27 Mayıs 1960 Darbesi (1)
27 Mayıs 1960 Darbesi (1)
Prof. Dr. YUSUF ÖZERTÜRK
* 27 Mayıs 1960’da Demokrat Parti iktidarına karşı emir-komuta zinciri içinde olmayan bir darbe yapıldı.
* Darbecilerin gerekçelerinin anahatlarının özeti şudur;
a- Rahmetli Adnan Menderes’in ‘Ben bu orduyu yedek subaylarla da idare ederim’ demesiymiş. Menderes bu sözüyle güya ‘TSK’yı aşağılamışmış’.
b- ‘A.Menderes’in üniversite öğretim üyelerine güya ‘kara cüppeliler’ diyesiymiş.
c- DP iktidarının Atatürk ilke ve devrimlerine karşı geldiği (Türkçe okunan Ezanı yeniden Arapça okutması) ve Kemalist laik rejimi tehdit ettiği.
d- Kırşehir’in ilçe yapılması darbeciler tarafından ‘Vatana ihanet’ olarak kabul edilmiş.
e- Tahkikat komisyonunun kurulması (18 Nisan 1960 TBMM’de muhalefet ve basını tahkik etmek üzere kurulan komisyon).
f- Görevi kötüye kullanma, vb (Köpek davası-Bebek davası) iddiaları.
* Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Başbakan Adnan Menderes, bazı hükümet üyeleri ve aralarında Milli mücadelenin efsane komutanlarından Ali Fuad Cebesoy’un da bulunduğu DP milletvekilleri, parti yöneticileri tutuklandılar ve Yassıadaya gönderildiler. TSK’dan 235 general, 3500’e yakın subay emekliye sevk edildi. Bazı üniversiteler kapatılıp, 147 öğretim görevlisi ve 520 savcı- hakim görevden alındı.
* Tutuklanan DP iktidarı mensupları ve parti yöneticilerini yargılamak üzere Marmara denizindeki Yassıada’da, bir mahkeme kuruldu. Yargılamalar 14 Ekim 1960’dan 15 Eylül 1961’e kadar sürdü. Bu 11 aylık yargılama süresinde tutuklulara kötü muamele ve işkence yapıldığı iddia edilmiştir. Yargılama sırasında eski Gnl.K.Bak.’dan Nuri Yamut, eski Sağlık Bak.’dan Dr. Lütfi Kırdar’ın da aralarında bulunduğu 6 kişi yapılan muamelelere dayanamayarak vefat ettiler(intihar?). Cemil Keleşoğlu ve Namık Gedik‘in (İçişleri Bak.) intihar ettiği ileri sürüldü. Yassıada tutuklularından DP eski milletvekili Gıyasettin Emre, yaşananları şöyle anlatmıştır; ‘Askeri havaalanında uçaktan indiriliyoruz, sille-tokat, tekme, küfür ne gelirse…
Yemekte konuşamıyorduk. Konuştuğu için dayak yiyen çok oldu. Her sabah kumlu pırasa, akşam da taşlı fasulye veriyorlardı’.
* Yargılamalar sonunda aralarında Cumhurbaşkanı Celal Bayar, TBMM Başkanı Refik Koraltan, Başbakan Adnan Menderes, Dış iş.Bak. Fatin Rüştü Zorlu, Maliye Bak. Hasan Polatkan, Genl.K.Baş. Rüştü Erdelhun’un da bulunduğu 15 kişiye idam cezası verildi. Mahkeme Reisi Salim Başol’un ‘sizi buraya tıkan kuvvet böyle istiyor’ demesi ibretlik bir hadise olarak tarihe geçmiştir.
* F. Rüştü Zorlu ve H. Polatkan 16 Eylül, Adnan Menderes ise 17 Eylül’de İmralı adasında idam edildiler. A. Menderes’in son sözleri ‘Vatanı ve milleti Allah refah içinde bıraksın’ oldu (Allah rahmet etsin).Cenazeler İmralı da gömüldü. Daha sonra Rahmetli T. Özal üçünün cenazesini devlet merasimiyle İstanbul’a naklettirdi. Celal Bayar’ın, idam cezası yaşından dolayı (77) müebbet hapse çevrilerek Kayseri cezaevine gönderildi. 1966’da da Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay tarafından affedilerek hapisten çıkarıldı.
* Darbeciler Sıddık Sami Onar, Hıfzı Veldet Velidedeoğlu, Tarık Zafer Tunaya, Muammer Aksoy, Bahri Savcı, Hüseyin Nail Kubalı ve İsmet Giritli’nin de içinde bulunduğu bir heyete 1961 Anayasasını hazırlattırdılar.
* Darbeciler, M.Kemal Atatürk tarafından çıkarılan ve askerin siyasete müdahale etmesini kesinlikle yasaklayan 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu yerine, 4 Ocak 1961’de Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu’nu çıkardılar (TSK.İHK). TSK daha sonraki bütün darbe teşebbüslerini bu kanunun 35. ve 85.md.ye dayandırdı.
Gelecek yazı 27 Mayıs darbesinin kısa tahlili...