Allah’ın Nizamı İslâm (39)
Allah’ın Nizamı İslâm (39)
Prof. Dr. Yusuf Özertürk
İSLÂM’IN KAYNAKLARI
A-KUR’ÂN
Kur’ân’ın Muhtevası
III- Hak -Adalet-Devlet
1b-DEVLET TÜRLERİ
A-Yönetim Sistemine göre Devletler
5-Demokrasi-Demokratik devlet
d-Hükümet şekillerine göre Demokrasi
*Demokrasi, vatandaşların iradelerini nasıl gerçekleştirecekleriyle ilişkili olarak uygulamada farklılıklar göstermektedir. Hükümet şekillerine göre Demokrasi türleri şu şekilde özetlenebilir:
1-Doğrudan Demokrasi
*Doğrudan Demokrasi, bir aracı veya temsilci seçmeden vatandaşların kendilerinin doğrudan karar alma sürecine katılmasını sağlayan bir sistemdir. Doğrudan Demokrasi’de vatandaşlar, kanun yapma süreçlerine aktif olarak katılarak doğrudan oy kullanırlar. Vatandaşların, kanunların kabul edilmesi veya reddedilmesine, Anayasa değişikliklerine, referandum yapılması gibi konularda doğrudan karar verme hak ve yetkileri vardır. Günümüzde doğrudan Demokrasi, İsviçre’nin Appenzell Inerrhoden ve Glarus kantonlarında, Bolivya şehir meclislerinde uygulanmaktadır.
2-Temsili Demokrasi
*Temsili Demokrasi; Vatandaşların seçimle hükümet üyelerini seçtiği sistemdir. Bu sistemde, en çok oyu alan aday seçilir. Temsili demokrasilerde temsilciler, ya belirli bir seçim çevresini veya nisbi temsil ile bütün seçmenleri temsil edebilirler. Bazı temsili demokrasiler her iki yöntemi müştereken de kullanabilir. Temsili demokrasilerde temsilciler, halkın çıkarları kadar, kendi çıkarlarını da gözetebilirler. Temsili Demokrasiler genelde Avrupa ülkelerinde uygulanmaktadır. Temsili Demokrasi de; Parlamenter Demokrasi, Başkanlık sistemi ve Yarı Başkanlık sistemi şeklinde olabilir.
a- Parlamenter Demokrasi (PD-Parlamenter Sistem)
Parlamenter demokrasi, hükümet üyelerinin, temsilciler(vekiller) tarafından tayin edildiği veya görevden alındığı temsili demokrasidir. Parlamenter demokrasi de, bir Başbakan ve hükümet üyeleri (Bakanlar)vardır. Parlamenter demokrasi’de hükümet, halkın seçtiği yasama meclisi tarafından devamlı denetlenir. Bu mekanizma bir dengeleme sağlar. Başbakan yasama meclisinin beklentilerini karşılayamadığı taktirde, bir gensoruru (güven oylaması) ile düşürülebilir. Güven oylamasında meclis çoğunluğu aranır. PD’lerde, muhalefet partileri de vardır. Muhalefet partilerinden vekil sayısı fazla olanına ‘Anamuhalefet partisi’ denir. PD’lerde genelde belirli aralıklarda (4-5 yılda) genel seçimler yapılır. Meclis kararına göre erken seçim de yapılabilir.
b-Başkanlık Sistemi (BS-Başkanlık Demokrasisi)
*Başkanlık Sistemi, halkın kendilerini yönetmesi için bir başkan seçmesine imkan veren sistemdir. Başkan, hem hükümetin ve hem de devletin başıdır. Başkan, hükümet üyelerini (bakanları) doğrudan tayin eder. Yürütme, Başkan’ın yetkisinde, yasaları yapma ve bütçeyi onaylama da Meclis’in yetkisindedir. Bu durum bir bakıma ‘Güçler Ayrılığı İlkesini’ sağlamış olur. Bu sistemde, Başkan (yürütme) ve Meclis çoğunluğu aynı partiden olabileceği gibi, başkan ve meclis farklı partilerden de olabilir. Başkanı görevden almada Yasama Organı’nın (Meclis) yetkileri sınırlıdır. Başkan belirli bir zamanda ve belirli süre için seçilir. Başkanlık Sistemi; ABD, Orta ve Güneydoğu Asya ve Afrika’da uygulanmaktadır.
c-Yarı Başkanlık Sistemi(YBS)
Yarı Başkanlık Sistemi; Hem bir Başbakan ve hem de bir Cumhurbaşkanı’nın bulunduğu bir Temsili Demokrasi Sistemi’dir. Başbakan ve Cumhurbaşkanı’nın görev ve yetkileri, ülkeden ülkeye farklı olmakla beraber, ekseriya Başbakan yürütmeden sorumlu, Cumhurbaşkanı’da devletten sorumludur.
3-Karma Demokrasi (Hibrit Demokrasi-HD)
*Hibrit Demokrasi; Hem doğrudan ve hem de temsili demokrasi unsurlarını birleştiren sistemdir. Bunlara yarı doğrudan veya yarı temsili demokrasi de denir. HD’lerde vatandaşlar Anayasa değişiklikleri veya meclisin çıkardığı herhangibir yasa hakkında referandum isteyebilirler. HD’ler İsviçre Konfederasyonu ve ABD’nin bazı eyaletlerinde uygulanmaktadır. Devam edecek…
Kaynakça
1-Budge, Ian. Direct democracy. Encyclopedia of Political Thought. Taylor&Francis.
2-Manin, Bernard. Principles of Representative Government. Cambridge University Press.
3-Urbinati, Nadia. Representative Democracy. Principles and Genealogy.