Trump, Şi ve Putin Zirvesi ile Yalta endişesi...
Dünya siyasetinin üç önemli aktörü; ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, 19 Kasım’da Çin’in Shenzhen kentinde tarihi bir buluşmaya hazırlanıyor.
Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Liderler Zirvesi kapsamında gerçekleştirilecek üçlü görüşme, ABD, Rusya ve Çin liderlerinin ilk kez aynı masada bir araya gelmesi bakımından büyük önem taşıyor.
Henüz görüşmenin gündemi bütün ayrıntılarıyla açıklanmış değil.
Bununla birlikte, üç ülkenin liderlerini böylesine önemli bir zamanda aynı masada buluşturan toplantının elbette ayrıca sembolik anlamı var.
*
Yeni Bir Yalta mı Kuruluyor?
Dünya başkentlerinde ve kamuoyunda “Dünya yeniden mi paylaşılacak, yeni bir Yalta düzeni mi kurulacak?” şeklinde sorular üzerinden başlayan tartışmalar devam ediyor.
Kimilerine göre tarafların somut bir anlaşmaya varmasından ziyade, büyük güçler arasında yeni bir diyalog zemini oluşturulması hedefleniyor.
Kimileri ise bu buluşmayı, İkinci Dünya Savaşı sonrasında dünyanın siyasi haritasını ve güç dengelerini yeniden şekillendiren Yalta Konferansı ile kıyaslıyor.
Hatırlanacağı üzere, Şubat 1945’te ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt, İngiltere Başbakanı Winston Churchill ve Sovyetler Birliği lideri Josef Stalin, savaş sonrasının siyasi düzenini görüşmek üzere Kırım’ın Yalta kentinde bir araya gelmişti.
Bu görüşme, yalnızca savaşın sona erdirilmesiyle ilgili değildi. Avrupa’nın geleceği, Almanya’nın durumu ve savaş sonrası uluslararası düzenin temel esasları da masaya yatırılmıştı. İkinci Dünya Savaşının galip güçleri aldığı kararlar, özellikle küçük ve orta büyüklükteki ülkelerin çıkarları dikkate alınmadan büyük güçlerin kendi aralarında nüfuz alanları oluşturmasının sembolü hâline geldi.
Bugün de Trump, Putin ve Şi’nin aynı masada buluşması, benzer tartışmaları beraberinde getiriyor endişesi var.
ABD, Rusya ve Çin›in; Ortadoğu, Balkanlar, Afrika, Kafkasya ve Asya başta olmak üzere dünyanın farklı bölgelerindeki çıkarlarını yeniden değerlendirmek, nüfuz alanlarını korumak veya genişletmek amacıyla bir uzlaşma arayışına girebileceği yönünde yorumlar yapılıyor.
Ancak bu ihtimali gerçekleşmiş bir paylaşım anlaşması mümkün görünmüyor.
Çünkü üç ülkenin çıkarları her konuda örtüşmediği gibi, aralarındaki rekabet de devam ediyor.
Yine de bu buluşma, dünya siyasetinde yeni bir güç dengesi arayışının önemli işaretlerinden biri olarak değerlendirilebilir.
*
Avrupa’nın Dışlanma Endişesi
Üçlü zirvenin Avrupa Birliği ve Ukrayna açısından en önemli tarafı, kendilerini doğrudan ilgilendiren meselelerin kendi katılımları olmadan büyük güçler arasında görüşülebilecek olmasıdır.
Avrupa’da özellikle Rusya-Ukrayna savaşı, yaptırımlar, savaş sonrası güvenlik mimarisi ve Avrupa’nın geleceği konusunda alınabilecek kararların dışında bırakılma endişesi giderek belirginleşiyor.
Çünkü mesele sadece Ukrayna’nın toprak bütünlüğünü değil, Avrupa’nın güvenlik düzenini de doğrudan etkileyeceği düşünülüyor.
Benzer endişeleri Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy de taşıyor.
Liderlerin neleri görüşecekleri ve birbirinden neler isteyecekleri ve yeni bir düzen adına hangi rolleri paylaşmaya niyetli oldukları henüz belli değil. Bazı bilgiler ancak toplantı sonrası yapacakları açıklamalar ile sızdırılabilen bazı bilgilerle dünya kamuoyu bilgilenmiş olacak.
Bekleyelim görelim…







