OSMANLI’NIN YIKILMASINA İTTİHATÇILAR SEBEP OLDU (5)
8- İTTİHAT VE TERAKKİ PARTİSİ DEVRİNDE VUKU BULAN OLAYLAR
a-1909 Anayasası
*Sultan II. Abdulhamid Han’dan sonra Tevfik Paşa hükümeti yerini ikinci defa sadrazamlığa atanan Hüseyin Hilmi Paşa hükümetine bırakmıştır. O’da 1911 Eylül’ünde İbrahim Hakkı Paşa’ya bırakmıştır. Meclis-i mebusan, 1976 Kanun-u Esasi’nin 21 maddesini değiştirmiştir. Bu değişikliklerle Padişah’a tanınan yetkilerin çoğu alınmış ve meclise verilmişti. Bu yüzden yeni Anayasa’ya 1909 Anayasası denilmiştir.
b-Trablusgarp Savaşı
*Osmanlı Devleti’nin zayıflaması ve iç karışıklıklarından istifade etmek isteyen İtalya 29 Eylül 1911’de Osmanlı’ya savaş açtı ve Trablusgarb’ı işgal etti. Osmanlı donanmasının zayıf olması sebebiyle bölgeye kara ve deniz yoluyla asker gönderilemedi. Bunun yerine Erkân-ı Harp subaylarından Mustafa Kemal Derne ve Tobruk’a, Enver Paşa Bingazi’ye ve Kuşçubaşı Eşref, Ali Fethi (Okyar), Süleyman Askeri, Doktor Refik Saydam, Binbaşı Halil (Enver beyin amcası), Nuri Bey (Enver’in kardeşi) gibi diğer bazı subaylar da gizlice gönderildi. Bunlar yerli halkı örgütleyerek İtalyanlara karşı bir direniş hareketi başlattılar. İtalyanlar bu direniş karşısında karadan ilerleyemediler. Bunun üzerine 12 Ada’yı denizden işgal ettiler. Ve Osmanlı’yı barışa zorladılar. Bu arada Balkan savaşının başlaması Osmanlı’yı zor durumda bıraktı. Osmanlı mecburen İtalya ile barış yapmak zorunda kaldı. İtalya ile Osmanlı Devleti arasında 18 Ekim 1912’de İsviçre’nin Lozan yakınındaki
Uşi’de bir antlaşma yapıldı.
Bu antlaşmaya göre; Trablusgarp ve Bingazi İtalya’ya verildi. 12 Ada geçici olarak İtalya’ya bırakıldı. Trablusgarp savaşının akabinde İbrahim Hakkı Paşa hükümeti istifa etti. Yerine 30 Eylül 1911’de İTP mensuplarının çoğunlukta olduğu Küçük Said Paşa hükümeti kuruldu. Bu hükümet döneminde yapılan meclis seçimlerini İttihatçılar baskıyla, zorla kazandılar. İttihatçıların baskıları ve şiddet olayları nedeniyle bu seçimler tarihe ‘Sopalı seçimler’ olarak geçti. Baskılara rağmen İTP’nin bu dönemde de muhalifleri olmuştur. Bunlardan biri de ‘Hürriyet ve İtilaf Fırkası’dır (HİF).’ HİF, Halaskâr Zabitân (Kurtarıcı Subaylar-İTP muhalif subaylar tarafından kurulan gizli ve silahlı bir gurup) ile bağlantılıydı. HİF’nı kuranlar arasında; Daha önce Ahrar Partisin’den seçilen Mahir Said, Kemal Midhat, Hüseyin Siret ve Rıza Nur, Rıza Tevfik (Bölükbaşı), Müşir Fuad Paşa ve Damat Ferit Paşa gibi kişiler vardı. Trablusgarp bozgunu ve 1912 baharında Arnavut asıllı zabitlerin çıkardıkları Arnavutluk isyanı gibi sebeplerden dolayı İTP zor durumda kaldı. Halaskâr zabitân’nın hükümete verdiği muhtıra sonucu Küçük M. Said Paşa hükümeti 18 Temmuz 1912’de istifa etti. Böylece Türkiye tarihinde muhtıralar devri de başlamış oldu.
c-I. Balkan Harbi (8 Ekim 1912-30 Mayıs 1913)
*Rusya’nın Panslavizm ideolojisiyle Balkan devletlerini (Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan ve Karadağ) Osmanlı’ya karşı kışkırtmasıyla başlayan I. Balkan savaşında Osmanlı devleti ağır bir yenilgi alarak Midye-Enez hattının (Karadeniz kıyısındaki Kıyı Köy’den Ege denizi kıyısındaki Enez kasabası arası) batısındaki topraklarını (Edirne, Kırklareli dahil) kaybetti. Gazi Ahmet Muhtar Paşa Hükümeti istifa ettirildi. İttihatçılar yeni hükümeti M. Kâmil Paşa’ya kurdurdular (Ekim
1912-Ocak 1913). I. Balkan savaşındaki ağır yenilgiler üzerine İttihatçılar kendilerini tek kurtarıcı olarak görüp, Enver ve Talat paşaların öncülüğünde 23 Ocak 1913’te Hükümet binasını basarak (Bâb-ı Âlî baskını) askerî bir darbeyle Harbiye Nazırı Nazım Paşa’yı öldürüp, Kâmil Paşa hükümetini devirip, Mahmut Şevket Paşa Hükümetini kurdurarak (Ocak 1913) iktidarı tamamen ele geçirdiler. Böylece İttihatçılar Türkiye tarihinde yaşanacak darbelerin yolunu da açmış oldular.
d- II. Balkan Harbi (16 Haziran-10 Ağustos 1913)
*I. Balkan savaşında daha fazla toprak kazanan Bulgaristan’a karşı Sırbistan, Yunanistan ve Karadağ birleşip, Bulgaristan’dan toprak istemeleri üzerine çatışmalar çıktı. Osmanlı devleti de bu durumdan istifade ederek savaşa dahil oldu. Böylece II. Balkan savaşı başladı. Bu savaşta Enver Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu Edirne ve Kırklareli’ni geri aldı. Savaş sonunda 10 Ağustos 1913’te Bükreş ve 29 Eylül 1913’te de İstanbul antlaşmalarıyla Balkan savaşları sona erdirilmiştir. M. Şevket Paşa’nın 11 Haziran 1913’te bir suikastle öldürülmesi üzerine İttihatçılar Said Halim Paşa başkanlığında tamamı ittihatçılardan oluşan hükümeti iş başına getirdiler. Böylece ittihat ve Terakki Partisi tek hakim güç olarak Haziran 1913’ten 8 Ekim 1918’de Talat Paşa Hükümetinin istifasına kadar Osmanlı Devleti’ni idare etmiştir. Devam edecek...
