Roma İmparatorluğu'na başkentlik yapan şehir neresi? Su mirası harap hâlde

Roma ve Bizans dönemlerinde kente su sağlayan yapılardan İn Bayırı Sarnıcı, Kocaeli'nin İzmit ilçesindeki Cedit Mahallesi'nde evlerin ve yabani otların arasında restorasyon bekliyor. Milattan sonra 4. yüzyıla tarihlendirilen ve 1987'de Anıtlar Kurulunca tescillenen sarnıç, bakımsızlık ve çarpık yapılaşma nedeniyle büyük ölçüde çevresindeki binaların arasında kaldı.

Sarnıç, antik dönemde Nikomedya adını taşıyan İzmit'in su ihtiyacını karşılamak için inşa edildi. Ünlü seyyah Charles Texier de 1834'te kente yaptığı ziyarette bu yapıdan söz etti.

Paşasuyu'ndan 21 kemerle su taşındı

Sarnıca su, yaklaşık 22 kilometre uzaklıktaki Paşasuyu kaynağından geliyordu. Araştırmalara göre 21 su kemeriyle taşınan su burada depolanıyor, ardından kentteki hamamlara, evlere, askeri tesislere ve saraylara dağıtılıyordu.

Art Nicomedia Kültür Sanat Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Akın Ülkü Sevinç, yapının Roma ve Bizans dönemlerinde su toplama ve depolama alanı olarak kullanıldığını anlattı: "Yağmur suları ve kaynak sularından gelen rezervler burada toplanarak ihtiyaç duyulan yerlere dağıtılıyordu."

Sevinç'in aktardığına göre sarnıcın inşasında taş ve tuğla kullanıldı; bölgedeki araştırmalarda altı farklı ana su yolu tespit edildi. Çeşitli kaynaklarda yapıyı Diocletianus'un yaptırdığı belirtiliyor; daha eski bir döneme ait olduğuna ilişkin rivayetler de bulunuyor.

Bir araştırmaya göre 170 bin kişilik kapasite

Sevinç, yapılan bir araştırmaya göre sarnıcın 170 bin kişinin su ihtiyacını karşılayabilecek kapasitede olduğunu söyledi. Dernek başkanı, bugün görülebilen bölümün çok daha geniş bir kompleksin parçası olabileceği görüşünde: "Muhtemelen çok daha büyük bir yapının parçası bu. Yerebatan Sarnıcını gözünüzün önüne getirirseniz ne kadar devasa bir kompleks olabileceğini tahmin edebiliriz. Bunun sağa sola, kuzeye veya güneye devam edip etmediğini şu anda bilemiyoruz."

Dernekten proje ve bütçe çağrısı

Milattan sonra 284-330 yılları arasında Roma İmparatorluğu'na başkentlik yapan Nikomedya'da tapınaklar, hipodrom, tiyatro, anıtsal su çeşmeleri, hamamlar ve gymnasium gibi birçok yapının bulunduğunu hatırlatan Sevinç, depremler, yağmalar ve son 70-80 yıldaki çarpık kentleşme nedeniyle bu eserlerin çok azının günümüze ulaştığını ifade etti. "İzmit'in her yerinde tarih var diyebiliriz" diyen dernek başkanına göre sarnıç, bilimsel olarak ele alındığında tarihî ve arkeolojik açıdan birçok detay ortaya çıkaracak.

Sevinç, harap hâldeki yapı restore edilirse kentin turizmine katkı sağlayacağını, belki binlerce, yüz binlerce turistin geleceğini söyledi: "Öncelikle buranın bir projesinin hazırlanması, bütçe oluşturulması gerekiyor."