--°--:--
  • İMSAK--:--
  • GÜNEŞ--:--
  • ÖĞLE--:--
  • İKİNDİ--:--
  • AKŞAM--:--
  • YATSI--:--
  • --,--
  • --,--
  • --,--
Son Dakika
Köşe Yazısı

Bağımsızlık yıldönümünde Bilal Erdoğan’ın Lübnan ziyareti (22 Kasım 1943)

Halit Kanak
Halit Kanak
1

Lübnan; 19’uncu yüzyıldan itibaren bizden koparılmaya çalışılan bölge. 20’inci yüzyılda emperyalist güçlerin Ortadoğu’da hançer olup saplandıkları yer. 16 Mayıs 1916 yılında imzalanan, Rusya ve İtalya tarafından onaylanan Sykes-Picot Antlaşmasıyla gizlice İngiltere ile Fransa arasında paylaşılan topraklar. 

 

Fransa; ortaçağ zamanında haçlı devletleri eliyle Filistin, Lübnan, Suriye, Hatay bölgelerinde bir süre kalmış ataları üzerinden Lübnan’da hak iddia etmektedir. Bu iddiasıyla 19’uncu yüzyılın ortalarında 1845’lerde bile bizi biraz uğraştırmıştı. Halbuki o tarihte Fransız asıllı haçlı devletinin biz Türkler eliyle yıkılması üzerinden yaklaşık 550 sene geçmiş ve bölgede Fransızca konuşan hiç bir yerli dâhi yoktur.

 

Yine o dönem, Kavalalı İbrahim Paşa’nın birkaç yıl kontrolünde kalan Lübnan kurtarılınca, bundan hoşnut olmayan Fransa Katolik Marunileri hem Müslüman Dürzîlere karşı, hemde Osmanlı Devletine karşı kışkırtmaya başlamış, ciddi şekilde maddi desteğe başlamıştı. Bu kışkırtma sonucu  Marunilerle Dürziler arasındaki geleneksel hasımlık önce çatışmaya, ardından iç savaşa dönmüştü. 

 

Bâb-ı Âli’nin görevlendirdiği, ne Vezir Mustafa Nuri Paşa, ne de Kaptan-ı Derya Müşir Halil Rifat Paşa Cebel-i Lübnan’da asayişi sağlayamadılar. Bunun üzerine Hariciye Nâzırı Mehmed Şekip Efendi yanına Şam’daki Ordu Komutanı Müşir Namık Paşa’yı alarak 14 Eylül 1845’te Beyrut’a geldi. Lübnan Dağlarında biri Maruni, diğeri Dürzi idaresinde Sayda şehrindeki Osmanlı Valisine tâbi olmak şartıyla iki kaymakamlık kurdu. Dağlar teskin olmuş, iç savaş bitmişti. 

 

Ancak Fransa’nın Lübnan üzerindeki ihtirası hiç bitmedi. 70 sene sonra yaşanan Birinci Dünya Savaşı sırasında yaptığı gizli Sykes-Picot antlaşmasıyla da savaş sonrası gelip bölgeye çöktü. Fransa’nın payına düşen Suriye’de otonom bir yapı kurulmuştu..Bu yapının içerisinde Halep, Hatay, Lazkiye, Lübnan ayrı birer devlet olarak ilân edilmiş, sonradan Halep ve Lazkiye Devletleri Suriye’ye dâhil edilerek sınırlar netleştirilmişti.

 

Buraya gelmek kolay olmamıştır. Sonu belli olmayan dikenli yollardan geçilmiş, ancak Osmanlı Devletindeki mutlu istikrar bir türlü yakalanamamıştı. Buna rağmen 22 Kasım 1943’te ilân edilecek bağımsızlığın ayak sesleri 9 Eylül 1936 tarihinde duyulmuş, Fransa bu tarihte yaptığı açıklamada Lübnan’ın 1939 bitmeden aynı yıl içerisinde Hatay’la birlikte bağımsızlığına kavuşacağını belirtmiş, ayrıca Lübnan’ın Birleşmiş Milletler Cemiyeti'ne de üye olacağını duyurmuştu..

 

Fakat bütün bunlardan önce bir anlaşma yapılması gerektiğini belirtmişti. Antlaşma şartlarının içeriğini ise; Lübnan, Fransa ile savaşta ve barışta müttefik kalacak, toprakları Fransa tarafından askeri amaçlı kullanabilecek, Lübnan ordusu Fransa tarafından eğitilecek.:. gibi maddeler oluşturuyordu. 

 

Ne olduysa bundan sonra oldu. Lübnanlı Müslümanlar, Müslüman bir hâmileri olmadığı gerekçesiyle anlaşmaya çok sert

tepki gösterdi. Protestolar yerini çatışmalara bıraktı. Olaylar durulmayınca, Fransa II. Dünya Savaşı’nın başlamasının da etkisiyle anlaşma yoluna gitti. Yapılan müzakereler sonucunda yazılı olmayan "1943 Ulusal Paktı" üzerinde anlaşıldı. Buna göre 1943’te yapılan seçimlerde siyasi iktidar, dînî inançlara göre paylaşılmış Cumhurbaşkanın Marunl, Başbakanın Sünni, Meclis Başkanının ise Şii olması hükme bağlanmıştı. Bütün mezheplerin temsil edildiği bir de kabine kuruldu. 

 

Sıra mandacıların izlerini silmeye gelmişti. Manda rejimine atıfta bulunan bütün maddelerin kaldırılması için Lübnan Meclisi 8 Kasım 1943 tarihinde toplandı. Bu durum mandacı Fransa’nın hoşuna gitmemişti. Hemen harekete geçti. Cumhurbaşkanı ve Başbakanı tutuklayarak durumu kendi lehine çevirmek  istedi. 

 

Ancak hem içten hem dıştan gelen tepki büyük oldu. Baskılar netice vermişti. 22 Kasım 1943'te hem Cumhurbaşkanı ile Başbakan serbest bırakıldı, hem de Lübnan o gün bağımsızlığını ilân ederek müstakil bir devlet olduğunu bütün dünyaya duyurdu. 

 

Fakat Fransa boş durmayacaktır, ortağı İngiltere başta olmak üzere 1948’de İsrail’in kurulmasını isteyen siyonistlerle birlikte Lübnan’da iç karışıklıklar çıkaracaklardır. 

 

Daha sonraları çıkarılan iç karışıklıklar, 6’ıncı filonun müdahalesi, çıkan Arap-İsrail savaşı mağlubiyeti, Lübnan halkında umutsuzluğa yol açmış, kurtuluş ümidiyle ortaya çıkan ne Suriye-Irak’taki Baas’çılar, ne Mısır’ın darbeci Albayı Abdunnâsır, ne Ürdün’ün Kralı Hüseyin, ne de Sosyalist Yasir Arafat boş gürültüden öteye gidememişler, halkın güvenini kazanamamışlardı. 

 

Yeni devlet ilân edilen Lübnan sınırlarında kalan demografik yapı, kurulan hükümet ve devlet kurumlarında değişik yapılanmalarıda beraberinde getirdi. Bu yapı değişik aşamalardan geçtikten sonra, 15 yıllık iç savaşın ardından 1989’da imzalanan Taif Antlaşması ile ortaya çıkan 21 Eylül 1990 Anayasasıyla son şeklini aldı.  

 

Anayasa’da; parlamenter demokrasiye,

özel mülkiyete, serbest piyasa ekonomisine, dengeli bir bölgesel kalkınma gibi konulara yer verildiği gibi, “kuvvetler ayrılığı” prensibinden hareketle yasama, yürütme ve yargının

yanısıra bir dizi kontrol ve denge mekanizmalarını içermektedir.

 

Denge mekanizması 4 yılda bir yapılan 128 üyeli Parlamento’nun seçimleri ve devlet düzeyinde şu şekilde yapılandırılmıştır. Cumhurbaşkanı Hıristiyan Maruni, Başbakan Sünni, Yardımcısı Hıristiyan Ortodoks, Meclis Başkanı Şii, Yardımcısı Hıristiyan Ortodoks'tur. Yine Ordu Komutanı Maruni, Genel

Kurrnay Başkanı Dürzl, Savunma bakanı Hıristiyan Ortodoks, Emniyet Genel Müdürü sünni..

 

Buraya gelmek kolay olmamıştır. Sonu belli olmayan dikenli yollardan geçilmiş, ancak Osmanlı Devletinde ki istikrar bir türlü yakalanamamıştır.. 1517 yılından itibaren Osmanlı Devletinin parçası olan Lübnan, 1055 yılında bölgeye gelen Tuğrul ve Çağrı Beylerden beri yaklaşık bin yıldır Türk hakimiyetinde kalmış, kimsenin burnu kanamamıştı. 

 

Bizde de işler iyi gitmemiş, ülke olarak istikrarı son 25 yılda yakalayabilmiştik. Eski topraklarımızda sulhü istemek kadar doğal bir hakkımız olamazdı. Çetin mücadeleler, Cumhurbaşkanımızın kararlı, tavizsiz duruşu Suriye’ye barış ve huzuru getirmiş, Lübnan’da ilişkileri geliştirmek, kalkınma projelerine destek vermek için yoğun çalışmalar devam etmektedir. 

 

Lübnan, zâten Türkiye’mizin hiç bir  zaman gündeminden düşmemişti. Buraya yakın ilgi ve alakamızı hiç esirgemedik. Yeri geldi iki yıldır seçilemeyen Cumhurbaşkanı krizini çözdük, yeri geldi halkın yaralarını sardık. Yaptığımız samimi gayretler elbette sahada karşılık bulacaktı. 

 

Bilindiği üzere başta Fransa olmak üzere Lübnan’a giden ülke liderleri her zaman Türk Bayraklarıyla karşılanmaktadır. Geçtiğimiz günlerde bir dizi temas ve ziyaretlerde bulunmak üzere beraberinde Yunus Emre Enstitümüzün değerli başkanı Prof. Dr. Selim Argun Beyefendiyle Lübnan’a giden Bilal Erdoğan Beyefendi’de büyük bir coşkuyla karşılandı. Dünya medyası’nın bütün gözlerini çevirerek, “Bu nasıl bir diplomasi hareketi ki yer yerinden oynadı” derken, içimizdeki hazımsızlar Bilal Bey’in Lübnan Cumhurbaşkanından, Başbakan’a, Türkmen Köylerinden, Abdülhamid Hân’ın torunlarına, okullardan stk temsilcilerine kadar yaptığı ziyareti eleştirmekten kaçınmadılar. 

 

Birileri çırpınsada, Türkiye dünyanın her tarafına hizmet götürmeye devam edecek. Türk Bayrakları yerel insanların ellerinden düşmeyecektir..Sıra stk’larda.

 

Bizde âcizâne Türk Dünyası Dayanışma ve Yardımlaşma Derneği Başkanı olarak önceki cuma namazında Gönül Coğrafyamıza giderek Irak Türkleri Derneği Başkanımız Mithat İbrahim, İHH Başkan Yardımcısı Hüseyin Oruç, İşadamı gönül insanı Mustafa Şimşek Ağabeyimizle birlikte Bağdat’ın 360 km. güneydoğusunda Sakallı Nurettin Paşa, Dağıstanlı Mehmed Fâzıl Paşa, Ali İhsan Sabis Paşa, Halil Paşa ve daha ince isimsiz kahramanlarımızla destanlar yazdığımız Kut’ül Âmâra’da Osmanlı Mimârisinin bütün özelliklerini taşıyan caminin açılışını yaptık. 

 

Câmi 1861 yılında ecdâdımızın yaptığı caminin yerine yapıldı. Halkın, “Türkler geri döndü” heyecanıyla koşup geldiği açılışın vesilesiyle biz de Enver Paşa’nın Kut’ül Amâra kahramanlarını tebrik etmek için bizzat gelerek 7-9 ve 44’üncü alayların sancaklarına elleriyle altın madalya taktığı yerlere ayak basmak nasip oldu.. Bugün de bu satırları yazdığımız Gönül Coğrafyamızın bir başka köşesinden 160 yıl hüküm sürdüğümüz Budapeşte’den selam ediyorum..

Halit Kanak Diğer Yazıları

Hepsini Görüntüle