Mekke Anlaşması, bölgedeki dengeleri değiştirecek mi?
Mekke Anlaşması, bölgedeki dengeleri değiştirecek mi?
MEHMET KOÇAK
Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması, hiç kuşkusuz bölgesel dengeler açısından dikkatle izlenmesi gereken yeni bir dönemin kapısını aralıyor.
Anlaşma imzalandı ancak karşıtları ve destekçileri olarak iki farklı görüşten kaynaklanan çeşitli senaryolar üzerinden tartışmalar devam ediyor.
Anlaşmanın temel çerçevesi açık: Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51. maddesinde yer alan meşru müdafaa hakkı esas alınarak tarafların caydırıcılık kapasitesinin güçlendirilmesi, savunma alanındaki iş birliğinin geliştirilmesi, dayanışmanın artırılması ve bölgesel istikrarın korunması hedefleniyor. Anlaşmanın en dikkat çekici yönlerinden biri ise bir üyeye yönelik saldırının bütün taraflara yapılmış saldırı kabul edilmesidir.
Başkan R. Tayyip Erdoğan ile Dışişleri Bakanı Hakan Fidan “Bu oluşum herhangi bir ülkeye karşı kurulmuş bir ittifak değil; aksine katılmak isteyen bölge ülkelerine açık, savunma ve caydırıcılık merkezli bir iş birliği mekanizmasıdır” şeklindeki beyanları elbette önemlidir.
Ancak uluslararası ilişkilerde, anlaşmaların yalnızca metnine değil, hangi şartlarda ortaya çıktığına, hangi ihtiyaçlara cevap vereceğine ve zaman içerisinde bu anlaşmanın nasıl uygulanacağı da aynı derecede önemlidir.
Çünkü her anlaşmanın bilinen kadar bilinmeyen, görünen kadar görünmeyen tarafları vardır.
Kısacası, madalyonun bir de öteki yüzüne bakmalı…
*
Bu anlaşma nasıl uygulanacak ve bu anlaşma nereye evrilecek?
Bugün cevap bekleyen temel soru şudur:
Mekke Anlaşması, üç ülke arasındaki savunma iş birliğinden ibaret mi kalacaktır; yoksa zaman içerisinde daha kapsamlı, kurumsal ve kalıcı bir bölgesel güvenlik mimarisinin temelini mi oluşturacak?
Bu sorunun cevabı, yalnızca Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan açısından değil, bütün bölge açısından önem taşımaktadır.
Zira ortaya çıkan yapı, üç farklı stratejik kapasiteyi aynı zeminde buluşturuyor.
Türkiye’nin güçlü ve giderek çeşitlenen savunma sanayii kapasitesi, Suudi Arabistan’ın ekonomik ve finansal gücü ile Pakistan’ın geniş askeri tecrübesi ve nükleer caydırıcılığı aynı denklem içerisinde değerlendiriliyor.
Eğer, süreç iyi yönetilirse Mekke Anlaşmasının kurucu ülkeleri ve daha sonraki katılımcı ülkeler için büyük avantajlar ve fırsatlar doğacaktır.
Bu anlaşma aynı zamanda bölgenin barış, huzur ve güveni için de ayrı bir anlam ve önem ifade etmektedir.
Dolayısıyla bu anlaşmayı yalnızca klasik anlamda bir savunma anlaşması olarak görmek eksik kalabilir.
Ancak asıl mesele anlaşmanın imzalanmış olması değil. Asıl mesele, bu anlaşmanın bundan sonra nasıl uygulanacağı ve nereye evrileceğidir.
Çünkü uluslararası ilişkilerde bir anlaşmanın yalnızca metnine bakmak çoğu zaman yeterli değildir. O anlaşmanın hangi şartlarda ortaya çıktığı, hangi güvenlik ihtiyacına cevap verdiği, tarafların hangi kapasitelere sahip olduğu ve zaman içerisinde hangi mekanizmalarla hayata geçirileceği en az metin kadar önemlidir.
*Önemli Bir Hamle…
Mekke Ortak Savunma Anlaşması, kimin veya kimlerin işine yarayacak sorusuna cevap niteliğinde önemli adımlar atılmaya başladı bile.
Türkiye, Suriye’ye 1.6 milyar dolarlık zırhlı araç sağlayacak. S. Arabistan ise finansmanını karşılayacak ve Suriye ise bu önemli destekle ayağa kalkacak ve ordusunu yeniden inşa edecek.
Bu önemli girişimle Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın sadece kağıt üstünde veya sözlü ve sembolik bir siyasi deklarasyon olarak kalmayacağına işaret ediyor.
Böylece, dış müdahaleler yerine Ortadoğu’daki sorunların çözümü, barış, huzur ve güveni ile kalkınma yolunda ortak projeleri geliştirme kabiliyeti ortaya çıkacaktır.
Daha doğrusu; ‘Mekke Anlaşması’ öncülüğünde bölgesel aktörlerin kendi inisiyatiflerini ortaya koymasının zamanı gelmiştir.