Sanayinin yıldızı oldu! Bir özelleştirme öyküsü: Eti Bakır

Eti Bakır Samsun fabrikasının bacasından çıkan gaz, bölgedeki tütünü tarlada yaktığı için devlet her yıl yüklü miktarda tazminat ödemeye başladı. Ancak tazminatlar çok büyük rakamlara çıkınca fabrika tütün mevsiminde üç ay kapatılıyordu. Amerikalılar tarafından yapılan ve özelleştirildiğinde neredeyse çalışamaz durumda bulunan fabrikaya ve eti bakır tesislerine 635 milyon dolar yatırım yapıldı.

Yeni yatırım planları da var

Saflık oranı yüzde 99,60 olan bakır artık yüzde 99,99 saflıkta üretilebiliyor. Üretimi artırmak için fabrikayı yenilemek ile beraber hammaddenin de artması gerekiyordu. Bu nedenle Küre ve Murgul’da bulunan bakır madenlerinde yapılan sondajlarla yeni rezervler bulundu. Böylece 32 bin ton olan yıllık üretim, yeni yatırımlarla birlikte 75 bin tona yükseltildi. 2008 yılındaki krizde fabrika iki yıl kapalı kalmasına rağmen hiçbir işçinin işine son verilmeyen Eti Bakır’da bugün 3161 kişi istihdam ediliyor. Eti Bakır’a yapılan yatırımların yanı sıra 2022 yılının sonuna kadar 450 milyon dolarlık daha yeni yatırım planlanıyor.

Özelleştirme öncesi, Eti Bakır Samsun Tesislerinin bacasından çıkan sülfürik asit gazı (SO2) çevre köylerdeki tütün tarlalarına zarar veriyordu. Açılan bütün davaları köylüler kazandı. Bu durum artık önüne geçilemez bir hal aldı. Tesise Sülfürik asit fabrikası kurulmasına rağmen bu alışkanlık devam ettiği için zamanla çok büyük rakamlara ulaştı. Bunun üzerine fabrika tütün mevsiminde üç ay kapalı kalıyordu. Eti Bakır Tesisleri özelleştirildiğinde bu durumdaydı.

635 milyon $’lık yatırım yapıldı

Özelleştirmenin ardından tesislerde büyük bir yatırım ve iyileştirme hamlesi başlatıldı. Amerikalılar tarafından yapılan fabrika günün şartlarına cevap verecek durumda olmadığı için tamamının elden geçmesi gerekiyordu. Küre ve Murgul madenleri tamamen yenilendi. Eti Bakır Tesislerine 14 yıllık süreçte 635 milyon dolarlık yatırım yapıldı.

Tütünü yakan asit para kazandıracak

Köylülerin tütününü yakan ve özelleştirildiği yıl 100 milyon lira zarar eden fabrikayı ayağa kaldırmanın ilk adımı sülfürik asitten kurtulmaktı. Bu nedenle arıtma tesisi revize edildi ve gazın fabrika bacasından salınması önlendi. Sülfürik asit gübre yapımında kullanıldığı için tesise 40 milyon dolar harcanarak üretim tesisi kuruldu. Burada üretilen sülfürik asitin değerlendirilmesi için tesislere gübre fabrikası kuruldu. Sülfürik asit tarladaki tütünü yakmak yerine amonyum sülfat gübre olarak ekonomiye kazandırıldı.

Eti Bakır Samsun Tesislerinin bacasından çıkan gaz, yapılan yatırımla birlikte referans değerin 3 kat altına indirildi. Şu anda bacadan çıkan gaz yüzde 99,5 oranında tutuluyor.

Üretim katlandı

Özelleştirildiğinde 32 bin ton olan yıllık üretim, yeni yatırımlar ve otomasyon sistemlerinin de devreye girmesi ile birlikte fabrikadaki bakır üretimi 75 bin tona, yani yaklaşık üç katına ulaştı.

Sanayinin büyüğü, verginin rekortmeni

Özelleştirme sonrası yapılan yatırımlarla Eti Bakır son derece verimli hale gelerek, pek çok konuda Türkiye’nin önemli şirketleri listelerinde yer almayı başardı. Örneğin, Eti Bakır İSO’nun açıkladığı Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu arasında listenin 62. sırasında yer alıyor. Eti Bakır, devlet tarafından sübvanse edilen bir kuruluş iken, her yıl yüksek vergi ödeyen bir işletmeye dönüştü.

3 bin 161 kişiye istihdam sağlıyor

Eti Bakır’ın Samsun tesisleri, Küre Tesisleri, Murgul Tesisleri, Halıköy, Adıyaman, Siirt ve Espiye tesislerinde toplam 3161 kişi doğrudan çalışıyor. Dolaylı istihdam da eklendiğinde istihdam 10 bine kadar yükseliyor.