ALLAH’IN NİZAMI İSLÂM (45)
ALLAH’IN NİZAMI İSLÂM (45)
PROF. DR. YUSUF ÖZERTÜRK
İSLÂM’IN KAYNAKLARI
A-KUR’ÂN
Kur’ân’ın Muhtevası
III- Hak -Adalet-Devlet
B- İSLÂM DEVLETİ
4- İSLÂM DEVLETİNDE KUR’ÂN ANAYASADIR
a-Devlet-Anayasa
*İnsanın pek çok şeye ihtiyacı vardır. Ve bu ihtiyaçlarını da tek başına karşılayamaz. Bu yüzden topluluklar halinde yaşamak zorundadır (İnsan sosyal bir varlıktır). Topluluklar halinde yaşamak zorunda olan insanların, temel haklarını teminat altına almak ve birlikte huzur ve güven içinde yaşamak için ortak irade ile bir organizasyona ihtiyaçları vardır. Bu organizasyonun adına ‘Devlet’ denir. Devlet olmazsa, kuvvetli olanlar, zayıf ve güçsüz olanların haklarını ihlal edebilirler. Bu durum fitne ve kargaşaya sebep olup, toplumda huzur ve güven kalmaz. Bu bakımdan ‘Devlet zorunludur’. Devletin aslî görevi vatandaşlarının temel haklarını (Can, mal, aile vs.) koruyup, güvence altına almaktır.
ANAYASA
*Devletin işleyişi için, millet fertlerinin katılımıyla devletin işleyişini düzenleyen ortak bir sözleşme metninin (Anayasa) düzenlenmesi şarttır. Anayasa, milletin fertlerinin (yöneten- yönetilen) müştereken mutabık kaldığı ve bağlayıcılığı kesin olan yasadır. Anayasanın değişmesi ancak, vatandaşların ekseriyetinin (en azından yarısından fazlasıyla) kabulü ile olur. Devletin idare sisteminin (rejiminin) önemi, dayandığı Anayasaya bağlıdır. Şayet Anayasası kapsayıcı ve adil hükümleri ihtiva ediyorsa, devletin rejiminin (sultanlık-krallık, başkanlık-yarı başkanlık vs-vs. olmasının) bir önemi yoktur. Çünkü iktidar sahibi/sahipleri Anayasaya uymak zorundadır. Şayet Anayasa kapsayıcı, adil hükümleri içermiyor ve yaptırım gücü de yoksa, rejimin isminin ‘Demokrasi ‘olmasının da hiçbir kıymet-i harbiyesi yoktur. Bu takdirde ‘Demokrasi’ içi boş, manası olmayan bir isimden ibaret kalır. Bir devletin nasıl bir yapıya sahip olduğunu anlamak için, meşruluğunu aldığı Anayasa’sına bakmak lazımdır. Devletin adil olabilmesi için, dayandığı (meşruluğunu aldığı) Anayasa’nın adil hükümleri ihtiva etmesi elzemdir. Ortak mutabakatla oluşturulan Anayasa olmadan idare edilen devletler otokratik-diktatoryal olarak adlandırılırlar.
İSLÂM’DA ANAYASA KUR’ÂN’DIR
* İslâm Nizamında devlet vardır. Ama devlet yönetiminde bir rejim biçimi, şekli tarif edilmemiştir. (Demokratik; Doğrudan demokrasi, temsili demokrasi, Demokratik olmayan; Otoriteryen, totaliter, monarşi, oligarşi, diktatörlük, aristokrasi, sosyalist vs.). İslâm’da devletin temeli olan prensipler (Anayasa) vaaz edilmiştir. İslâm’ın Anayasası Kur’ân’dır. Kur’ân’nı vaaz eden Allah’tır. Allah’ın hükümleri kesindir, kısmen de olsa değiştirilemez. Kur’ân’da; Tevhid, Hak, Adalet, Liyakât, Emniyet, Ehliyet, Şurâ gibi temel kavramlar esas alınmıştır. Bu prensiplere uygun olan rejimin ismi önemli değildir. Kur’ân, devletin şekliyle ilgilenmez. Kur’ân, devlet yönetimine hakim olacak ve uyulması mecburi olan hükümleri göstermiştir. Kur’ân, Anayasa’yı tarif etmiştir. İslâm nizamında, devletin Anayasası Kur’ân’daki temel prensiplere uygun olarak yapılacaktır.
*İslâm hukuku esas itibariyle iki temel kaynak olan Kitap (Kur’ân) ve Sünnet’in (hadisler) yorumlanmasıyla ortaya konmuştur. Bir meselenin çözümünde bu iki kaynakta bir hükmün bulunmadığı durumlarda ise; İcmâ, Kıyas, Sahâbe fetvası, İstihsan, Maslahat, Örf gibi diğer kaynaklardan faydalanılmıştır. İlk iki kaynakta bulunan hukukî esaslar devletin esas teşkilâtı ile ilgili olsun veya olmasın temel kanun, bir nevi anayasa veya temel prensipler olarak görülür. Zamanla içtimai, sosyal, ekonomik vs. sebeplerle ortaya çıkan yeni meselelere, ilgili ilim adamları ve müctehid hukukçuların ilmî çalışmalarıyla çözüm getirmenin yolu açıktır. Ancak getirilen hükümler, Kur’ân’ın temel kavramlarına karşı olmamalıdır. Hz. Resûlullah (sav) hicretten sonra Medine şehir devletinin ilk Anayası olan Medine Vesikası’nı Kur’ân’ın temel kurallarına uygun olarak düzenlemiştir. Medine Vesikası, etnik, kültürel ve inanç olarak farklı kesimlerin sosyal barış ve huzur içinde birarada yaşamalarını sağlayan bir Anayasa hükmündedir. Devam edecek...