Prof. Dr. Erol Yeni Özbekistan’daki gelişmeleri değerlendirdi: Özbekistan-Türkiye ilişkileri daha da güçlenecek
Türkiye-Özbekistan arasında dev işbirliği birçok alanda devam ederken Özbekistan’daki yeni dönemi değerlendiren ANKASAM Stratejik Araştırmalar Merkezi Başkanı Prof. Dr. Mehmet Seyfettin Erol, “Ülkedeki sosyo-ekonomik sorunları çözmek için Mirziyoyev, geçici olarak Cumhurbaşkanlığına atandığı dönem itibariyle çok sayıda kararname imzalamıştır. Yeni dönemde önemli yere sahip olan Özbekistan’la ilişkilerin güçlenmesi açısından kaçınılmaz fırsatlar sunmaktadır” dedi.
Murathan Seyitoğlu yeniakit.com.tr
Türkiye-Özbekistan ilişkileri gün geçtikçe daha da güçlenirken ANKASAM Stratejik Araştırmalar Merkezi Başkanı Prof. Dr. Mehmet Seyfettin Erol, “Yeni Özbekistan” tabiriyle Orta Asya’nın parlayan yıldızı Özbekistan’a ilişkin dikkat çeken bir yazı kaleme aldı.
“‘Yeni Özbekistan’ ile ne kastediliyor?”
Prof. Dr. Mehmet Seyfettin Erol, “Son dönemde sıkça kullanılmaya başlanan ‘Yeni Özbekistan’ tabiri literatürdeki yerini hızlı bir şekilde almaya başlamış görünüyor ve açıkçası birçok kesim tarafından merak mevzuu olmaya da başlamış durumda. Peki, ‘Yeni Özbekistan’ ile ne kastediliyor ve ‘Yeni Dünya Düzeni’ söylemi içerisinde nasıl bir yere sahip, bu söylemle ne kadar ilgili?” sorusuna cevap verdi.
“Şevket Mirziyoyev’in ortaya koyduğu icraatler kırılma noktası oldu”
‘Yeni Özbekistan’ tabiriyle öncelikle Özbekistan’daki değişim ve dönüşüm süreciyle yakından ilgili olduğunu belirten Prof. Dr. Mehmet Seyfettin Erol, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Ülkeyi 27 yıl boyunca yöneten eski Cumhurbaşkanı İslam Kerimov’un 2 Eylül 2016 tarihinde vefatından sonra 4 Aralık 2016 tarihinde yapılan seçimlerde oyların %88’ini alarak iktidara gelen ülkenin ikinci Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’in iç ve dış politikada ortaya koyduğu politikalar, ülke tarihinde yeni bir dönemi başlatmış durumda. Dolayısıyla ‘Yeni Özbekistan’ sürecinde Şevket Mirziyoyev’in ‘Cumhurbaşkanı’ seçilmesi ve ortaya koyduğu icraatler bir kırılma noktası olarak karşımıza çıkıyor.”
“‘Yeni Özbekistan’ın Ana Referans Noktası: ‘İnsanlar hükümet organlarına değil, hükümet organları halka hizmet etmelidir”
Mirziyoyev’in Cumhurbaşkanı olarak seçilmesi, sadece Özbekistan açısından değil, bölge açısından da önemli bir gelişme olarak değerlendirildiğine dikkat çeken Prof. Dr. Mehmet Seyfettin Erol, “Nitekim 2019 yılının Nisan ayında Washington merkezli ‘Hazar Politika Merkezi (Caspian Policy Center/CPC)’ tarafından yayınlanan ‘Yeni Özbekistan (The New Uzbekistan)’ başlıklı özel raporda da Mirziyoyev’in iç ve dış politikada başlattığı reform girişimleri ‘tarihi’ olarak nitelendirilmekte ve Mirziyoyev’in iktidara gelmesiyle Özbekistan’da yeni bir dönemin başladığı vurgulanmaktadır. Peki, nedir bu gelişmeler? ‘Yeni Özbekistan’ın Ana Referans Noktası: ‘İnsanlar hükümet organlarına değil, hükümet organları halka hizmet etmelidir’” şeklinde konuştu.
“Reformların ana hedefi devlet organlarının etkinliğini artırmak”
Özbekistan’ın öncelikle iç politikada radikal adımlar atacağını belirten Prof. Dr. Mehmet Seyfettin Erol, şöyle konuştu:
“İdari reformlar kapsamında mevcut yönetim sisteminin ve bu çerçevede tüm kamu kurumlarının faaliyetleri gözden geçirilmiştir. Bu reformların ana hedefinin devlet organlarının etkinliğini ve verimliliği artırmak, bunun yanı sıra vatandaşların hak ve özgürlüklerini genişletmek olduğu söylenebilir. Bu kararların alınmasında ana referans noktası, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’in kullandığı: ‘İnsanlar hükümet organlarına değil, hükümet organları halka hizmet etmelidir’ ifadesi olmuştur. 2018 yılındaki BM Küresel Mutluluk Endeksi’ne göre Özbekistan’ın dünyada 49. sırada yer alırken BDT ülkeleri arasında 1. sırada yer alması bu açıdan dikkat çekicidir.”
“Taşkent ihracata dayalı bir modele geçme kararı aldı”
Mirziyoyev’un Özbekistan Cumhurbaşkanı olarak seçilmesinden sonra yaşanan sosyo-ekonomik alandaki gelişmelere dikkat çeken Prof. Dr. Mehmet Seyfettin Erol, şunları söyledi:
“Taşkent’in ekonomik açıdan ithal ikameci modelden ihracata dayalı bir modele geçme kararı aldığını göstermektedir. Ülkedeki sosyo-ekonomik sorunları çözmek için Mirziyoyev, geçici olarak Cumhurbaşkanlığına atandığı dönem itibariyle çok sayıda kararname imzalamıştır. Bu kapsamda Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, 2017 yılının başlarından itibaren Özbekistan’da hayatın önemli alanlarını ilgilendiren konularda bir dizi yasal değişiklik yapmıştır. Bunlardan başlıcaları; para politikasının serbestleştirilmesi, yurtdışına seyahat için pasaport sisteminin başlatılması ve emekli maaşlarının nakit olarak verilmesidir. Bu yöndeki girişimler içerisinde, en önemli adımlardan bir tanesi de Cumhurbaşkanı tarafından kabul edilen yönergeye göre 16 Şubat 2017 tarihinde ‘Kalkınma Stratejisi Merkezi’nin kurulması olmuştur. Merkezin temel hedefi, 2017-2021 yıllarında Özbekistan Cumhuriyeti’nin kalkınma yönündeki öncelikli Beş Eylem Stratejisi’ni hayata geçirmektir.”
Yeni dönemde komşularla ilişkiler nasıl olacak?
“Özbekistan’ın bölgesel ve uluslararası ilişkilerinin güçlenmesinde Cumhurbaşkanı Mirziyoyev’in iç politikada başlattığı reform sürecinin büyük önem arz ettiğini belirtmek gerekir.” diyen Prof. Dr. Mehmet Seyfettin Erol, “Ülke genelinde başlatılan kapsamlı ekonomik reformların birçoğu, ülkenin dışa açılması için sağlam bir altyapının oluşturulmasına yöneliktir. Söz konusu hedefler, Özbekistan’ın açık ve karşılıklı fayda sağlayan dış politikasına ve yeni diplomatik girişimlerine yansımaktadır. Mirziyoyev’in bölgesel politikada başlattığı her bir girişim, Orta Asya ülkeleri arasında enerji, ticaret ve ulaştırma konularındaki işbirliğinin güçlenmesine yol açmaktadır. Özbekistan ve Tacikistan arasındaki hava kargo taşımacılığının yeniden başlatılması ve Özbekistan’ın diğer komşu ülkelerle olan sınır anlaşmazlığının çözülmesi, bu girişimlerin somut örnekleridir. Ayrıca dışa açılım politikalarının bir göstergesi olarak Özbekistan, 1 Şubat 2019 tarihi itibarıyla neredeyse tüm Avrupa ülkelerinin yer aldığı toplam 45 ülkenin vatandaşları için 30 günlük vizesiz seyahat rejimi ilan etmiştir. Orta Asya’da yeniden yapılanma sürecini başlatan ve devletlerarası ilişkilere yön veren Mirziyoyev, Özbekistan’ın en yakın komşuları olan Tacikistan, Türkmenistan, Kırgızistan ve Kazakistan’la ilişkileri düzelterek ülkenin dış politika önceliğini belirlemiştir. Mirziyoyev, ilk olarak Kırgızistan’la olan sorunları çözmekle işe başlamıştır. Bu bağlamda Taşkent için Bişkek’le olan ilişkisini yeniden canlandırmak, bölgedeki diğer devletlerle olan ilişkilerde izlenecek politikalar açısından bir test olmuş ve bu test başarılı bir şekilde geçilmiştir.” dedi.
“Özbekistan’ın Afganistan’la olan ilişkileri de ayrı bir öneme sahiptir”
Mirziyoyev’in pragmatik dış politikası sayesinde kısa bir zaman dilimi içinde bölge ülkeleri arasındaki ilişkilerde yeni bir siyasi gerçeklik oluştuğunu söyleyen Prof. Dr. Mehmet Seyfettin Erol, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Asya ülkeleri arasındaki sınırlara ilişkin müzakerelerde hızlı bir ilerleme kaydedilmiştir. Bölgesel politikalarda Özbekistan’ın Afganistan’la olan ilişkileri de ayrı bir öneme sahiptir. İki ülke arasındaki ilişkiler ağırlıklı olarak güvenlik konuları üzerine odaklanmıştır. ABD-Özbekistan ilişkilerinin güçlenmesi, Mirziyoyev’in dış politikada Kerimov’un başlattığı denge politikasını sürdüreceğine işaret etmektedir. Yöntem açısından bazı farklılıklar olsa da Mirziyoyev; Çin, Rusya ve ABD’yle eşit bir ilişki kurarak dünya güçleri arasında denge siyaseti yürütmektedir.”
“‘Yeni Özbekistan’, Özbekistan’da değişimin diğer adı”
ANKASAM Stratejik Araştırmalar Merkezi Başkanı Prof. Dr. Mehmet Seyfettin Erol, sözlerini şöyle tamamladı:
“Sonuç olarak ifade etmek gerekirse, ‘Yeni Özbekistan”da başlatılan reformlar ve dışa açılım politikaları, ‘Yeni Dünya Düzeni’nde küresel politika açısından önemli yere sahip olan Orta Asya’da istikrarın sağlanması ve bölge ülkeleri arasındaki ilişkilerin güçlenmesi açısından kaçınılmaz fırsatlar sunmaktadır. Bu açıdan ‘Yeni Özbekistan’, bin yıllara dayanan tarihsel birikimi-tecrübesi, güçlü medeniyet alt yapısı ve tarihsel misyon anlayışıyla Türk-İslam dünyası jeopolitiğinde bir kez daha haklı ve güçlü bir şekilde yer almanın adresi olarak karşımıza çıkmaktadır. ‘Yeni Özbekistan’; Cumhurbaşkanı Mirziyoyev ile birlikte ‘geçiş süreci’nden ‘yükseliş süreci’ne değişimin diğer adıdır.”
