4 Ocak 1917: Baytâr'ın vefatı (Suriyeli din âlimi, edip, şair ve tarihçi)
Onlar; ülkemizde ve dünyada yaşadıkları dönemlere çalışmalarıyla, eserleriyle damga vurup iz bırakıp gittiler. Bugün; Suriyeli din âlimi, edip, şair ve tarihçi Baytâr'ı hayırla yâd ediyoruz.
Abdürrezzâk b. Hasen b. İbrâhîm el-Baytâr el-Meydânî ed-Dımaşkī (1837-1917)
Şam’ın Meydan mahallesinde dünyaya geldi. Büyük âlimler yetiştiren köklü bir aileye mensuptur. İlk bilgileri babasından aldı. Şam kurrâsının üstadı Ahmed el-Hulvânî’nin yanında hâfızlığını tamamladıktan sonra Abdülganî el-Baytâr’dan kıraat, Şam fetva emini olan ağabeyi Muhammed el-Baytâr’dan Hanefî fıkhını öğrendi. Dinî ve aklî ilimlerdeki bilgisini genişletmek için Muhammed et-Tantâvî’den matematik ve astronomi dersleri aldı.
Abdülkādir el-Cezâirî’den başta el-Fütûḥâtü’l-Mekkiyye olmak üzere bazı tasavvufî eserler okudu. Tefsir âlimi Cemâleddin el-Kāsımî ve Mısır müftüsü Muhammed Abduh’la görüştü; onların takdir ve saygısını kazandı. Iraklı âlimlerden Mahmud Şükrî el-Âlûsî ile tanıştı ve dostluk kurdu.
Bid‘at ve hurafelerle mücadeleye girişen ve Bektaşî tarzındaki fırkaların dinî hayata verdiği zarara dikkatleri çeken Baytâr, kuvvetli bir Selefî temayüle sahipti. İsrâiliyat, hurafe ve menkıbe türünden rivayetleri akıl süzgecinden geçirir ve bunların akla uygun düşmeyenlerini kabul etmezdi. Kur’an’ın hayata hâkim kılınması, sünnetin canlandırılması ve ictihad yapılması lâzım geldiğini savunması, yeni bir mezhep kurmakla suçlanmasına yol açtı.
Şam/Suriye
Muhalifleri onun Suriye’yi İngilizler’in idaresindeki Necd ve Mısır’a teslim etmek için faaliyet gösterdiğini iddia ettilerse de Suriye Valisi Şükrü Paşa’nın 1906’da açtığı soruşturma sonucunda bu iddianın asılsız olduğu anlaşıldı. Aynı yıl İstanbul’da iken şeyhülislâmlık makamı tarafından Suriye’nin büyük merkezlerinde müftü veya kadı olması için yapılan teklifi kabul etmeyerek Şam’a döndü.
Burada Meydan mahallesindeki Kerîmüddin Camii’nde bir yandan vaaz vermeye, diğer yandan cami civarındaki evinde özel mahiyette ilmî sohbetler düzenlemeye başladı. 1909’da Sultan Reşad’ın tahta çıkış töreninde Suriye’yi temsil etti. Mûsiki sahasında da engin bilgisi olan Baytâr, 10 Rebîülevvel 1335’te (4 Ocak 1917) Şam’da vefat etti.
