Atatürk'ün çıkardığı; Şeyh Said Yasası ile

Atatürk'ün çıkardığı; Şeyh Said Yasası ile "Çerçeve Yasası" arasındaki muhteva farklıdır

RAMAZAN TOPDEMİR

Çerçeve yasasının kapsamı, sosyal, siyasal ve sosyolojik yapısı ile 14 Mayıs 1928'deki Şeyh Said'e atıf edilen yasa arasında hiçbir muhteva benzerliği yoktur. Söz konussu olan yasa sadece Doğu vilayetlerini kapsamaktaydı. İsyana katılanlar da aşiretlerin mensuplarıydı. Bu isyancıların yurtdışı ile ya da bir örgüt ile bağlantıları yoktu.
Şeyh Said İsyanı ile Çıkan Yasalar ve Gündemdeki Konu:
Şeyh Said isyanı çıkınca Takriri Sükun ve Hiyanet-i Vataniye kanunları yapıldı.. Ayrıca İstiklal Mahkemeleri de kurulmuştur. İsyandan dolayı hükümet yıkılmış olup Başbakan Fethi Okyar da görevden alınmıştı. İsyanın çıktığı dönemlerde Musul meselesi de yoğun bir şekilde gündemdeydi.
İsyanın Oluşum Şekli:
Şeyh Said isyanını Hamidiye Alaylarından ayrılmış küskün subaylar organize etmiştir.  Şeyh Said'e, Doğudaki 752 aşiretten sadece 52 aşiretin destek verdiğini de hatırlatmak gerekir. Albay Cibranlı Halit de isyanın yöneticilerindendir.(Cibranlı Albay Halit aynı zamanda Şeyh Said'in kayınbiraderidir.) Zaten Şeyh Said isyanından sonra Doğudan Batıya zorunlu İskan kanunu çıkarılmış olup isyancıların önde gelenleri de Batıya gönderilmiştir. Dolayısı ile Şeyh Said isyanının oluş şekli, isyanı hazırlayanlar ve isyan süresi ile bugünkü çerçeve yasasının arasında muhteva yönünden bir benzerlik olmadığının altını çizmek gerekir.

Devletin Tepesindeki Bakış açıları:
Şeyh Said isyanında devlet yönetiminde şahinler ve güvercinler kanadı bulunmaktaydı: Şahinler: Fevzi Çakmak, İsmet İnönü, Recep Bey, Güvercinler Grubunda: Atatürk, Celal Bayar, Fethi Okyar vardı.
29 Kürt İsyanı Doğru Bilgi Değildir:
Tarihte Doğuda hiçbir Kürt İsyanı olmamıştır
Tarihten bugüne baktığımızda Kürtler her daim devletin yanında yer almıştır. Tarihten bugüne Kürtler ile Türkler arasında her daim kardeşlik ve akrabalık oluşmuştur. Doğudaki isyanları da feodal yapı çıkarmıştır. Feodal yapının menfaatleri tehlikeye girince, etnik kökenin arkasına sığınarak mahiyetindekileri isyana yöneltmiştir.

Doğuda Kürt isyanı değil ağaların isyanı oldu:
İsyan eden bazı aşiret mensupları da vergi vermemek, askerliğe gitmemek ve çıkan iskan kanununa muhalefet etmek amacıyla  isyan etmişlerdir. İsyan edenler de ağaların bünyesinde çalışanlar olduğunu hatırlatmak gerekir. Evet Doğuda 29 dokuz isyan oldu ancak bu isyanları Kürtlere mal etmek doğru değildir. Nitekim Mustafa Kemal 1919'daki Kurtuluş mücadelesinde en büyük desteği Doğu halkından almıştır.
Sonuç olarak diyebiliriz ki; bugünkü çerçeve yasasının siyasal ve sosyal muhtevası ile 1928'li yıllarının sosyal ve siyasal şartları farklıydı. Atatürk ve ekibi dönemin şartlarına göre karar verdiler. Ve verilen kararlar hemen uygulanmaktaydı. Bugünkü şartlar küresel bir bakış açısı ile şekilleniyor. Siyasal dinamikler çok farklılık arz ediyor. Çerçeve yasasındaki komisyonlara akademisyenler ve kanaat önderleri de eklenmelidir diye düşünüyorum.