2017’ye bir asırdır bitmeyen mesele: Kudüs
ABD’nin yeni Başkanı Trump’ın Tel Aviv’deki ABD büyükelçiliğini Kudüs’e taşıma sözü vermesi üzerine, başkenti Kudüs olan Filistin ile 1980’de Kudüs’ü “ebedi” başkent ilan eden İsrail arasındaki çekişme bir defa daha dünya gündemine oturdu.
İngilizlerin 1917 yılındaki Kudüs işgalinin ardından Filistin toprakları dünyanın dört bir tarafından Yahudi göçlerine maruz kaldı. İngiltere Dışişleri Bakanı Arthur Balfour’ın, 1917’de yayınladığı bir deklarasyonla üç semavi din tarafından kutsal sayılan Kudüs ve Filistin toprakları üzerinde Yahudilere ait bir devletin kurulmasına izin verildi.
Bunun üzerine 1931’de Kudüs Müftüsü Hacı Emin el-Huseyni’nin girişimleriyle Kudüs’te Filistin’in birliği için Batılı devletlerin ve Milletler Cemiyeti’nin almış olduğu kararlara karşı 22 Müslüman ülkeden 153 temsilcinin katıldığı “İslam Genel Kongresi” düzenlendi.
Ulusal Yahudi Konseyi, tarihi Filistin toprakları üzerinde 14 Mayıs 1948’de İsrail Devleti’nin kurulduğunu ilan etti. İsrail devletinin ilanından sonra başlayan Arap devletleri ile İsrail arasındaki savaşta İsrail, BM’nin 1947’de ilan ettiği taksim planının aksine sınırlarını genişletti. Bu tarihten sonra Batı Kudüs İsrail yönetimine, Doğu Kudüs Ürdün’ün yönetimine geçti.
Ürdün’ün kontrolündeki Doğu Kudüs, 1967’deki 6 gün savaşında İsrail tarafından işgal edildi.
Hazreti Ömer’in emriyle 636 yılında Mescid-i Aksa’da inşa edilen Kıble Mescidi, 1969 yılında Denis Michael Rohan adlı Avusturalyalı fanatik bir Yahudi’nin saldırısına maruz kaldı. Çıkan yangın sonucu, mescide Salahaddin Eyyubi tarafından hediye edilen “Salahaddin Minberi” ile güney duvarı tamamen yandı.
Mısır Devlet Başkanı Enver Sedat, 1977’de İsrail’e ve Kudüs’e yaptığı resmi ziyaret ile İsrail’i ve Kudüs’teki hakimiyetini kabul eden ilk Arap lider oldu. Bundan yaklaşık 2 yıl sonra ABD öncülüğünde Mısır-İsrail arasında Camp David Barış Anlaşması imzalandı.
BM Güvenlik Konseyi (BMGK), 1980’de açıkladığı 478 no’lu kararı gereğince Kudüs’ün İsrail’in başkenti olarak ilan edilişini tanımadı. BMGK, “Bu yasa geçersizdir, kanuni bağlayıcılığı yoktur ve vakit kaybetmeden iptal edilmesi gerekmektedir” ifadeleriyle bu karara karşı açık tavrını ortaya koydu.
BMGK’nın kararını tanımayan İsrail, Ürdün ile varılan anlaşmayı da göz ardı ederek Kudüs’teki ihlallerini sürdürmeye devam etti. İsrail’in Mescid-i Aksa muhitinde yaptığı kazı çalışmaları çerçevesinde 25 Eylül 1996’da Aksa’nın batısındaki Burak Duvarı’na (Ağlama Duvarı) çıkan bir tünel açması, Filistin’de halkın tepkisine neden oldu ve birkaç gün süren olaylarda 63 Filistinli öldürüldü, bin 600 kişi ise yaralandı.
İsrail yönetimi 2003’ten itibaren Yahudi yerleşimcileri, polis korumasında Mescid-i Aksa’nın avlusuna almaya ve zaman zaman Müslümanların girişlerine yaş sınırlaması getirmeye başladı.
BMGK, 23 Aralık 2016’da aldığı bir karar ile İsrail’in işgali altındaki Doğu Kudüs ve diğer Filistin topraklarında yasa dışı tüm yerleşim faaliyetlerini “derhal ve tamamen” durdurmasını talep etti.
