• İSTANBUL
  • İMSAK
    00:00
    GÜNEŞ
    00:00
    ÖĞLE
    00:00
    İKİNDİ
    00:00
    AKŞAM
    00:00
    YATSI
    00:00
  • 0.0
  • 0.0
  • 0.0
Halit Kanak
Halit Kanak
TÜM YAZILARI

Amerikan donanması ile ilk savaşımız ve yeniden vergiye bağlamamız (7 Ekim 1803)

07 Ekim 2023
A


Halit Kanak İletişim:

İngiltere’den bağımsızlığını alan Birleşik Amerika Devleti yavaş yavaş güçlendirdiği gemileriyle okyanusu aşarak Cebel-i Tarık Boğazından Akdeniz’e girmeye, bayrak göstermeye başlamıştı. 1785 yılında bir ticaret gemisi Sûltân 1. Abdülhamid zamanında İstanbul’a kadar geldi. 

Bunu 1800’de George Washington gemisi takip etti. Bu geminin kaptanlığını Albay William Bainbridge yapıyordu. İstanbul’dan önce Cezayir’e uğrayınca, Cezayir Beylerbeyi bu gemiyle Sûltân III. Selim Hân’a hediye olarak 2 arslan ile 2 adette pars göndermişti.

Kaptan-ı Deryâ Küçük Hüseyin Paşa padişaha Cezayir Beylerbeyi’nin hediyelerini getiren bu albayla görüşmek istedi ve huzura kabûl etti, iltifat etti.

Bu gelişmelerden sonra ticaret malları getirip götüren Amerika gemileri Akdeniz’e daha fazla girip çıkmaya başladı. Fakat bir müddet sonra Trablusgarp Beylerbeyliği’ne bağlı Türk Deniz Akıncıları’nın bâzı Amerikan ticaret gemilerine el koyması, Amerika Birleşik Devletleri ile bizi savaşın eşiğine getirdi. Çünkü daha önce Cezayir Beylerbeyliği ile yapılan 22 maddelik anlaşma ve ödenen vergilerden dolayı bu durumun yaşanmaması gerektiğine inanan bir Amerika vardı ve hemen harekete geçerek Akdeniz’e bir savaş filosu gönderdi.

Bu filonun komutanlığını daha önce Akdeniz’e gelerek bölgeyi öğrenen kaptan William Bainbridge yapıyordu. Filo Akdeniz’e geldi. Albay Bainbridge kendisinin bizzat kumanda ettiği 35 adet top’u bulunan 300 mürettebatlı Philadelphia Gemisi ile birlikte yanına aldığı “cadı” anlamına gelen Vixen adlı harp gemileriyle gözdağı vermek amacıyla 7 Ekim 1803 tarihinde Trablusgarp açıklarına geldi, iki savaş gemisi ile Libya kıyılarını bombardımana tutup çekilecekti. Durum çok nâzik bir hâl almıştı.

Ancak kendilerini adım adım takip eden Türk Gemilerinden bir tanesi durumu anlayıp aynı gün Philadelphia’nın üzerine doğrudan yürüdü. Albay Bainbridge Türk Gemisine karşı kendisini kollamak üzere manevra yapmak isterken gemisini karaya oturttu. Bu durum Türk Gemileri için kolay lokmaydı. Fırsatı kaçırmayan Libya Beylerbeyi Karamanlı Yusuf Paşa geminin zaptını emretti. Kısa bir çatışma sonrası gemi zaptedildi içindeki mürettebat esir alındı. Bu durum karşısında diğer Vixen adlı gemi çatışma bölgesini hızla terk etti.

Amerika gemisi mürettebatından 5 tanesi çatışmada ölmüştü. Esir alınanlardan 5 kişi de İslâm Dinine girerek Libya’da kalacağını belirtmişti. Yusuf Paşa Amerika’dan; kişi başı 10 bin altın dolar karşılığı gemiyi ve mürettebatını teslim edeceğini, ayrıca yıllık 20 bin altın dolar vergi karşılığında Amerikan sancaklı gemilerin Türk Deniz Akıncıları tarafından yollarının kesilmeyeceği garantisini veriyordu. 

Amerika her şeye rağmen bu parayı vermek istiyordu. Ancak Akdeniz’deki Amerika savaş gemileri bu arada Philadelphia’nın mürettebatını kurtarmak için Tunus Beylerbeyliğine ait 2 ticaret gemisine el koyunca durum değişti. Tunus Beylerbeyi Hammûde Paşa Deniz Albay’ı Rodgers’e derhal gemilerin serbest bırakılmasını ve yıllık 10 bin altın dolar da vergi ödemesini istedi. 

Albay Rodgers; Trablusgarp’tan da benzer talepler olduğunu, bu konunun yetkilerini aştığını buna Amerika hükümetinin karar verebileceğini söyleyince, devreye bölgede görev yapan Amerikan Konsolosu James Leander Catchcart girdi. Konu Washington’da çözülecekti. Hammûde Paşa Trablusgarp Beylerbeyi Yusuf Paşa ile istişâre ettikten sonra Amerkan Konsolosu James ile birlikte mâiyetinden müzâkere yürütebilecek 12 kişilik bir heyeti Amerka’ya gönderdi. Heyetin başkanlığını ise iyi derecede dil bilen Menemenli Süleyman Ağa yapıyordu.

Heyet ve konsolos, Congress adlı Amerikan gemisi ile yola çıktı. Heyet önce Hampton Roads’ta Amerika’ya ayakbastı, sonra kara yolculuğu ile yaklaşık 300 km. mesafede bulunan Washington’a vardı. Burada devlet tarafından ağırlandı, ayrıca Amerika’nın 3. Başkanı Thomas Jefferson tarafından kabûl edildi. Amerika dışişleri bakanı ile görüşülmesinin ardından müzakereler başladı.

Süleyman Ağa Amerikalıların alıkonulan iki ticaret gemisi karşılığında; içi ağızına kadar gemi inşaat malzemesi dolu bir harp gemisini tazminat olarak verme teklifini kesin bir dille reddediyor, kendisinin koskoca Türk Devletini temsil ettiğini, dolayısıyla Türk Devletinin şerefinin söz konusu olduğunu söyleyerek ısrarla kendi gemilerini istiyordu. 

Uzun ve çetin süren müzakerelerin ardından Süleyman Ağa tazminat olarak verilmek istenen içi malzeme yüklü harp gemisini, ayrıca yıllık 26 bin altın dolar vergi ödenmesi karşılığında kabûl etti. İmzalar atıldı.

Ayrılık vakti gelmişti. Menemenli Süleyman heyetiyle birlikte Tunus’a doğru yola çıktı. Kendisine yine Amerika’nın Tunus Konsolosu refâkat ediyordu. Ağa harp gemisini New York limanında teslim alacaktı. Önce 60 km. kuzeyde ki Baltimore’ye, sonrada 170 km. daha kuzeyde bulunan Philadelphia’ya uğradıktan sonra heyet toplamda 400 km. kadar yol katederek New York limanına geldi. Burada tazminat olarak hazırlanmış Franklin adlı savaş gemisini teslim aldı. 

Boston Limanı’da ziyaret edilecek sonra Akdeniz’e dümen kırılacaktı. Ancak heyetinden üç kişi New York’ta kalmak istediklerini belirterek Süleyman Ağa’nın bütün ısrarlarına rağmen heyeti terkettiler. (Bunlardan Kayseri ve Giritli olan iki kişi 1807 yılında İstanbul’a dönmüşler ve Kaptan-ı Deryâ Paşa’ya detaylı bir Amerika raporu sunmuşlardı. Diğer kişiden bir daha haber alınamadı.)

1812 yılına kadar geçerli olan bu anlaşma gereği Amerika son vergisini 1812 yılında Cezayir Konsolosu eliyle 26 bin altın doları ödedi. Böylece o dönemlerde Amerika ile bu ve buna benzer yapılan anlaşmalar, Amerika Birleşik Devletleri ile diplomatik ilişkilerin temelini oluşturdu. 

Nihayet Amerikan yönetimi parça parça yapılan anlaşmalar yerine Osmanlı Devletiyle kalıcı bir anlaşma yapmak için kolları sıvadı. Amerika yönetiminin ısrarcı tutumu karşısında Bâb-ı Âli, iki devlet arasında bir antlaşmayla neticelenebilecek resmî müzakerelerin başlatılmasına sonunda izin verdi ve bunun üzerine, 1829'da dönemin Amerika Başkanı Andrew Jackson; Charles Rhind, David Offely ve Commodore James Biddle'dan oluşan üç kişilik bir heyeti İstanbul’a gönderdi. 

Yapılan müzakereler sonucu 7 Mayıs 1830 yılında Amerika ile İstanbul Anlaşması imzalanarak normal diplomatik ilişkiler başlatılmış oldu…

Haberle ilgili yorum yapmak için tıklayın.

Yorumlar

Şevki

ABD tarihinde ilk ve tek vergiyi Osmanlı ya ödemiştir bunun acısı hala üzerlerinde olacak ki Türkiye ye dost görünüp düşmanlık ta sınır tanımıyorlar gençler şunu asla unutmayınız ABD Türk ve İslam düşmanlığının merkezidir
x

WhatsApp İhbar Hattı

+90 (553) 313 94 23