Şanghay Zirvesi ve Türkiye’nin Vizyonu

Şanghay Zirvesi ve Türkiye’nin Vizyonu

MEHMET KOÇAK 

Başkan Sayın R. Tayyip Erdoğan’ın Şanghay İşbirliği Örgütü’nün Kırgızistan’daki zirvesine katılmış olması, “Türkiye Batı’ya sırtını dönüyor” anlamına gelmez.

Tam tersine, değişen dünya şartları ve yeniden şekillenmekte olan küresel dengeler içerisinde Türkiye, kendisine daha geniş bir hareket alanı oluşturmaya ve farklı bir rol üstlenmeye çalışmaktadır.

Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla birlikte sarsılan dünya dengeleri, bugün yeniden kurulmaya çalışılıyor. Soğuk Savaş döneminin iki kutuplu sistemi yerini çok merkezli, çok aktörlü ve sürekli değişen bir uluslararası düzene bırakıyor. Böyle bir dönemde Türkiye’nin kendisini yalnızca tek bir merkezin veya ittifakın sınırları içerisinde tanımlaması, sahip olduğu jeopolitik, ekonomik ve tarihî imkânlarla da bağdaşmaz.

Çünkü Türkiye, artık yalnızca Batı ile değil, Doğu’dan Batı’ya, Kuzey’den Güney’e bütün aktörlerle konuşabilen; farklı siyasi, ekonomik ve güvenlik platformlarında kendi çıkarlarını savunabilen bir ülke olmayı hedefliyor.

Burada asıl mesele, Türkiye’nin bir taraftan diğer tarafa savrulması değil; Taraflarla konuşabilecek ve gerektiğinde arabuluculuk yapabilecek bir ağırlık merkezi haline gelmesidir.

Daha doğrusu; rol alan değil, rol belirlenmesinde görev üstlenen bir Türkiye var artık.

Türkiye’nin yeni dış politika anlayışının temelinde, yalnızca alınan kararlara uyum sağlayan veya kendisine biçilen rolle yetinen bir ülke olmak yerine, dünya siyasetini ilgilendiren önemli meselelerde söz sahibi olmak düşüncesi bulunuyor.

Başkan R. Tayyip Erdoğan liderliğindeki Türkiye’nin dış politikada öne çıkardığı anlayış; savaş yerine barışı, çatışma yerine diyaloğu, kriz yerine müzakereyi ve dayatmalar yerine karşılıklı çıkarları esas alan bir yaklaşım olarak kendisini gösteriyor.

Özellikle son yıllarda Türkiye’nin kamu diplomasisi, arabuluculuk ve krizlerin çözümüne yönelik girişimleri dikkat çekiyor.

Türkiye’nin yalnızca kendi sınırları içerisinde değil, bölgesel ve küresel meselelerde de sorumluluk üstlenme arayışının göstergeleridir.

Ancak bütün bunları yalnızca “Türkiye Batı’dan uzaklaşıyor” şeklinde değerlendirmek, meselenin tamamını görmemek anlamına gelir.

*

Şanghay Üyeliği NATO’dan Kopuş Değildir

Türkiye’nin NATO üyesi olduğu halde Şanghay İşbirliği Örgütü ile diyalog içerisinde bulunması da bu çok yönlü dış politika anlayışının bir parçasıdır.

Türkiye’nin 2012 yılından bu yana Şanghay İşbirliği Örgütü zirvelerine “diyalog ortağı” olarak katılması, Ankara’nın farklı güç merkezleriyle ilişkilerini geliştirme arayışının uzun süredir devam ettiğini gösteriyor.

Dolayısıyla Türkiye’nin Şanghay İşbirliği Örgütü ile ilişkilerini geliştirmesini otomatik olarak NATO’dan veya Batı’dan kopuş şeklinde değerlendirmek doğru değildir.

Türkiye’nin hedefi, bir başka ittifaka teslim olmak değil; kendi millî çıkarları doğrultusunda mümkün olduğunca geniş bir diplomatik hareket alanına sahip olmaktır. 

Balkanlar’dan Kafkaslara, Avrupa’dan Ortadoğu’ya, Afrika’dan Orta Asya’ya ve Uzakdoğu’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada Türkiye’ninkültürel, ekonomik ve siyasi ilişkiler kurması ve işbirliğini geliştirmesinin sebebi işte budur.

Türkiye’nin gerçek gücü; başka ülkeleri asimile etme veya kendi iradesini zorla kabul ettirme yerine birlikte kazanmayı, karşılıklı ekonomik ve siyasi iş birliğini, barışı, huzuru ve güvenliği önceleyen bir yaklaşımı geliştirmektir.

Başkan Sayın Erdoğan’ın Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’te gerçekleştirilen zirveye katılması da bu açıdan önemlidir.

Erdoğan, zirvede Türkiye’nin dış politika yaklaşımını ve bölgesel meselelere ilişkin görüşleri ile Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın imzaladığı  “Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın ana hatlarını farklı ülke liderlerine aktarma imkânı bulurken, Türkiye’nin aynı anda farklı merkezlerle iletişim kurabiliyor olduğunu göstermiş oldu.