Aksırmak ve esnemek

Hapşırmak da denilen aksırmak insan sağlığı için önemli ve gerekli bir reflekstir. Aksırmak; burun zarının ve nefes verme kaslarının sarsıntılı bir hareketiyle ciğerlerdeki havayı ve yabancı maddeleri bir anda ağızdan ve burundan atma ameliyesidir. 

Burnumuzun içerisinde bulunan sinirler ile beynin iletişime geçmesiyle hapşırma meydana gelir. Hapşırma ile burnun içindeki yabancı maddeler ile bakteriler ve virüsler de dışarıya atılır. Genellikle vücudun rahatlamasına, dinçleşmesine, bazı zararlı mikrop ve yabancı maddelerin vücuttan atılmasına ve sağlıklı olmamıza vesile olmaktadır. Bu ise güzellik, sağlık ve nimet demektir.

Hapşırığın hızı saatte 160 kilometreyi bulur. Tek bir hapşırık ile 100 bin mikrop son sürat vücuttan gönderilir.

Aksırınca Allah’a hamd etmeyi, yani elhamdülillah demeyi Peygamber Efendimiz tavsiye etmiştir: “Sizden biri aksırdığı zaman elhamdülillah desin” ve  “Aksırınca elhamdülillah demek, her derde şifadır” buyurmuştur.

Aksırmanın vücudumuza verdiği ferahlığa, zindeliğe, birtakım zararlı maddelerin atılışına ve başka faydalarına karşılık Rabbimize şükreder, bu nimetlere gönülden “Elhamdülillah” deriz.

Peygamberimiz, hapşıran kimsenin Allah’a hamd etmesi gerektiği üzerinde ısrarla durmuş; hatta unutulduğunda aksırana bunu hatırlatmayı şu hadisi ile vazife saymıştır:

“Aksıran hamd etmemişse, hatırlatmak için elhamdülillah de! Çünkü aksıranın hamd etmesi, her derde devadır.”

Hapşırıp da “Elhamdülillah” diyene  “Yerhamükellah” yani “Allah sana merhamet etsin” diye mukabelede bulunmak lâzımdır. Aksıranın da bunun üzerine, “Yehdîna ve yehdîkümüllah” yani “Allah size de bize de hidayet versin” demesi uygundur.

Tabii hapşırma esnasında etrafa gürültü ve bazı zararlı maddeler ile tükürük yayılabileceğinden hapşıran kimsenin ağzını eliyle veya başka bir şeyle kapatması hem sağlık  hem de edep açısından uygun bir harekettir. Ebu Hureyre’nin (ra) rivayet ettiğine göre:

“Resulullah (sav) aksırdığı vakit, elini veya mendilini mübarek ağzının üzerinde tutar; onunla sesini alçaltmaya veya ağzını yummaya çalışırdı.”

Aksırma gibi farkında olmadığımız bir nimetle vücudumuza sıhhat veren, sağlıklı olmamızı sağlayan Rabbimize sonsuz hamd ü senalar olsun.

ESNEMEYE GELİNCE

Esnemek; insanların genelde iradesinde olmadan gelişen bir harekettir. Esneme olayının uyku ile direkt bağlantısı vardır. Ancak beyni uyanık tutmak ve uykuyu bastırmak amaçlıdır. 

Yine esnemenin fazla yemekle, yorgunlukla, durgunlukla ve can sıkıntısı ile de ilgisi bulunmaktadır. Ayrıca heyecan ve gerginlik hallerinde de esneme ortaya çıkar.

Esnemenin bir başka özelliği de bulaşıcı olmasıdır. Yüz hatlarımızda bu yönde değişimi gören kişiler bundan etkilenir ve esnemeye başlar.

Esneme, aksırmanın aksine hoş karşılanmayan bir davranıştır. Esneme vücudun oksijen ve enerji eksikliğini gösterir. Hapşırmayla vücudumuz nasıl enerji kazanırsa esneme ile enerji kaybeder. Esneme ağız yoluyla gerçekleştiğinden vücuda kir, toz gibi maddeler girebilir. Hatta havadaki mikropların bademcikleri geçerek hava keselerine kadar gitmemesi için ağzımızı kapatmamız lâzımdır. Böylece üst ve alt solunum yollarına hava yoluyla bulaşacak hastalıklara mani oluruz.

Peygamber Efendimiz toplum içindeyken ve özellikle Allah lafzı edilirken esneme hadisesinin şeytandan geldiğini ifade etmiştir. Esnemeyi olabildiğince engellememizi veya çabuk gidermemizi tavsiye etmiştir. 

Hapşırırken Allah’ı anmalı, esnerken Allah’a sığınmalıdır.