Şehitler kapısı
Millet olarak, son birkaç yüzyıl boyunca, onca olumsuzluğa rağmen yok olmamak için insanüstü bir çaba sarf ettik. Durmaksızın savaştık. Özellikle, 93 Harbi’yle başlayıp, İstiklâl Mücadelesi ile biten yıllar. Yani 1877 ile 1923 arası.
Büyük tarihimizden küçük bir dilim: Osmanlı-Rus Harbi, Türk-Yunan Savaşı, Girit meselesi, Türk-İtalyan Savaşı, Birinci ve İkinci Balkan Savaşları, Birinci Cihan Harbi, Ermeni isyanları, Mütareke, Sevr dayatması ve nihayetinde Anadolu’da tutunmak için verilen İstiklâl mücadelesi.
Yarım asırlık bir zaman dilimi içinde Bursa, Edirne veya Erzurum’dan farkı olmayan nice kadim beldemizin kaybedilmesi. Sayısız vatan ve vatan evladı…
Örneğin, Çanakkale kara savaşlarında metrekareye altı bin merminin düştüğü ve çeyrek milyon kayıp verdiğimiz söyleniyor. Sadece 19 Mayıs 1915 gecesi yapılan karşı taarruzda, birkaç saat içinde 9 bin askerimiz şehit olmuştur. Bugün, Anadolu’nun kalbinde yer alan bazı ilçelerin nüfusu neredeyse bu sayıdır.
Ortak rakamlara göre, Birinci Dünya Savaşı boyunca 2 milyon 873 bin erkek silâh altına alınmıştır. Toplam savaş kayıpları; şehitler, yaralılar, kaybolanlar, esir düşenler ve hastalıktan ölenler dâhil, 1 milyon 720 bin 98’dir. (Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı Ordusu, Edward J. Erickson, Kitap Yayınevi, 2003)
1913-1918 yılları arasında, Anadolu nüfusunun üçte biri yer değiştirmiştir. (İttihat ve Terakki’nin Müslümanları İskân Politikası, Fuat Dündar, İletişim Yayınları, 2001)
Bir önceki yazımızda şöyle söylemiştik: Siyasi sınırlarımızın haricinde kalan şehit ve şehitliklerimizin sayısı, ülkemizde bulunanlardan çok daha fazladır. Bunun tersi de doğrudur. Yani Anadolu’da tutunmak için verilen İstiklâl mücadelesine bugün sınırlarımızın haricinde kalan şehirlerden birçok destek gelmiştir.
Birinci Balkan Harbi’nde, Bulgar ordusu Çatalca önlerine geldiği esnada bu harbin Çanakkalesi yaşanır. Buradaki 17 ve 18 Kasım muharebelerinde, ağırlıklı olarak Alanya Redif Taburu’ndan, 664 askerimiz şehit olur. Onların anısına yaptırılan Alaiye Şehitliği’nde yer alan isimlerden bir tanesi: Trabzon Gönüllüleri Reisi İzmirli Arap Hafız.
Milli Savunma Bakanlığı’nın, büyük bir emek neticesinde hazırladığı, “Şehit Bilgi Kapısı” bu konuda oldukça dikkat çekici verileri karşımıza getiriyor. Şehit beldeleri listesinde, üç yüz civarında şehrin ismini yer alıyor. Bugün, Türkiye’nin 81 ili var. Şehit veren beldelerin sayısı ise üç yüz civarında.
En çok şehit veren Anadolu şehirleri arasında Çanakkale (Biga) ilk sırada yer alıyor. Onu Sinop (Boyabat), Kastamonu (Taşköprü), Bursa (İnegöl), Çorum (İskilip ve Sungurlu), Afyon (Emirdağ), Balıkesir (Bandırma ve Gönen), Kastamonu (Tosya), Konya (Ilgın), Aydın (Nazilli), Karabük (Safranbolu), Denizli (Çal) ve Kayseri (Develi) takip ediyor.
Bitmedi. Devamında Denizli (Acıpayam), Bursa (Karacabey), Çankırı (Çerkeş), Manisa (Akhisar), İzmir (Ödemiş), Antalya (Alanya), Bolu (Göynük), Sakarya (Geyve), Isparta (Yalvaç) ve Sivas (Şarkışla) var.
Böyle devam edip gidiyor.
Bunlar, vatan evladıydı.
Listede bir de ‘diğerleri’ var. Diğerleri?..
Akova, Avlonya, Ayranoz, Benisab, Berat, Cisri Mustafa Paşa, Cumai Bala, Dera, Doyran, Deyrizor, Divaniye, Elbasan, Ergiri, Filibe, Florina, Gostivar, Görice, Huma, Harim, Hanikin, Hayfa, Hille, Hudeyde, İpek, İskeçe, İşkodra, Kalkandelen, Kerbela, Kerek, Kesriye, Kızanlık, Kozana, Lazkiye, Niş, Nasliç, Radoviște, Razlık, Revandüz, Sarı Şaban, Salyan, Safita, Seniçe, Şumnu, Taiz, Taşlıca, Trablusşam, Tulkarim, Usturumca, Vodina, Yafa, Yanya, Yeni Zağra. Ve daha bir sürü vilayetimiz.
Bazıları, belki, bu isimleri ilk defa duydular. Bugün bu beldeler Suriye, Filistin, Arnavutluk, Bulgaristan, Sırbistan, Karadağ, Yunanistan, Kuzey Makedonya ve Irak sınırları içerisinde yer alıyor.
Bunların çoğunluğu Çanakkale cephesinde şehit düşmüş. Yani 1914 ile 1916 yılları arasında. Hal bu ki bu şehirlerin birçoğu Birinci ve İkinci Balkan Savaşları esnasında elimizden çıkmıştı.
Yeri gelmişken: Balkan Savaşları esnasında en son elimizden çıkan şehirler, hiçbir kara sınırımızın kalmadığı, Yanya ve İşkodra idi. Buna rağmen son kurşunlarına kadar direndiler.
Elbette bu kadar değil.
Halep ve Deyrizor şehirleri 823’er şehit vermiş. Kudüs 338, Kosova 196, Kerkük 141, Yanya 68, Bosna, Berat ve Filibe 27’şer, Yafa 23, Suriye 17, Seniçe 10, Sayda 7, Kumanova 5, Afganistan, Petriç, Tulkarim ve İslimiye 3’er, Volçetrin 2 şehit vermiş.
Şumnu’da doğmuş, Irak cephesinde şehit düşmüş. Yemen’de doğmuş, Batı cephesinde şehit düşmüş. Pirlepe’de doğmuş, Doğu cephesinde şehit düşmüş. Yanya’da doğmuş, Çanakkale cephesinde şehit düşmüş. Kudüs’te doğmuş, Galiçya cephesinde şehit düşmüş.
Birilerinin ‘diğerleri’ dedikleri de vatan evladıydı.
Uzun lafın kısası…
Birileri ‘milliyetçilik’ adına, ‘ulusalcılık’ adına, ‘vatanseverlik adına Suriyeli, Afgan, Filistinli, Boşnakları, Arnavutları veya Bulgaristan Türklerini ötekileştiriyor, burun kıvırıyor ya, işin aslı hiç de öyle değil. İşin aslı, tam da böyledir. İşin aslı, işte bu listedir.
Bütün bu isimsiz kahramanların üzerimizde hakkı ve hatırı vardır. Bu şehitleri ve şehirleri daima hatırlamak, gelecek nesillere aktarmak boynumuzun borcudur.
Şehitler kapısı, bizim geleceğe uzanan yegane yolumuzdur.
Milli Savunma Bakanlığı, çok kıymetli bir iş yapmış. Emeği geçenleri tebrik ederim. Allah razı olsun.







