Mikroorganizmaları keşfeden inançlı bilim adamı: Louis Pasteur (1822- 1895)

Korona gibi mikrobik hastalıkların dünyada yaygınlaştığı, adeta ölüm rüzgârı estirdiği zamandayız. İşte bugünlerde mikrobu ilk keşfeden Pasteur’den söz etmek istiyorum. O inançlı bir bilim adamıydı. 

Hayatı boyunca insanlığa hizmet tutkusu içinde oldu. Tıp biliminin öncüsüydü. “Âlemde hiçbir delil kalmasa bir mikrobun hayatı bana Allah’ı ispat etmeye yeter!” diyordu.

Fransız kimyacısı ve biyoloğudur. Genellikle tıp tarihinin en önemli kişisi olarak kabul edilir. Pasteur, bilime pek çok katkıda bulunmuşsa da, hastalıklarda mikrop fikrini savunması ve koruyucu aşı tekniğini geliştirmesiyle ünlüdür.

1822’de Doğu Fransa’nın Dole kasabasında doğdu. Paris’te kolej öğrencisiyken fen öğrenimi gördü. Öğrencilik günleri parlak değildi, hatta kimyadan orta alarak zorlukla sınıfı geçmişti. Ancak güçlükleri göğüslemede sergilediği direnç ve irade gücüyle dikkati çekiyor, coşkuyla başladığı okul öğreniminde kendisiyle birlikte kardeşlerinin de başarılı olması için uğraş veriyordu.

Gayretlerinin neticesini genç yaşta aldı, henüz 26 yaşındayken tartarik asidin ayna görüntülü izomerleri üzerindeki araştırması onu ünlü bir kimyacı yaptı.

Pasteur bundan sonra dikkatini fermentasyon (mayalanma) çalışmalarına yöneltti ve bunun belirli mikroorganizmaların hareketinin sonucu olduğunu gösterdi. Ayrıca bazı mikroorganizma türlerinin varlığı halinde, mayalanan içeceklerde istenmeyen ürünler oluştuğunu ispatladı.

Mikropların hastalıklara sebep olabileceğini, sayısız deneyler ve gösterilerle bilim çevrelerine kabul ettirdi. Hastalıklara sebep olan şey mikroplarsa, o zaman insan vücuduna zararlı mikropların girmesi önlenerek hastalıklar engellenebilirdi. Pasteur antiseptik yöntemlerin önemini vurgulamıştır.

Zararlı bakteriler insan vücuduna yiyecek ve içeceklerle girer. Pasteur içeceklerdeki mikroorganizmaları yok edecek bir teknik (pastörize etme) geliştirmiştir. Bu tekniğin uygulandığı her yerde, mikroplu sütün enfeksiyon kaynağı olması hemen hemen tümüyle önlenmiştir.

Pasteur elli yaşlarındayken dikkatini, insanları olduğu kadar sığırları ve diğer pek çok hayvanı da tehdit eden, ciddi bir bulaşıcı olan şarbonla ilgili çalışmalara yöneltti. Bu hastalığa belirli bir bakterinin sebep olduğunu göstermeyi başardı. Ancak daha da önemli, şarbon bakterisinin zayıf bir türünü üretme tekniğini geliştirmesiydi. Sığırlara enjekte edilen bu zayıflatılmış tür öldürücü olmayan hafif bir hastalık yapıyor, ama hayvanın hastalığın normal türüne karşı bağışıklık kazanmasını sağlıyordu. Pasteur’ün hayvanların şarbon hastalığına karşı bağışıklık kazandırma tekniğinin etkisini açıklaması büyük heyecan doğurdu. Çok geçmeden de, bu genel yöntemin başka bulaşıcı hastalıkların önlenmesinde de uygulanabileceği anlaşıldı.

Pasteur, bu buluşuyla kuduz hastalığına karşı aşılama tekniğini geliştirmiş oldu. Pasteur’ün temel fikirlerinden yola çıkan diğer bilim adamları tarafından da o günden bu yana tifüs salgını ve çocuk felci gibi birçok hastalığın aşıları geliştirilmiştir.

Çalışkandı

Pasteur, çok gayretli bir bilim adamıydı. Daha küçük, ama oldukça yararlı birçok buluşa imza atmıştır. Bunlardan biri, cansız şekillerin canlılara dönüşebileceği fikrini yıkması olmuştur.

İnsanların tabiat hakkındaki bilgilerinin çok sınırlı olduğu Ortaçağ’da bazı yanlış gözlemler sonucunda “abiognesis” inancı yaygınlık kazanmıştı. Açıkta kalan etlerin kurtlandığını gören insanlar, bu kurtçukların etin üzerinde “kendiliğinden” oluştuğunu sanmıştı. Ambarlarda üreyen farelerin de, buğday yığınlarının içinden kendi kendine oluştuğu zannediliyordu. “Spontane Jenerasyon” olarak da bilinen bu inanış, 17. yüzyıla kadar yaygın bir kabul gördü.

Ancak önce Francisco Redi, sonra Pasteur’ün düzenlediği deneylerle, bu canlıların, sineklerin getirip bıraktığı yumurtalardan çıktığı ispatlandı. Özellikle Pasteur, yaptığı bir dizi deneyle, mikropların cansız maddelerden oluşmasının imkânsız olduğunu gösterdi. Pasteur, vardığı sonucu şöyle özetliyordu:

“Madde kendi kendini organize edebilir mi? Hayır, bugün eldeki bilgiler, mikroskopik canlıların dahi dünyaya kendilerine benzer canlı ataları olmadan gelemeyeceklerini göstermektedir.”

İnançlıydı

Pasteur, Allah’ın varlığına ve tüm canlıların O’nun tarafından yaratıldığına gönülden inanıyordu. Darwin’in evrim teorisine karşı çıktığı için evrimcilerin pek çok sözlü saldırısına uğradı. Bilimle din arasındaki uyumu savunan Pasteur’ün bu konuda söyledikleri çok ünlüdür. İşte bu sözlerinden bazıları:

“Tabiatı ne kadar çok incelersem Yaratıcının eserleri karşısında inancım o kadar çok artıyor.”

“Bilim, insanı Allah’a götürür.”

“Âlemde hiçbir delil kalmasa, bir mikrobun hayatı bana Allah’ı ispat etmeye yeter.”

Bu büyük bilim adamı ölümünden önce hayat felsefesini şöyle özetlemişti:

“Hiç şüphem yok ki, bilim ve barış, cehalet ve savaşı yok edecektir. Milletlerin yok etmek ve yıkmak için değil, hayatı yüceltmek için birleşeceğine, geleceğimizi bu yolda uğraş verenlere borçlu olacağımıza inanıyorum.”

KAYNAKLAR

(1) En Etkin 100. Michael H. Hart. Sabah Kitapları, 1994.

(2) Bilimin Öncüleri. Cemal Yıldırım. Tübitak Yayınları, 1997.

(3) Kur’an Bilime Yol Gösterir. Vural Yayıncılık, 1999.

(4) Büyük Bilimsel Deneyler. Rom Harre. Tübitak Yayınları, 1999.