Riskli yapılarla ilgili süreç, "tespit başvurusu", "risk tespiti", "riskli yapıların yıktırılması" ve "yıkım sonrası uygulama" olmak üzere, 4 ana aşamadan oluşuyor.
İzmir'in Seferihisar ilçesinde meydana gelen 6,6 büyüklüğündeki depremle ilgili riskli yapının belirlenmesi sürecinin nasıl yürütüleceği yeniden gündeme geldi.
Deprem, sel, heyelan gibi afetlerde sakinlerin can güvenliğinin olmadığı yapılar olarak adlandırılan "riskli yapıların" tespit işlemleri Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yapılmaktadır.
Riskli binalar için süreç 4 ana aşamadan oluşmaktadır: "tespit uygulaması", "risk değerlendirmesi", "riskli binaların yıkılması" ve "yıkım sonrası uygulama".
Tespit uygulaması
Kentsel dönüşüm kapsamında riskli alanların ve yapıların sağlıklı ve güvenli yaşam alanlarına dönüştürülmesi amacıyla Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından çıkarılan 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında öncelikle riskli binalar hepsi sahipleri tarafından tanımlanacak.
Riskli yapının belirlenmesinde vatandaşların izleyeceği ilk adım, lisanslı kurum ve kuruluşlara başvurarak atılır.
Bu kapsamda binaları için Bakanlıkça ruhsatlandırılmış vatandaş, kurum ve kuruluşlara "riskli bina tespiti" yaptırılabilir.
Lisanslı kurum ve kuruluşların listesine Bakanlık internet sitesindeki "https://altyapi.csb.gov.tr/riskli-yapi-tespiti-ile-ilgili-kuruluslar" linkinden ulaşılabilir.
Riskli yapı tespit işlemleri için maliklerden birinin veya yasal temsilcisinin söz konusu kurum ve kuruluşlara dilekçe, güncel tapu durum belgesi fotokopisi ve kimlik belgesi ile başvurması yeterlidir.
Risk tespiti
İncelemeler sonucunda riskli olduğu tespit edilen binalar, tespitini yapan kurum ve kuruluşlar tarafından İstanbul ilçe belediyelerine, diğer illerdeki Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüklerine bildirilir.
İtiraz olması durumunda binaya ilişkin raporlar belediyeler ve il müdürlükleri tarafından yeniden incelenir. Eksik veya yanlışlık olması durumunda raporlar ilgilisine iade edilirken, uygun bulunan tespitlere ilişkin şerh bildirimi ilgili tapu müdürlüğüne iletilir.
Bu işlemin ardından ilgili tapu müdürlüğü, riskli yapının tespitine karşı bildirim tarihinden itibaren 15 gün içinde hak sahiplerine bildirimde bulunur.
Bu bildirimde ayrıca riskli yapının bulunduğu yerde müdürlüğe itiraz edilebileceği, aksi takdirde bildirim tarihinden itibaren 60 günden az olmamak üzere binanın yıkılması gerektiği belirtilmektedir.
Riskli yapının belirlenmesine yönelik itirazlar, üniversitelerden raporlanan dört üye ile Bakanlık teşkilatının ikisi inşaat mühendisi ve biri jeoloji veya jeofizik mühendisi olmak üzere üç üyesinden oluşan teknik heyet tarafından da inceleniyor.
Tapu siciline riskli yapı olarak tescil edilen taşınmazların sahiplerine 60 günden az olmamak üzere süre tanınır ve riskli binaların yıkılması istenir.
Riskli binaları yıkmak
Riskli yapıların sahipleri tarafından 60 gün içinde yıkılıp yıkılmadığı yerinde yönetim tarafından kontrol edilmektedir. Riskli bina sahipleri tarafından yıkılmaz ise idari makamlarca yıkılarak 30 günden az ek süre tanınır.
Bu süre sonunda riskli binaların sahipleri tarafından yıkılmaması durumunda ilgili kurum ve kuruluşlardan riskli binalara elektrik, su ve doğalgaz sağlamamaları ve verilen hizmetleri durdurmaları istenir.
Riskli binaların insanlardan ve mallardan tahliye ve yıkımı, mahalli idarelerce sağlanacak kolluk kuvvetleri desteği ile idare tarafından yapılır veya yaptırılır.
Yıkılamayan yapılar Bakanlık veya il müdürlükleri tarafından yıkılır veya yıktırılır. Mal sahipleri, bu yıkımın bedellerinden payları oranında sorumludur.
Yıkım sonrası uygulama
Binaların yıkılmış olup olmadıklarına ve yapının paydaşı olup olmadıklarına bakılmaksızın, parsellerin birleştirilmesi, tek tek veya imar adası bazında uygulanması, binaların yeniden yapılması ve hisse satışı gibi işlemler bazında yeniden değerlendirme yapılmaktadır.
Bu süreçte tüm maliklerin oybirliği ile karar verememesi halinde, anlaşma sağlanamayan maliklere ait taşınmazların değeri Sermaye Piyasası Kurulu'na bağlı lisanslı değerleme kuruluşlarınca belirlenir ve bu değer alınmaya çalışılır
Oybirliğiyle mutabakata varılamazsa, yapılacak başvurular pay sahiplerinin en az üçte ikisi tarafından payları oranında karara bağlanır.
En az üçte iki çoğunluk ile alınacak kararlar ve sözleşme şartları İstanbul'daki belediyelere, başka yerlerdeki il müdürlüğüne bildirilir. Alınan karara katılmayan maliklerin arsa payları müzayede ile arsa payı değeri üzerinde anlaşan diğer paydaşlara satılır. Satış sürecinin bitmesi ile uygulamaya konulur.
Riskli yapısı bozulan vatandaşlara yeni konutlar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığından faiz desteği ve kira yardımı, devlet ve belediyelerin ilgili kurumları tarafından vergi ve harç muafiyeti gibi yardımlar sağlanmaktadır.
